De kip is een familielid van de vogel en een boerderijdier, net als de geit en de koe. De kippen die we als landbouwhuisdier kennen, stammen af van het bankivahoen, een bosvogel die nu nog steeds in Azië in het wild leeft. Kippen worden al eeuwen gehouden als huis- of erfdier.

Uiterlijk van een Kip

Volwassen kippen hebben een verenkleed waarmee ze zich warm houden en ook een beetje kunnen vliegen (fladderen). Ze kunnen dus niet ver of hoog vliegen. Een kip heeft veren in verschillende kleuren. Dat zegt vaak wat over de soort van een kip. De pasgeboren jongen (kuikens) zijn bedekt met zacht dons die al na 3 weken wordt vervangen door veertjes. Aan het einde van de zomer gaan de kippen in de rui en vernieuwt het verenkleed.

Een kip heeft een kam op zijn kop en de kam is rood. De poten zijn geschubd en hebben 4 tenen met scherpe nagels. Drie tenen staan naar voren en eentje naar achteren. Hiermee kunnen ze goed om takken grijpen wanneer ze op stok gaan en ook de grond wegkrabben op zoek naar voedsel. Kippen hebben kleine ogen maar zien meer kleuren dan mensen, bijvoorbeeld ook ultraviolet. Ze kunnen tegelijkertijd in de verte en dichtbij iets zien. Bovenop de snavel zitten twee kleine neusgaten. Het puntje van de snavel is erg gevoelig. Hiermee kan de kip goed voedsel vastpakken maar ook het verenkleed onderhouden. De snavel groeit langzaam door en daarom slijpt de kip deze zelf door bijvoorbeeld langs een steen te ‘slijpen’.

Kippen en hanen zijn getooid met een kam op hun kop. Omdat kippen niet zweten gebruiken ze hun kam om warmte kwijt te raken. Daarnaast geeft de kleur van de kam aan of een kip gezond is (rood). Zijn de kam en ook de lellen onder hun kin bleek dan is er iets aan de hand.

Het Leven van een Kip

Kippen zijn groepsdieren. Ze zouden zo’n 80 soortgenoten kunnen herkennen. Kippen zijn gezellige groepsdieren. Hun plek in de rangorde bepaalt of ze ander kippen laten voorgaan bij het eten of op een hogere (=aantrekkelijkere) stok laten slapen. Sommige kippen scharrelen graag samen of slapen graag naast elkaar op stok. Kippen leven van nature in groepen bestaande uit een haan, een aantal hennen en hun kuikens. Binnen de groep bestaat een duidelijke rangorde, ook wel pikorde genoemd. De haan waarschuwt als er gevaar dreigt en hij verdedigt het territorium én de hennen. Kippen besteden vrijwel de hele dag aan het zoek naar voedsel; zaden, insecten, wormen en dergelijke. Ook nemen ze af en toe een stofbad en verzorgen ze hun veren.

Als een kip een onbekende kip tegenkomt, schat ze aan de hand van haar uiterlijk en gedrag in of ze zich dominant of beter onderdanig kan gedragen. Kippen kennen een dagindeling. ‘s Morgens poetsen ze hun veren en leggen ze een ei. Stofbaden en zonnebaden doen ze vooral midden op de dag. Naar buiten gaan doen ze massaal aan het eind van de dag, als de zon onder gaat. De kip in een hedendaagse stal lijkt het maar makkelijk te hebben: het voer wordt kant-en-klaar in de voerbak aangeboden. Toch blijken ze nog steeds te willen scharrelen: ze krabben in het zaagsel.

De Haan

De haan is een mannetjesputter en groter dan een vrouwtjeskip. De haan wordt meestal gehouden op de boerderij in een kippenren. in een kippenren. Een haan is een mannetje. Zonder haan kan een kip geen kuikentjes krijgen. Een haan moet de kip namelijk dekken om een zaadje in het ei te krijgen. Dan kan er een kuikentje komen. De haan heeft vaak meerdere vrouwtjes. De boeren hebben meestal ook één haan en meerdere kippen. Hanen hebben scherpe nagels en sporen aan de poten. Hiermee kunnen hanen de hennen verwonden tijdens het paren, met name op dijbeen, rug en vleugels.

Huisvesting van Kippen

De kip woont in een kippenhok of kippenren, die wordt beheerd door een boer/boerin. Kippen zijn groepsdieren en moeten niet alleen worden gehouden. Ze hebben ruimte nodig, in ieder geval 1,5 vierkante meter of meer. Een buitenren met daarin een droog, warm nachthok waar frisse lucht in kan. Kippen kunnen slecht tegen hitte en tocht, dus zorg voor een plek met schaduw in de luwte maar wel met genoeg ventilatie. De wanden werk je het best af met glad plaatmateriaal die je met witkalk afwerkt tegen bloedluis. De bodem van het nachthok bestaat bij voorkeur uit beton met een bedekking van zaagsel, vlas, hennepstro, koolzaadstro of gehakseld stro.

Elke dag moet de mestplank in het kippenhok afgekrabd worden. De eieren moeten geraapt, en het drinkwater moet ververst worden. Water- en voerbakken iedere dag schoonmaken en de zitstokken regelmatig met een desinfecterend middel reinigen. In de legnesten iedere maand het stro verschonen en in de buitenren af en toe het zand afgraven en weer aanvullen met schoon zand.

Voeding van Kippen

Een kip is een alleseter, dat wil zeggen dat de kip niet kieskeurig is en alles eet wat ze tegenkomt. Dat kan bijvoorbeeld keuken- en groenafval zijn, maar ook brood, granen, wormen. De boeren geven de kippen speciaal kippenvoer. Dan blijven de kippen gezond. Ook omdat het menseneten niet altijd gezond is voor kippen. Van chocola kunnen kippen overlijden. Er zit namelijk een stofje in waar de mens wel tegen kan, maar een kip niet.

Als basisvoer eten kippen pluimveekorrel, aangevuld met wat graan en groenvoer. Volwassen kippen eten gemiddeld 30 - 100 gram voer per dag, afhankelijk van hun grootte, activiteit en omgevingstemperatuur. Graanmengsels bestaan vaak uit haver, tarwe, maïs en gerst en soms aangevuld met zonnebloempitten. Verder eten kippen ook graag groenvoer. Af en toe wat regenwormen, meelwormen of maden vinden ze ook lekker. Hennen hebben kalkbehoefte voor de vorming van de eierschaal. Hiervoor bestaat een speciaal grit. Maagkiezel kneust de opgenomen granen in de spiermaag en is dus goed voor de verteerbaarheid ervan. Kippen drinken gemiddeld ongeveer 250 milliliter per dag.

Voortplanting van Kippen

De kip legt eieren, zoals iedereen dat weet. De kip legt elke dag een ei. Dat ei kunnen we opeten, omdat er toch geen kuiken in groeit. Veel mensen denken dat het gele in een ei het kuikentje is, maar dat is niet zo. Het eigeel is de voeding dat het kuikentje eet in het ei. De eieren van een kip worden ook vaak door mensen opgegeten, maar dan wel als ze weten dat er geen kuiken in zit natuurlijk. De boeren weten dat het eitje geen kuiken draagt als de haan de kip niet gedekt heeft. Dan is het eitje niet bevrucht en groeit er ook geen kuikentje in.

Hoe je wel een kuikentje krijgt, is met een haan. Het kuiken is een baby-kipje. De kuikentjes komen uit een ei en zijn dan heel klein. Op deze eieren gaat de kip op zitten. Dat heet broeden. De kip houdt het ei dan warm en beschermt het ei. Als de kip uitgebroed is en het kuikentje volledig gegroeid, breekt het kuiken het ei open met zijn snaveltje. Het kuikentje kan geel, bruin, zwart of een beetje wittig zijn. Een kuikentje bestaat uit dons. De dons zorgt ervoor dat de kuikentjes lekker warm blijven. Als de kuikentjes ouder zijn, wordt het dons laagje vervangen voor een dik verenpak.

Hennen beginnen vaak al eieren te leggen als ze 5 of 6 maanden oud zijn tot een leeftijd van ongeveer 5 jaar, maar worden pas broeds als ze een jaar oud zijn. Na 21 dagen broeden komen de eieren uit. Met de eitand op de snavel breekt het kuiken de eierschaal. Pasgeboren kuikens leven de eerste dag nog van de voeding uit het ei (eigeel). Uiteraard moeten ze wel kunnen drinken. Ze blijven apart met hun moeder (kloek) tot ze 2 of 3 weken oud zijn. Dan kunnen ze bij de groep. Een gezonde legkip legt gemiddeld zo’n 250 tot 300 eieren per jaar. Dit is wel sterk van het ras afhankelijk.

Gezondheid van Kippen

De vijanden van de kippen en de kuikens zijn de marters, vossen, hermelijn, in sommige gevallen katten en honden. Die beesten jagen op de kippen. Dat is nog hun instinct van vroeger. De mens is ook een vijand van de kip. Wij eten de kippen op. Kippen kunnen last krijgen van parasieten, zoals wormen, luizen, vlooien en mijten. Deze parasieten komen veel voor bij kippen. Het veroorzaakt vermagering, jeuk, bloedarmoede en diarree. Gelukkig zijn deze parasieten goed te bestrijden. Ook kalkpoten kunnen voorkomen bij kippen. Kalkpoten worden veroorzaakt door een mijt, kippen krijgen dan vuilwitte, droge korsten tussen de schubben van de poten, soms zo ernstig dat ze niet meer kunnen lopen.

Op rauwe kip en gevogelte kunnen ziekteverwekkers voorkomen. De belangrijkste zijn de bacteriën salmonella en campylobacter. Deze komen regelmatig voor. Ook al is maar een deel van de kip ermee besmet, je kunt er wel flink ziek van worden. Dat geldt vooral voor mensen met een verlaagde weerstand, ouderen, jonge kinderen en zwangeren. Kippen kunnen dierziekten oplopen zoals vogelgriep. Het eten van kip is veilig, óók in tijden van vogelgriep. Alle dieren worden voor het slachten gekeurd. Om vogelgriep te bestrijden, worden kippen die (vermoedelijk) ziek zijn, vernietigd en dus niet verkocht.

Dierenwelzijn

Dierenwelzijn is ook bij kippen een belangrijk punt van aandacht. De meeste bedrijven houden kippen in grote stallen, waar de ruimte per kip beperkt is. De kippen groeien erg snel en kunnen daardoor problemen krijgen met hun gezondheid. Stress, gezondheidsproblemen en honger zijn belangrijke aandachtspunten. Door de veranderde vraag is ruim 30% van de vleeskuikenhouders overgeschakeld naar langzamer groeiende rassen die leven onder verbeterde omstandigheden. Hieronder vallen de supermarktketen-specifieke invullingen van de ‘Kip van Morgen.’ Kippen met een Beter Leven en een biologisch keurmerk voldeden hier al aan. Deze kippen hebben minder poot- en gezondheidsproblemen dan in de gangbare houderij.

Het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming en het biologisch keurmerk stellen strengere eisen aan het dierenwelzijn en de leefomstandigheden. Deze kippen hebben meer ruimte, afleidingsmateriaal en mogelijkheden om hun natuurlijk gedrag uit te oefenen. Hoe meer sterren, hoe beter de eisen aan dierenwelzijn. Een tussenoplossing kan zijn dat je kiest voor vlees met een lage milieubelasting, zoals kip, maar wel met een keurmerk voor dierenwelzijn, zoals Beter Leven 2 of 3 sterren of biologisch.

Kippenvlees en Milieu

Kip en gevogelte kunnen een onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen. Kip heeft meer impact op het milieu dan plantaardige producten, maar minder dan andere vleessoorten. Van alle soorten vlees heeft kip de minste impact op het milieu. Voor 1 kilo kippenvlees is minder voer nodig dan voor 1 kilo rund- of varkensvlees. Een snelgroeiende kip heeft maar 2 kilo voer nodig om 1 kilo te groeien.

Dierenwelzijn gaat niet altijd hand in hand met goed zijn voor het milieu. Kip uit de gangbare vleeskuikenhouderij heeft het laagste dierenwelzijn, maar is ook het minst slecht voor het milieu. Langzaam groeiende rassen hebben bijvoorbeeld meer voer nodig en scharrelkippen hebben een hoger landgebruik.

Verschillende Kippenrassen

Door de fokkerij zijn er veel verschillende rassen hoenders en dwerghoenders (of kippen en krielkippen) ontstaan. Wij kennen meer dan 85 hoenderrassen en net zoveel dwerghoenderrassen. Vleesrassen met een groot, breed en diep lichaam zijn in het algemeen vrij rustig en gemakkelijk te houden. Voorbeelden hiervan zijn de Brahma, Cochin en Wyandotte. Naast de vleesrassen zijn er de actieve, beweeglijke en goed vliegende legrassen zoals de Friese hoen, de Leghorn en de Lakenvelder.

De Brahma, Cochin, Orpington en Wyandotte zijn vleesrassen die rustig zijn en gemakkelijk te houden. Deze kippen leggen minder eieren dan de echte legrassen zoals de Leghorn, het Friese hoen, het Drentse hoen en de Lakenvelder. Er zijn rassen die goed leggen en ook goed vlees produceren, zoals de Barnevelder, de Australorp, de New Hampshire en de Sussex.

Wist je dat?

  • Kippen wel 10 tot 15 jaar kunnen worden?
  • Een kip met rode oorlellen meestal (licht)bruine eieren legt en een kip met witte oorlellen witte eieren legt?
  • Een Nederlander gemiddeld 185 eieren per jaar eet (als eitje bij het ontbijt, maar ook in deeg of koek)?
  • Een kip niet kan vliegen?
  • Een haan niet kraait omdat de zon opkomt, maar om de andere hanen te laten weten wie de baas is?

Hopelijk heeft dit artikel je meer inzicht gegeven in het leven van een kip. Het zijn fascinerende dieren met elk hun eigen karakter.

labels: #Kip

Zie ook: