De salmonellabacterie behoort tot de familie van de enterobacteriën. Er zijn zo’n 1500 verschillende typen salmonellabacteriën, ook wel ‘serotypen’ genoemd. De verschillende serotypen hebben vaak een eigen gedrag.

Wat is Salmonella?

Salmonella is een bacterie die veel voorkomt bij pluimvee, zoals kippen en kalkoenen. Maar salmonella komt ook regelmatig voor bij mensen en andere diersoorten, zoals reptielen en honden. Er zijn verschillende typen salmonella. Sommige typen kunnen worden overgedragen van dieren op mensen. Meestal gebeurt dit via voedingsmiddelen, bijvoorbeeld als vlees of eieren van een besmet dier onvoldoende verhit zijn. Er is dan sprake van zoönotische salmonella. Een zoönose is een infectie die van dieren kan overgaan op mensen, en ook van mensen op dieren. Dieren worden meestal niet ziek van salmonella. Bij mensen kan salmonella voedselvergiftiging veroorzaken. Mogelijke symptomen bij mensen zijn koorts, diarree en misselijkheid. Maar er zijn ook mensen die niets merken van een salmonella-infectie en helemaal geen symptomen hebben.

Hoe raken kippen besmet met Salmonella?

Kippen kunnen vrij gemakkelijk besmet raken met Salmonella. De bacterie kan overleven op veel oppervlakken en vervolgens een kip besmetten. Besmetting verloopt vrijwel altijd oraal door het op- of aanpikken van besmet materiaal. Dit kan besmet voer zijn, maar ook mest, grond, stof of zelfs gebruiksmateriaal. De Salmonella bacterie kan gemakkelijk met de mens meereizen op stof op de kleren, in het haar of mest onder de schoenen. Ook kan de bacterie aanwezig zijn op bijvoorbeeld gereedschap, kratten of voerbakken. Een andere belangrijke besmettingsbron is ongedierte. Muizen, ratten en kevers zijn bekende verspreiders van de Salmonella bacterie. Ook katten en honden kunnen de bacterie overbrengen op elkaar en op andere dieren.

Risico's van Salmonella bij Kippen

  • Gezondheid van de kippen: Kippen kunnen ernstig ziek worden als gevolg van een besmetting met Salmonella. In ernstige gevallen kan de kip sterven als gevolg van Salmonella. Daarnaast kan de bacterie gemakkelijk worden overgedragen op andere kippen via de ontlasting.
  • Overdracht op mensen: Voor mensen kan het eten van kippenvlees of kippeneieren besmet met Salmonella leiden tot een voedselvergiftiging. Net als bij kippen, infecteert de bacterie de darmen. Dit leidt tot diarree, misselijkheid, buikpijn en koorts. In de meeste gevallen verdwijnen de verschijnselen na enkele dagen weer en is er geen specifieke behandeling nodig. In enkele gevallen kan de bacterie ook in de bloedbaan terecht komen en is behandeling vereist.

Symptomen van Salmonella bij Kippen

Als gevolg van een besmetting met Salmonella kunnen er duidelijke symptomen waarneembaar zijn bij kippen. De symptomen ontstaan bij de meeste types van Salmonella al binnen 24 uur na besmetting. Het ziekteverloop is niet goed vergelijkbaar met dat bij de mens. Kippen met Salmonella krijgen last van waterige diarree. De ontlasting zit vol met bacteriën. Kippen worden suf en inactief en de kam kan een blauwpaarse kleur krijgen. Ook kan de eierproductie sterk afnemen. Af en toe ontstaan er ontstekingen in de ogen. Met name zeer jonge kuikens (tot 10 dagen oud) kunnen ernstig ziek worden. De typen Salmonella Pullorum en Gallinarum zorgen meestal ook bij oudere dieren voor ziekteverschijnselen. De sterfte ligt bij een infectie met één van deze twee typen daarnaast veel hoger dan bij bijvoorbeeld Enteritidis.

Diagnose en behandeling van Salmonella

Door middel van ontlastingsonderzoek kan de diagnose gesteld worden. Bij de meeste infecties is geen behandeling nodig. De infectie moet ‘uitgeziekt’ worden. Het is, zo mogelijk, beter dat een infectie door het eigen immuunsysteem opgeruimd wordt. Het is belangrijk om voldoende te drinken, omdat je door diarree, overgeven en koorts veel vocht verliest. Om uitdroging te voorkomen, moet dit vocht aangevuld worden. Bij de drogist en apotheek is ORS verkrijgbaar. Dat is een poeder dat je oplost in water. Hiermee vul je niet alleen vocht aan, maar ook zouten en suikers. In principe kun je normaal eten, dus probeer gewoon te eten waar je zin in hebt. Bij aanhoudende of ernstige klachten zoals hoge koorts kan een behandeling nodig zijn. Wanneer de koorts na drie dagen niet verminderd is, is het raadzaam een arts te raadplegen.

Kippen gehouden door een hobbyist mogen behandeld worden met antibiotica. Antibiotica is alleen te verkrijgen op recept van de dierenarts. Welk antibioticum gebruikt wordt, hangt af van het type Salmonella. Dit wordt vastgesteld op basis van laboratoriumonderzoek van de ontlasting. De dierenarts schrijft vervolgens een specifiek antibioticum voor. Het is van groot belang dat de antibioticakuur volledig afgemaakt wordt, om het ontstaan van resistentie tegen te gaan.

Preventie van Salmonella bij Kippen

Omdat de Salmonella bacterie op veel verschillende manieren bij de kip terecht kan komen, is besmetting nooit volledig te voorkomen. Ongeveer 7,5% van alle kippen in de industrie is besmet met Salmonella. Hoewel er geen cijfers zijn voor de hobbykip, is een vergelijkbaar percentage niet ondenkbaar. Door het toepassen van een goede hygiëne kan de kans op besmetting wel aanzienlijk verkleind worden. Salmonella kan gemakkelijk met de mens meereizen. Door de kleren en schoenen schoon te houden, kan besmetting voorkomen worden. Ook is het belangrijk om alle gebruiksvoorwerpen regelmatig grondig te reinigen. Het is daarnaast mogelijk hobbykippen te vaccineren tegen salmonella. Dit is geen vereiste, maar wel een aanrader. Kippen met een goede darmflora en een sterk immuunsysteem raken minder snel besmet met Salmonella of andere ziekten. Met vitaminesupplementen voor kippen verhoog je de algemene vitaliteit van jouw dieren. RopaPoultry Complete is hier een voorbeeld van. Dit is een middel dat zorgt voor gezonde darmflora.

In de industriële pluimveesector is het verboden om kippen met antibiotica te behandelen tegen Salmonella. De nadruk ligt op het voorkomen van besmetting. In enkele gevallen is behandeling met antibiotica wel geoorloofd. Een pluimveehouder mag een verzoek tot ontheffing indienen wanneer de kip besmet is door een ander type Salmonella bacterie dan het Enteritidis of Typhimurium type. In de pluimveesector wordt inenting van kippen sterk aangeraden. Enting van kippen wordt aangeraden voor leghennen in de opfokperiode. Na een juiste vaccinatie is er nog altijd kans op besmetting, maar deze is aanzienlijk verkleind. Vaccinatie vindt plaats door het vaccin in het drinkwater van de kippen toe te voegen.

Maatregelen voor Pluimveehouders

  • Als pluimveehouder bent u verplicht om uw dieren te controleren op salmonella. Dit heet monitoring op salmonella. Omdat aan de dieren meestal niet te zien is of ze besmet zijn, moet u geregeld monsters nemen van uw pluimvee. Deze kunt u laten onderzoeken in een erkend veterinair laboratorium.
  • Blijkt uit de monsters die u heeft genomen dat uw dieren besmet zijn met salmonella? Dan bent u verplicht dit zo snel mogelijk te melden: uiterlijk de volgende werkdag voor 10:00 uur. Uw laboratorium kan dit voor u doen door de testuitslag te registreren in de databank KIP-MO. Uw laboratorium en u hebben allebei een meldplicht. Maar u bent eindverantwoordelijk. Maak daarom duidelijke afspraken met het laboratorium.

Salmonella en Voedselveiligheid

Normaal gesproken veroorzaakt het eten van besmet vlees niet direct een infectie. Pas wanneer de bacteriën zich op het voedsel hebben kunnen vermeerderen, ontstaat infectiegevaar. Dit is het geval wanneer producten niet voldoende gekoeld bewaard zijn of wanneer producten niet goed verhit worden. De salmonellabacterie wordt gedood wanneer een product geheel (dus ook aan de binnenkant) tot 70 °C verhit wordt. Invriezen en koelen van producten doodt de bacterie niet maar gaat wel vermeerdering tegen.

Tips om besmetting te voorkomen:

  • Pas op met rauwe dierlijke producten.
  • Let er in restaurants (in Nederland, maar vooral in het buitenland) goed op dat vlees- en visproducten voldoende gegaard zijn.
  • Was keukenmateriaal, zoals messen en snijplanken, goed met heet water en afwasmiddel na contact met rauw vlees.
  • Was vaak je handen met water en zeep.
  • Houd rauwe dierlijke producten, zoals vlees en eieren, apart van producten die je rauw eet.
  • Bewaar eieren apart van ander eten. Ook aan de buitenkant van een ei kan salmonella zitten.

Salmonella bij mensen

Het duurt ongeveer 6 tot 48 uur voordat een salmonellabesmetting klachten veroorzaakt. Deze periode wordt de incubatietijd genoemd. Klachten die kunnen ontstaan zijn: misselijkheid, overgeven, diarree (soms met slijm en bloed), buikkrampen, koorts en hoofdpijn. Met name bij een infectie met de Salmonella typhi en de Salmonella paratyphi bacterie kunnen de klachten heel hevig zijn. De infectie die ontstaat door deze bacteriën wordt ook wel buiktyfus of paratyfus genoemd. Deze aandoeningen kunnen, wanneer ze niet behandeld worden, dodelijk zijn.

Wat te doen bij een salmonellabesmetting?

De klachten die u krijgt door een salmonellabesmetting gaan vanzelf over. Wanneer u besmet bent, is het belangrijk dat u genoeg drinkt en suiker en zout binnenkrijgt. Dit voorkomt uitdroging. suikerzoutoplossing (oral dehydration salts of ORS oral rehydration salts (oral rehydration salts). Zit er bloed in de diarree, heeft u hoge koorts of is de diarree na een week niet minder geworden? Raadpleeg dan een arts.

Nederlandse Aanpak en Resultaten

De strenge Nederlandse aanpak blijkt succesvol. In de slachterij en uitsnijderij wordt de aanwezigheid van Salmonella gemeten. In 2000 was dit nog 22%, inmiddels is dit nog maar enkele procenten. Hieronder vallen alle typen salmonella, waarvan er meer dan 2300 zijn. Nederland scoort zeer goed in de preventie van Salmonella’s.

Kip is geen steriel product en dus kan Salmonella voorkomen. Maar het levert gelukkig maar een kleine bijdrage aan het aantal voedsel gerelateerde salmonellabesmettingen bij de mens. Dit bleek uit een recente rapportage van de Europese Voedsel en Waren autoriteit (EFSA). Daaruit bleek dat bijna 45% van de voedselgerelateerde besmettingen bij de mens toe te schrijven zijn aan eieren en ei-producten. Daarna volgen producten zoals snoep en chocolade (10,5%) en varkensvlees (8,9%). Samen met bakkerijwaren en rundvlees is kip in zo’n 5% van de gevallen de oorzaak.

labels: #Kip

Zie ook: