Kippen zijn niet zomaar eierleggers - het zijn intelligente, communicatieve en emotioneel complexe dieren met hun eigen sociale regels en dagelijkse routines. Uitleg over kippengedrag: drie simpele woorden die de deur openen naar een fascinerende wereld van kippeninstincten, sociale structuren en eigenzinnige persoonlijkheidskenmerken.

Of je nu een doorgewinterde kippenhouder bent of voor het eerst kippen houdt, begrijpen waarom kippen doen wat ze doen kan je helpen om ze gezonder en gelukkiger hok te maken. Wat vertellen je kippen je?

Kippen uiten zich op verschillende manieren, van geluiden en lichaamstaal tot sociale dynamiek en natuurlijke gewoonten. Elk gedrag geeft aanwijzingen over hoe je kippen zich voelen, wat ze nodig hebben en hoe ze met elkaar omgaan. Of het nu gaat om het rustige gemurmel tijdens een stofbad of het scherpe gekrijs van een ruzie over de pikorde, het gedrag van kippen is een constante dialoog die, als je het eenmaal begrijpt, een waardevol hulpmiddel kan zijn bij verantwoorde verzorging.

De Pikorde: Sociale Hiërarchie bij Kippen

De pikorde is een van de meest zichtbare en belangrijke aspecten van de kippensamenleving. Deze sociale hiërarchie is een systeem waarmee kippen bepalen wie als eerste eet en slaapplaats heeft, en hoe conflicten worden opgelost. Kippen laten hun dominantie gelden door middel van lichaamstaal en pikken, waarbij vogels met een hogere rang voorrang krijgen bij de toegang tot voedsel en ruimte.

Een stabiele pikorde zorgt meestal voor een vreedzame toom, maar verstoringen, zoals de toevoeging van nieuwe kippen, kunnen leiden tot ruzie. Inzicht in deze sociale structuur helpt je om nieuwe leden van je toom voorzichtiger te introduceren als je eenmaal weet welke kippen het meest dominant zijn.

Als je een haan in je toom hebt, zal de bovenste pikordepositie bijna altijd naar het mannetje gaan, terwijl oudere of meer van nature dominante hennen zich meestal aan de top handhaven in een volledig vrouwelijke toom. De pikorde kan ook af en toe uitgedaagd worden door jongere, opkomende hennen - vooral als dezelfde hen al langere tijd aan de top staat.

Andere hennen kunnen strijden om hun positie binnen de groep en kunnen zelfs aan het langste eind trekken, maar het proces is meestal luid en kort. Je kunt merken dat je hennen het tegen elkaar opnemen met opgeheven nekken, of zelfs spartelen zoals hanen vechten. Ze krijsen en maken een paar seconden lang herrie voordat ze hun gewone bezigheden hervatten. Deze uitdagingen kunnen eenmalig zijn of zich herhalen tot een nieuwe hen als winnaar uit de bus komt.

Binnen een toom is de hiërarchie duidelijk vastgelegd, de rang hogere dieren slapen op de beste plaatsen, en zorgen dat ze altijd het beste eten als eerste krijgen.

De hoogst geplaatste dieren pikken de lager geplaatste dieren in hun kop en vervolgens pikken die dieren de weer iets lager geplaatste dieren in hun hals of op hun lichaam en zo verder naar beneden.

De Band tussen Kippen

Kippen zijn erg sociaal en daarom moeten ze in groepen worden gehouden, of op zijn minst met z’n tweeën. Ze herkennen individuele groepsgenoten en vormen vaak hechte banden, vooral tussen kippen die samen opgroeien. Je kunt dezelfde paartjes of trio’s naast elkaar zien scharrelen, samen zien rusten of elkaar zien poetsen - allemaal duidelijke tekenen van vertrouwen en kameraadschap.

De band tussen de kippen helpt stress te verminderen en ondersteunt het sociaal leren, waarbij kippen elkaars gedrag observeren en imiteren. Een kip voor langere tijd isoleren kan leiden tot depressie of angstig gedrag. Daarom is het belangrijk om ze in groepen te huisvesten en kippen alleen te scheiden als dat medisch noodzakelijk is.

De enige tijd dat een hen alleen wil zijn, is als ze broeds wordt. Een broedse hen bewaakt haar nest terwijl ze op haar eieren zit. Dit instinct wordt gedreven door het verlangen om eieren uit te broeden, en een broedse hen zal ongeveer 21 dagen blijven zitten voor ze het nest verlaat. Gedurende deze tijd zul je een hen zien pikken en grommende geluiden zien maken naar zelfs haar beste kippenmaatjes - of naar jou. Zodra de hen klaar is met zitten, zal ze haar normale gedrag hervatten. Als er bevruchte eieren zijn uitgebroed, zal de hen de voorkeur geven aan de kuikens tot ze oud genoeg zijn om hun eigen plek binnen de toom te vinden.

Stemgeluiden van Kippen

Kippen hebben een verrassend complexe taal, met meer dan 30 verschillende geluiden. Deze omvatten zacht gekakel om tevredenheid over te brengen, scherpe alarmkreten om gevaar te signaleren en het beroemde eierlied waarmee een succesvolle leg wordt gevierd. Hanen hebben ook hun eigen geluiden om hun dominantie te laten gelden, partners aan te trekken en te waarschuwen voor roofdieren.

Door op deze geluiden te letten, kun je problemen zoals ziekte, roofdieren of zelfs pesten binnen het hok signaleren. Leren “luisteren” naar je kippen kan je begrip en zorg voor hen drastisch beïnvloeden. Na een paar middagen met je kippen kun je hun verschillende geluiden onderscheiden en opmerken welke geluiden ongewoon zijn.

Cognitief Vermogen van Kippen

Kippen zijn slim! Studies tonen aan dat ze puzzels kunnen oplossen, oorzaak en gevolg begrijpen en zelfs meer dan 100 gezichten herkennen (zowel van mensen als van kippen). Kippen zien ook in kleur, wat de interactie met de omgeving beïnvloedt, van het kiezen van favoriete snoepjes en speeltjes tot het reageren op de inrichting van het hok.

Interessant is dat kippen ook de remslaap ervaren, de fase waarin ze dromen. Hoewel we niet met zekerheid kunnen zeggen waar kippen over dromen, wijst deze fase op een hoger niveau van cognitieve complexiteit dan velen verwachten. Het aanbieden van verrijking - zoals kippenlekkernijen of het veranderen van de scharrelgebieden - kan deze slimme vogels mentaal gestimuleerd houden.

Natuurlijk Gedrag van Kippen

Veel van de dagelijkse gedragingen van een kip komen voort uit natuurlijke instincten. Scharrelen gaat bijvoorbeeld niet alleen om voedsel - het is ook een vorm van verkenning en vermaak. Kippen vinden het heerlijk om door vuil en bladerdek te scharrelen op zoek naar zaden, insecten of verse vegetatie, en deze activiteit houdt ze mentaal en fysiek actief.

Stofbaden is een ander essentieel gedrag, dat wordt gebruikt om de veren gezond te houden en parasieten te verminderen. Kippen rollen, flapperen en gooien vuil op zichzelf om schoon te blijven - een contra-intuïtieve gewoonte voor de meeste mensen, maar een gelukkig gezicht voor elke kippenhouder.

Op stok gaan is een nachtelijk ritueel waarbij kippen van de grond op stok gaan voor hun veiligheid. Een verhoogd kippenhok is een geweldige manier om kippen een hogere zitplaats te geven als de zon ondergaat.

Andere natuurlijke activiteiten waar je kippen zich mee bezig zullen houden zijn:

  • Zonnebaden met uitgestrekte vleugels
  • Gezamenlijke dutjes
  • Zitten op zitstokken

Al deze gedragingen zijn tekenen van een ontspannen en comfortabele toom.

Abnormaal Gedrag van Kippen

Buiten wat normaal is voor kippen zijn er enkele gedragingen die kunnen wijzen op een mogelijk probleem. Als je een van de volgende gedragingen opmerkt, neem dan contact op met je dierenarts:

  • Gebrek aan eetlust
  • Staan met uitgestrekte vleugels (vooral in de warmere maanden)
  • Overmatig hijgen
  • Lusteloosheid
  • Minder vaak eieren leggen

Andere gedragingen die menselijk ingrijpen vereisen zijn:

  • Hennenpikkerij - dit kan zich voordoen als buitensporig pesten of verenverlies bij lager geplaatste hennen
  • Regelmatige gevechten tussen kippen die resulteren in bloedingen of verwondingen
  • Kippen die uit de buurt worden gehouden van voederplaatsen of slaapplaatsen

Als kippen worden gepest, moet(en) de dominante kip(pen) worden weggehaald en worden ondergebracht in een back-up kippenverblijf dichtbij de rest van de groep. Wacht een week of twee voordat je ze weer bij elkaar zet, en herhaal dit proces zo vaak als nodig is om de pikorde weer in evenwicht te brengen. In zeldzame gevallen kan het nodig zijn om dominante hennen die herhaaldelijk lager geplaatste hennen pesten, te herplaatsen.

Specifiek Gedrag en Oplossingen

Stress en Agressie

Als kippen onrustig zijn, dan kunnen er meerdere dingen aan de hand zijn:

  • Ze vervelen zich: Zorg voor voldoende ruimte waar ze kunnen scharrelen. Voor een buitenruimte houd ik minimaal 5 m² per kip aan.
  • Ze hebben last van kriebelbeestjes zoals luizen en mijten: Controleer bij onrustig gedrag altijd het hok én de kip zelf.
  • Ze worden lastig gevallen door ongedierte: Ratten en muizen kunnen voor veel onrust zorgen in en rond het kippenhok.

De belangrijkste oorzaken van agressie zijn stress, verveling, ziekte en overbevolking:

  • Stress: Kippen die gestrest zijn kunnen agressief worden naar soortgenoten.
  • Ze hebben honger: Zorg daarom dat je kippen de hele dag goed voer tot hun beschikking hebben.
  • Verveling: Zorg voor voldoende ruimte waar ze kunnen scharrelen.
  • Ziekte: Controleer de gezondheid van de gepeste kip met de gezondheidscheck.
  • Overbevolking: Kippen in een te kleine ruimte vaker agressief zijn dan kippen met voldoende ruimte.
  • Nieuwe kippen worden gepest: Je huidige kippen zien de nieuwe kippen als indringers.
  • Verandering in de pikorde: Kijk de kip die wordt ‘verslagen’ even goed na, het kan zijn dat ze ziek is en daarom verslagen wordt.

Let op: kippen zijn kannibalen. Als ze eenmaal bloed zien, dan blijven ze pikken. Is er een kip gewond geraakt en is er bloed te zien? Haal deze dan altijd meteen uit de groep, tot het bloeden gestopt is. Het is een goed idee om de wond in te smeren met honing van de imker, honingzalf of betadine zalf.

Eieren Eten

Sommige kippen ontdekken op een dag hoe lekker hun eigen eieren zijn. Vanaf dat moment kunnen ze bewust eieren kapotmaken om ze op te eten. En als één kip ermee begint, is de kans groot dat anderen het gedrag overnemen. Daarom is het belangrijk om snel te achterhalen wie het doet.

Je kunt hiervoor tijdelijk een camera ophangen, zodat je kunt terugzien welke kip de eieren pikt. Heb je de dader gevonden? Dan zijn er twee dingen die je kunt proberen:

  1. Mosterd in een leeg ei: Blaas een ei leeg via een klein gaatje en vul het met mosterd. De meeste kippen vinden dat zó vies dat ze er voortaan vanaf blijven. Let wel op: dit werkt vooral als het gedrag net begonnen is.
  2. Gebruik een wegrolnest: Een wegrolnest zorgt ervoor dat het ei na het leggen meteen wegrolt naar een afgesloten gedeelte, waar de kip niet meer bij kan. Zo verdwijnt de verleiding om erop te pikken.

Let op: Het hoeft niet altijd je kip te zijn. Ook kraaien, eksters of andere roofdieren kunnen eieren kapotmaken of stelen.

Afzondering

Blijft je kip als enige in het legnest of nachthok zitten terwijl de rest buiten is? Dan is het goed om alert te zijn. In veel gevallen is de kans groot dat een kip die zich afzondert fit is. Voer zo snel mogelijk de gezondheidscheck uit om te achterhalen wat er aan de hand kan zijn. Maar let op: het kan ook zijn dat je kip broeds is. Een broedse kip wil eieren uitbroeden, ook als er geen haan is en zelfs als er niet eens eieren in het nest liggen. Ze blijft dan koppig in het nest zitten, maakt een brommend geluid als je haar wil aaien dan blaast ze vaak haar veren op.

Kippen leven normaal gesproken in een groep. Als één van je kippen zich afzondert, ergens stil in een hoekje blijft zitten of minder meedoet met de rest, dan is dat vaak een teken dat er iets niet klopt. De kans is groot dat hij of zij zich niet lekker voelt. Het is belangrijk om op zulke signalen snel te reageren.

Geen Eetlust

Kippen zijn meestal dol op eten. Als je kip normaal gesproken naar je toe komt gerend bij het horen van een voerbak, maar nu nergens zin in lijkt te hebben, dan is dat reden om alert te zijn. Geen eetlust is vaak één van de eerste signalen dat er iets aan de hand is. Voer in zo’n geval de gezondheidscheck uit, zodat je gerichter kunt kijken naar andere symptomen.

Verenpikken

Zie je dat een kip af en toe een veertje uittrekt bij een ander? Dan is het goed om het gedrag in de gaten te houden, maar niet direct reden tot paniek. Zolang er geen kale plekken ontstaan en de kippen verder normaal met elkaar omgaan, hoeft het niet ernstig te zijn. Soms is het een kwestie van de pikorde of elkaar willen verzorgen.

Maar let op: als het vaker voorkomt, of als je kale plekken ziet ontstaan, dan is het belangrijk om actie te ondernemen. Verenpikken kan snel escaleren tot kannibalisme, met bloedende wonden als gevolg.

Controleer eerst op kriebelbeestjes

Soms begint het met jeuk: de kip probeert zichzelf te verlossen van irritatie door te pikken. Andere kippen reageren op die open plek en gaan meeplukken. Controleer daarom altijd goed op luizen, mijten of andere beestjes tussen de veren, onder de vleugels, rond de cloaca en onder de stokken in het hok.

Andere oorzaken van verenpikken

Verenpikken ontstaat meestal niet zomaar. Het kan komen door verkeerde voeding, te weinig ruimte, verveling, stress, overbevolking of tijdelijk ophokken (bijvoorbeeld tijdens vogelgriepmaatregelen). Als kippen te weinig bouwstoffen of afleiding hebben, gaan ze op elkaar reageren.

Wat kun je doen?

Verenpikken afleren is lastig, maar niet onmogelijk. Zorg dat ze goede voeding krijgen en dat de kippen voldoende ruimte hebben (het liefst 5 m² per kip in de buitenruimte) Daarnaast kun je tijdelijk een anti-verenpikspray gebruiken op basis van hertshoornolie. Deze spray heeft een sterke, onaangename geur en smaak, waardoor het minder aantrekkelijk wordt om te pikken. Je sprayt het direct op de rug of staart van de kip die gepikt wordt. Het is geen oplossing voor de oorzaak, maar kan wel helpen om het gedrag tijdelijk te doorbreken en verdere schade te voorkomen.

Let op bij bloed: kippen zijn kannibalen. Als ze eenmaal bloed zien, dan blijven ze pikken. Is er een kip gewond geraakt en is er bloed te zien? Haal deze dan altijd meteen uit de groep, tot het bloeden gestopt is. Het is een goed idee om de wond in te smeren met honing van de imker, honingzalf of betadine zalf.

Broedsheid

Je hen wil het nest niet verlaten en ze pikt of gromt als je haar verplaatst of eieren wil pakken. Ze is niet ziek, maar broeds. Dat wil zeggen dat ze graag kuikens wil uitbroeden. Als hennen een lange tijd broeds zijn, dan is dit een risico voor hun gezondheid. Een broedse hen eet ongeveer één vijfde van wat ze normaal eet, en sommige dagen eet ze helemaal niet. Als gevolg hiervan kan ze 20% van haar normale gewicht kwijtraken. Als je hen op onbevruchte eieren zit die nooit uitkomen, of als je hen 2 broedsels achterelkaar doet, kan uiteindelijk verhongeren. Om deze reden raden wij aan om je hennen maximaal één keer per jaar te laten broeden. Maar ja, wat als je hen veel vaker broeds wordt? Of wat als je helemaal geen kuikens wil?

Kippen introduceren in een bestaande toom

Juist door de pikorde is het moeilijk om nieuwe kippen aan een bestaande groep toe te voegen. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Ze zullen dan ook pas volledig geaccepteerd worden zodra hun rang duidelijk is. Om die reden is het beter om bij een nieuwe introductie minstens twee kippen aan een groep toe te voegen.

Enerzijds omdat de nieuwelingen toch een beetje steun aan elkaar hebben, anderzijds om eventuele negatieve reacties van de groep beter te verdelen. Kippen kunnen namelijk vrij agressief reageren op nieuwelingen, zeker als er eten mee gemoeid is en er weinig ruimte is.

Geef daarom nieuwkomers de kans om rustig te wennen aan de oude kippen en hou hen minimaal de eerste vijf dagen apart, maar wel zo dat ze in het zicht zitten veilig achter het gaas van je oude kippen.

Onze ervaring is dat na een dag of vijf de ergste felheid er af is en de conflicten als je ze daarna bij elkaar laat minder heftig zijn. Houd de kippen tijdens de eerste periode als je ze uiteindelijk bij elkaar laat goed in de gaten. Ingrijpen is soms nodig. Bijvoorbeeld als een kip het hok niet uit durft, of echt voortdurend hard gepikt wordt en achterna gejaagd. En natuurlijk als er echt bloed vloeit, moet de gewonde kip apart gezet worden of onmiddelijk met aluspray of blauwspray worden behandeld.

Zet nieuwe kippen gedurende minimaal een dag of vijf apart in een deel van de ren dat je voor ze afschermt voor je ze aan de groep toevoegt, maar dan wel zo dat de nieuwe en de oude kippen elkaar kunnen zien. Geef je kippen de kans om langs het gaas met de nieuwelingen kennis te maken en laat ze pas vrij bij elkaar wanneer ze niet meer fel doen tegen elkaar.

Het beste is om de echte kennismaking te laten gebeuren in een grote ruimte zodat ze kunnen vluchten en schuilen als dat nodig is. Kunnen ze los in je tuin, maar is je tuin niet voldoende afgeschermd, kortwiek ze dan eenmalig.

Zorg voor veel afleiding als je ze voor het eerst bij elkaar laat door op veel verschillende plekken lekkere dingen te strooien.

Deze methode heeft niet onze voorkeur: Plaats de nieuwe kippen ’s nachts bij de andere kippen in het nachthok. Zorg wel dat als je het toch op deze manier doet je ’s morgens vroeg zodra de kippen wakker worden kan zien wat er gebeurt als de kippen van stok af gaan. Als ze elkaar nog niet accepteren zet ze dan apart.

Als je een haan hebt kun je eerst je haan een aantal dagen bij de nieuwe kippen zetten. De haan zal ervoor zorgen dat de kippen makkelijker geaccepteerd worden. Als er een kip erg gepest wordt, kun je ook de gepeste kip eerst een tijdje apart bij de haan zetten.

Gezondheid en Weerstand

Kippen worden minder snel ziek wanneer zij een goede weerstand hebben. Kippen met een goede gezondheid zijn beter bestand tegen infecties en andere kippenziekten. Ze herstellen ook beter en sneller.

Hoe hoog de weerstand van een kip is, hangt direct samen met de levensomstandigheden van de kip. Kippen die bijvoorbeeld niet voldoende kunnen scharrelen, krijgen niet genoeg beweging. Dit heeft weer invloed op de gezondheid en dus de weerstand van de kippen.

Plotselinge gebeurtenissen kunnen stress opleveren bij kippen. Denk hierbij aan werkzaamheden in de tuin, het bijplaatsen van nieuwe dieren, een verhuizing of een ritje dierenarts. Stress maakt kippen kwetsbaar voor ziektes.

Een slecht onderhouden kippenhok heeft invloed op de weerstand van de kippen. Als het verblijf te vochtig is, te koud of te veel tocht doorlaat, is dit erg slecht voor de gezondheid van de kippen. In vochtige verblijven gedijen schimmels, bacteriën en parasieten daarnaast beter dan in droge verblijven.

Kippen halen hun energie uit hun voeding. Daarom speelt het kippenvoer een grote rol voor de gezondheid van de dieren. Goed gebalanceerd kippenvoer bestaat uit vetten, koolhydraten en eiwitten.

Omlet en jouw kippen

Inzicht in het gedrag van kippen is de basis van een verantwoordelijke en lonende kippenhouderij - en Omlet maakt het makkelijker dan ooit om de natuurlijke instincten van je kippen te ondersteunen. Onze doordacht ontworpen kippenhokken, inlooprennen voor kippen, en kippenspeelgoed en zitstokken creëren een omgeving die gezond gedrag stimuleert. Met opstellingen die meegroeien met je kippen, maken onze producten voor kippenhouden het gemakkelijk om hun ruimte uit te breiden, nieuwe leden veilig te integreren en kippenroofdieren op afstand te houden. Bouw een relatie met je kippen op die een leven lang meegaat en ervaar het plezier dat deze ondergewaardeerde maatjes je schenken.

Een gezonde kip is alert en actief. Ze eet en drinkt verspreid over de dag, neemt regelmatig een stofbad en rust meestal even uit in de middag. Gezonde kippen zitten niet langdurig stil op dezelfde plek en proberen weg te lopen als je ze wilt oppakken.

labels: #Kip

Zie ook: