De Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) is een invasieve exoot die in Nederland voorkomt. De plant verdringt andere planten en veroorzaakt schade aan funderingen en rioleringen. Is de plant eenmaal gevestigd, dan is hij zeer moeilijk weer weg te krijgen. Door zijn sterke groeikracht worden inheemse plantensoorten verdrongen.

De sterke wortelstokken en stengels van de Japanse duizendknoop zijn in staat om schade te veroorzaken aan gebouwen, leidingen en wegen. Naast de Japanse duizendknoop, groeien ook een aantal andere invasieve duizendknopen in Nederland. Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) wordt tot de meest invasieve exoten gerekend.

Voor de bestrijding van de duizendknoop is een lange adem nodig. U voorkomt verdere verspreiding door de duizendknoop juist niet te maaien. Als u maait, kunnen plantenresten in de directe omgeving verspreid worden. Ook kunnen plantenresten op de maaimachine achterblijven en ergens anders leiden tot nieuwe groeiplekken. Is maaien echt noodzakelijk? Bijvoorbeeld voor de verkeersveiligheid?

Japanse duizendknoop die in bermen groeit, ontneemt automobilisten het zicht waardoor extra gemaaid moet worden, wat extra kosten met zich meebrengt. De Japanse duizendknoop is ook schadelijk voor de biodiversiteit. De plant loopt vroeg in het voorjaar uit en vormt een gesloten bladerdek. Daardoor worden andere planten verdrongen.

De zoutwatermethode: een doorbraak in Vlissingen

Aannemingsmaatschappij Van Gelder kwam vorig jaar in het nieuws met een nieuwe methode om duizendknoop te bestrijden: een zoutwaterbassin. Toch is dit slechts een van de vier bestrijdings­methoden die het bedrijf aanbiedt. Daarnaast werkt Van Gelder met partners samen binnen Platform Sieboldius.

De agressief woekerende Japanse duizendknoop is in Vlissingen met succes bestreden door het inzetten van zout water. De plantresten werden een jaar ondergedompeld in water uit de Westerschelde en bleken daarna helemaal dood te zijn. De nieuwe methode is een mogelijke doorbraak in het bestrijden van Japanse duizendknoop op grote schaal.

In de gemeente Vlissingen vormde de plant een obstakel bij de herontwikkeling van het Scheldeterrein. Geen enkele verwerker wilde de tweeduizend kuub grond met Japanse duizendknoop afnemen. Daarom startte de gemeente een proef om de plant ter plaatse te bestrijden. Het gebruik van zout water in de bestrijding van deze agressieve woekeraar is een idee van Bart van der Drift van aannemingsmaatschappij Van Gelder.

Na een jaar onder het zoute water bleek er geen leven meer te zitten in de planten. 'Dat hebben we heel erg goed na laten kijken', zegt Van der Drift. 'Uiteindelijk hebben we zelfs een onderzoeksprotocol op laten stellen. Toen wisten we 100 procent zeker dat er geen leven meer in zat. Nu kunnen we de grond dus wel kwijt.'

Hoe werkt het?

Aannemingsmaatschappij Van Gelder heeft bij het bouwrijp maken van het Scheldekwartier alle boven- en ondergrondse delen van de Japanse duizendknoop verwijderd. En daarna een speciaal ontworpen bassin aangelegd op het Scheldekwartier. Daarin werd de grond met de Japanse duizendknoop opgeslagen en ondergedompeld in zout water uit de Westerschelde.

Inundatie (onder water zetten) bemoeilijkt de gasuitwisseling tussen plantenwortels en de bodem. De zuurstofloosheid die hierdoor ontstaat is voor veel plantensoorten na verloop van tijd dodelijk. Voor Japanse duizendknoop kan deze methode worden toegepast door bijvoorbeeld een waterdicht bassin aan te leggen waarin grond met duizendknoopwortels gestort wordt en dit onder water te zetten.

Door de grond van tevoren te zeven en grote wortelstokken af te voeren of de wortels te verhakselen voor het inunderen, kan de behandelperiode mogelijk verkort worden.

Effectiviteit van inundatie

Het inunderen van duizendknoopwortels is effectief. Dit is zowel uit experimenten gebleken als uit praktijkvoorbeelden. Inunderen kan zowel met zoet- als zoutwater. Hoe snel het afstervingsproces van de wortels verloopt, hangt onder andere af van de periode waarin de methode wordt uitgevoerd.

In een experimentele setting bleek dat wortelstokken die tijdens het groeiseizoen (maart - september) zijn geïnundeerd met zoet water met een laag teelaarde onder en boven de wortelstokken, al na 3 maanden inunderen hun groeikracht verloren. De wortelstokken die tijdens de winter (september - maart) zijn geïnundeerd, verloren dit pas na 6 maanden inundatie. Dit komt mogelijk doordat in de winter de wortels meer voedselreserve bevatten.

In een andere praktijkproef aan de kust is 2.000 m3 verontreinigde grond die ook duizendknoopwortels bevatte in een waterdicht bassin met zout(zee)water geïnundeerd. Door regelmatig water in te laten werd het niveau op 30 cm boven het grondniveau gehouden. Tijdens een vitaliteitstest die 7 maanden na de start van de inundatie is uitgevoerd, bleek dat de wortelstokken afgestorven waren.

Voor de zekerheid is de inundatieperiode verlengd tot 12 maanden. Na afloop is de grond nogmaals steekproefsgewijs bemonsterd, waarbij geen vitale wortelstokken zijn gevonden. Twee maanden na het leeglopen van het bassin kon de grond worden afgevoerd naar een verwerker.

Om absoluut zeker te zijn dat het plantmateriaal dood was, zijn er plantmonsters genomen en op kweek gezet. Toen bleek dat de Japanse duizendknoop voor de volle 100 procent dood was. De grond kan daarom binnenkort afgevoerd worden.

Risico's en overwegingen

Bij het verondiepen van plassen met grond waarin fragmenten van Japanse duizendknoop voorkomen bestaat het risico op verspreiding als fragmenten tijdens of na het storten op de oevers terechtkomen waaruit nieuwe haarden kunnen ontstaan. Wanneer er lokaal een tijdelijk, waterdicht bassin kan worden aangelegd, is er slechts beperkt transport nodig.

Er zijn geen aanwijzingen dat bij inundatie met zeewater zout achterblijft in de grond. De zoutconcentraties in het in- en uitgaande water waren nagenoeg gelijk.

Praktijkvoorbeeld: Markweg, Rotterdam

De Duizendknoop bevindt zich in een zetsteenglooiing. Aangrenzend aan de glooiing is zout zeewater aanwezig. Buiten de Duizendknoop is er weinig vegetatie aanwezig op de glooiing.

  • Locatie: Markweg
  • Oppervlakte: 15 m2
  • Begindatum: 25 juni 2019
  • Einddatum: nog lopend
  • Opdrachtgever: Havenbedrijf Rotterdam N.V.
  • Uitgevoerd door: BTL Realisatie B.V.

Voor de start van de proef is op de helft van de locatie de Duizendknoop bovengronds afgeknipt. In juni 2019 is er een waterpomp geplaatst en een 30m3 watervat. De pomp vult het watervat met zeewater met behulp van een slang op de glooiing en slaat automatisch uit als het vat vol zit. Bereikt het water de ondergrens, dan slaat de pomp, aangestuurd door een vlotter, automatisch aan (met deze constructie hoeft er niet constant een waterpomp te draaien en wordt er 35 liter diesel per dag bespaard). Een tweede slang is net boven de Duizendknooplocatie aangebracht en voorzien van gaten. Door de waterdruk loopt het water hier uit en ontstaat er door de gaten een constante besproeiing van de Duizendknoop.

In april 2020 is de slang vervangen voor een druppelsysteem met insteekdruppelaars. Deze zijn in de Duizendknoopstengels aangebracht, met als doel het zout water tot dieper in de wortels te krijgen.

Effectiviteit op de Markweg

Na een aantal weken besproeien met zout water was duidelijk te zien dat de Duizendknoop bovengronds afsterft. Waar de bladeren al snel bruin werden, bleven de stengels nog lange tijd groen. Ook de stengels werden uiteindelijk bruin. Wel blijven er nieuwe uitlopers ontstaan, die door het zout water niet hoger worden dan circa 30 cm.

Vooralsnog sterft de Duizendknoop niet geheel af. Wel blijft de locatie met deze methode laag en wordt hij niet groter. Hierbij is geen verschil te zien tussen het deel wat afgeknipt is in vergelijking met het niet afgeknipte deel. Met deze methode is de locatie dus in ieder geval te beheren en mogelijk door middel van uitputting uiteindelijk te elimineren.

Ervaringen

Door de steile glooiing stroomde het water bij besproeiing snel terug naar het water, waardoor het slechts beperkt bij de wortels kwam. Dit is met behulp van insteekdruppelaars verbeterd. Door het gebruik van zeewater raakte het systeem verstopt door algen, waardoor het regelmatig schoon moest worden gemaakt.

Operationele kengetallen en kosten

Per week wordt er circa 30 m3 zout water verbruikt. Doordat de locatie zich aan het zout water bevindt en er een vast stroompunt is wat gebruikt kan worden, zijn de kosten beperkt.

labels:

Zie ook: