Gebraden, gebakken of gefrituurd, door de soep, met een sausje of uit het vuistje - negen op de tien Nederlanders eet weleens kip, blijkt uit cijfers van het Voedingscentrum. Dat is meer dan het aantal mensen dat een fiets heeft. En al helemaal meer dan dat er iedere vier jaar naar de stembus gaat. Als we op één vlak dus op een lijn zitten met z’n allen, dan is dat wel op kip.

Moet je kip wassen voor het koken?

Toch is er een splijtzwam binnen de kipetiquette die de samenleving tot op het (kippen)bot verdeelt: moet je die kip eerst wassen, voor ‘ie de pan in gaat? ‘Uit onderzoek blijkt dat ongeveer een kwart van de Nederlanders zijn kip wast’, vertelt expert voedselveiligheid Wieke van der Vossen, van het Voedingscentrum. Hoe ze dat kippetje schoonboenen verschilt dan weer. ‘Sommigen houden de kip onder de kraan, terwijl anderen een teiltje met water en bijvoorbeeld azijn of citroensap gebruiken.’

‘Vaak hebben mensen dit vanuit huis meegekregen. Als jouw ouders altijd hun kip wasten, dan is de kans groot dat jij dat overneemt’, legt Van der Vossen uit. ‘Maar vroeger hing de kip vaak buiten op de markt en kon er nog weleens viezigheid op zitten. Dat is met de schone verpakkingen van tegenwoordig natuurlijk niet meer het geval.’

De risico's van het wassen van kip

We hebben allemaal geleerd dat op rauwe kip de salmonellabacterie kan zitten. Daarnaast wordt ook met regelmaat een iets minder bekende ziekmaker, campylobacter, aangetroffen op onze filetjes. Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 50.000 mensen ziek door deze kipbacteriën. ‘Voor de meeste mensen is dat een flinke buikgriep, maar voor kwetsbare groepen kan het ook erger uitpakken.’ Dus een beetje ontsmetten kan geen kwaad, zou je zeggen.

Toch zou Van der Vossen het niet aanraden. ‘Je wast een deel van de bacteriën er wel af, maar zeker niet alles. Ze hechten zich namelijk vast aan het vlees. Aan de andere kant loop je wel het risico om de bacteriën te verspreiden door de keuken.’

Spetterkip en kruisbesmetting

Wanneer je kip onder de kraan houdt, kan het namelijk gaan spetteren. Als je een teiltje gebruikt zal dat misschien iets minder zijn, maar als je de bacteriën er toch niet afkrijgt, heeft wassen ook geen zin. Daarom kun je de kip beter gewoon goed bakken of verhitten, zegt Van der Vossen. ‘Dan gaan de bacteriën dood, en kun je er ook niet ziek van worden.’

Van der Vossen raadt daarnaast aan om goed op te passen als je met kip aan de slag gaat. ‘Was je handen nadat je het rauwe vlees hebt aangeraakt en gebruik de snijplank en het keukengerei waarmee je de kip bereid hebt, niet ook voor rauwe groenten zoals sla of komkommer.’ Met andere woorden: bak je kip, en bewaar het wassen voor je handen, messen en planken. Kip wassen is dus niet zo'n goed idee.

Alternatieven voor het wassen van kip

Als het om de gezondheid van kippen gaat, is inzicht in de collectieve immuniteit en darmgezondheid essentieel voor het grootbrengen van veerkrachtig hobbypluimvee. Net als wij hebben kippen baat bij een gezonde spijsvertering en een sterk immuunsysteem. En net als mensen zijn die twee met elkaar verbonden.

Of je nu een doorgewinterde kippenfokker bent of je kippenverzorging wilt verbeteren, wij laten je zien hoe je je kippen op natuurlijke wijze gezond kunt houden door hun darmgezondheid, immuniteit en algehele welzijn te verbeteren.

Een veerkrachtige toom ondersteunen

Het leren kennen van de belangrijkste factoren die bijdragen aan een optimale gezondheid van de kippen is de basis voor de algehele sterkte van de groep. Kippenhouders hebben de mogelijkheid om de gezondheid van hun kippen op een aantal manieren te beïnvloeden, te beginnen met begrijpen wat collectieve immuniteit bij kippen echt inhoudt en hoe je die op natuurlijke wijze kunt stimuleren.

Wat is collectieve immuniteit bij kippen?

Collectieve immuniteit verwijst naar het collectieve vermogen van je kippen om ziektes te weerstaan en ervan te herstellen. Het gaat niet om de kracht van een enkele kip, maar om de algehele robuustheid van de groep. Het immuunsysteem van elke kip draagt bij aan de vitaliteit van de hele groep.

Een gestreste of ondervoede kip kan een zwakke schakel worden, waardoor de hele groep kwetsbaarder wordt voor ziektes. Hier zijn de belangrijkste punten om te begrijpen over de collectieve immuniteit van kippen:

  • Het hangt af van de gezondheid van elke individuele kip.
  • Stress, slechte voeding, overbevolking of parasieten kunnen de immuniteit onderdrukken.
  • Het creëren van een omgeving die sterke vogels ondersteunt, komt de hele toom ten goede.

Het huisvesten van je kippen in een gemakkelijk schoon te maken, roofdierbestendig hok - zoals onze lijn van Eglu kippenhokken - is de eerste en belangrijkste stap om de collectieve immuniteit van je kippen te verbeteren. Je kippenhok moet regelmatig grondig gereinigd worden, gemaakt zijn van materialen die voorkomen dat parasieten zich vestigen en geïsoleerd zijn tegen de elementen.

Je kippen een goed onderkomen geven is een van de eenvoudigste manieren om ze een voorsprong te geven voor de rest van hun leven.

De rol van gezonde darmen bij je kippen

Wist je dat 70-80% van het immuunsysteem van een kip zich in het spijsverteringskanaal bevindt? Daarom is de darmgezondheid van kippen zo cruciaal. Een evenwichtig microbioom ondersteunt:

  • Opname van voedingsstoffen
  • Weerstand tegen ziekteverwekkers
  • Regulering van ontstekingen
  • Algehele energie en groei

Een slechte darmgezondheid kan leiden tot lusteloosheid, een slechte conditie van de veren, smerige uitwerpselen en een verhoogde vatbaarheid voor parasieten en ziekten.

Hoe je een goede darmgezondheid kunt ondersteunen

Het verbeteren van de darmgezondheid van kippen begint met hun dagelijkse verzorging. Hier lees je hoe je je kippen op natuurlijke wijze gezond houdt.

Hoogwaardige voeding

Geef een volwaardig leghennenvoer met 16-18% eiwit om in hun energiebehoefte te voorzien. Vul aan met vers groen en gras en scharrelkorrels (met mate). Kipvriendelijke kruiden zoals oregano kunnen ook worden aangeboden in het voer voor een voedingsboost. Door het voer van je kippen te fermenteren, kun je ook het probioticagehalte verhogen om het darmbioom in balans te brengen.

Schoon water

Vers, schoon water dat altijd beschikbaar is, is van vitaal belang voor de gezondheid van je kippen. Voeg elektrolyten toe tijdens de warme zomermaanden om ze extra ondersteuning te geven, en voeg appelciderazijn toe aan hun water tijdens de jaarlijkse kippenrui in de herfst om een gezonde hergroei van de veren te bevorderen.

Grit en scharrelen

Kippen vrij laten rondscharrelen helpt ze zowel lichamelijk als geestelijk. Kippen zijn natuurlijke voedselzoekers en vinden wat hun lichaam nodig heeft om hun spijsvertering in balans te brengen. Gebruik afrasteringen voor kippen om veilige scharrelplekjes te creëren, of een mobiel kippenhok om ze toegang te geven tot vers voedsel. Loslopende kippen krijgen het grit binnen dat ze nodig hebben voor de spijsvertering, maar kuikens of volwassen kippen die geen toegang hebben tot aarde moeten extra grit krijgen.

Snacks en verrijking

Spelen met je eten wordt aangemoedigd als je een kip bent. Een Caddi kippensnackhouder gevuld met verse groenten stimuleert het voedselzoekgedrag van je kippen, terwijl je ze beloont met een snack die het immuunsysteem ondersteunt. Stop scharrelkorrels in een speeltje om verspilling tegen te gaan en het kritisch denkvermogen van je kippen te stimuleren.

Je kippen beschermen tegen ziekten

Preventieve verzorging speelt een grote rol in de immuniteit van de toom. Deze basisstappen helpen om het natuurlijke vermogen van je vogels om ziektes af te weren te versterken en een ondersteunende omgeving te behouden:

  • Maak je kippenhok regelmatig schoon om te voorkomen dat bacteriën zich ophopen.
  • Zet nieuwe leden van de kudde in quarantaine voordat ze geïntroduceerd worden.
  • Vermijd overbevolking, dat veroorzaakt stress en vergroot de verspreiding van ziekten.
  • Beperk blootstelling aan wilde vogels met waterdichte dekzeilen voor kippenrennen en het veiligstellen van voer.
  • Geef je hennen een gezondheidscheck voor kippen op regelmatige basis om je te helpen potentiële problemen op te sporen en te voorkomen.

Wat te doen als de collectieve immuniteit van je kippen is aangetast

Zelfs onder de beste omstandigheden kunnen er soms problemen ontstaan. Veel voorkomende momenten waarop de immuniteit van je kippen op de proef wordt gesteld zijn tijdens de jaarlijkse rui, wanneer nieuwe leden worden geïntroduceerd, tijdens extreem weer of als er parasieten aanwezig zijn.

Wees alert op deze tekenen van ziekte of stress binnen je toom:

  • Diarree of herhaalde ongewone uitwerpselen
  • Verlies van eetlust of slechte lichaamsconditiescore
  • Lusteloosheid of isolerend gedrag
  • Verenpikken of zichtbare irritatie
  • Afname in eiproductie of vreemd gevormde eieren
  • Het vermijden van slaapplaatsen, vooral in houten kippenhokken

Als je een ziekte vermoedt, isoleer de zieke vogel dan in een schone ruimte uit de buurt van de rest van de groep. Ondersteun met elektrolyten en probiotica en neem contact op met je dierenarts voor de volgende stappen.

Baking Soda: Een Duurzame Alleskunner

Wat azijn is voor Nederland, is baking soda voor de rest van de wereld. Ook wel natriumbicarbonaat, natriumwaterstof carbonaat, zuiveringszout, maagzout, baksoda, dubbelkoolzure soda of E500 genoemd. Een wit, kristalvormig poeder dat voor allerlei klusjes gebruikt kan worden en een duurzame vervanger is voor een hele set milieuvervuilende schoonmaakmiddelen.

In ons land is het nog niet heel bekend en niet altijd te verkrijgen in de reguliere supermarkt. Maar wel in de toko’s en Aziatische supermarkten. Het is zeker de moeite waard een stukje om te fietsen voor baking soda. Het is namelijk een alleskunner: niet giftig en goedkoop! Je kunt met baking soda schoonmaken, je kunt het voor je gezondheid gebruiken en als persoonlijke verzorging.

De Werking van Baking Soda

De werking van baking soda ligt in het feit dat het zuren bindt. De zuren worden door die chemische reactie geneutraliseerd. De zuren die in vuil zitten en die nare geurtjes geven, worden dus niet gemaskeerd, maar echt verwijderd. Bij de reactie van baking soda met zuren komt koolzuur vrij. Dit koolzuur zorgt voor de rijzende werking van baking soda.

Verwarring

Baking soda is niet hetzelfde als bakpoeder. Bakpoeder bevat wel baking soda, maar er is ook een zuur aan toegevoegd. Als daar vocht bij komt, ontstaat tussen baking soda en dit zuur een reactie. Baking soda is ook iets anders dan keukenzout of ‘gewone soda’ van bijvoorbeeld het merk Driehoek (washing soda). Gewone soda bindt twee keer zoveel zuur als baking soda en is daardoor een sterkere basis. Het is niet uitwisselbaar met baking soda: het is zelfs bijtend!

Baking Soda in de Tuin: Natuurlijke Bestrijding

In de handel kun je voor heel veel ziekten, schimmels of plaagdieren die je bloemen, planten en/of groenten aantasten een middeltje kopen. Soms biologisch. Voor alle duidelijkheid; zelfgemaakte middeltjes zijn ook niet altijd even lief voor de dieren die je wilt bestrijden of voor de dieren daaromheen hoor.

Het is altijd de grote afweging: hoeveel schade wordt er verwacht als je niet ingrijpt en hoe groot is de kans dat het probleem zichzelf wel oplost (bijvoorbeeld doordat vogels, kikkers of egels het werk voor je opknappen en de belagers opeten. Als ik mag kiezen, dan kies ik uiteraard het laatste. Want je wilt er niet aan denken dat je die dieren wellicht ook ziek maakt met je bestrijdingsmiddel.

Bij voorkeur grijp ik dus zo min mogelijk in en probeer ik te zorgen dat er een evenwicht is in de tuin, waarbij planten en dieren soms elkaars vrienden zijn maar soms ook elkaars vijanden. Maar soms is het niet anders.

Bedenk dus allereerst of het echt nodig is om in te grijpen. Zorg voor diversiteit in je tuin; een tuin vol met alleen maar prei lokt de preivlieg, preimot en preimineervlieg. In een tuin waar heel veel verschillende soorten bloemen en/of groenten afgewisseld worden zal een belager meer moeite moeten doen om voldoende planten van zijn gading te vinden. Je maakt het ze daarmee lastiger.

Er zijn heel veel manieren om te zorgen dat je tuin een min of meer natuurlijk evenwicht krijgt waar altijd wel belagers van bepaalde planten zullen zijn, maar ook de tegenhangers daarvan (in dier of plant). Er zijn bijvoorbeeld ook goede combinaties van planten te bedenken waardoor de kans op een plaag kleiner wordt.

Zelfgemaakte Middelen

Een extract: je kookt verse of gedroogde plantendelen in water en je laat dat daarna afkoelen en trekken (als ’thee’). Dit zijn middelen die kunnen helpen tegen plagen maar soms ook ziekten, vaak doordat ze geurstoffen (etherische oliën) bevatten waar plaagdieren een hekel aan hebben, of doordat er bijvoorbeeld een zuur of bitterstof in zit waar plaagdieren niet tegen kunnen.

Een gier: een gier maak je door verse of gedroogde plantendelen aan koud water toe te voegen en dit in een emmer minimaal 1 tot maximaal 3 weken te laten staan, tot de plantendelen zijn gaan rotten. Het water stinkt dan heel erg, door het rotten zijn de goede stoffen die helpen tegen ziekten en plagen verdwenen. Maar daarvoor in de plaats zijn voedingsstoffen als stikstof en kalium gekomen (daarom stinkt het ook zo).

Oftewel: wil je een ziekte of plaag bestrijden; maak dan een extract.

Tot slot nog even belangrijk: vroeger gebruikte ik zachte zeep van het bekende merk Driehoek. De laatste jaren zijn er ook heel veel goedkope eigen merken van dit soort zachte zeep bijgekomen. Helaas is daarmee de kwaliteit er niet beter op geworden, er zitten vaak niet-biologische stoffen in (en wat heb je aan een milieuvriendelijk/biologisch middel als het het voor een deel chemisch is gemaakt of chemische bestanddelen bevat).

Gebruik dus bij voorkeur een biologische groene zeep als er ‘groene zeep’ in een recept wordt genoemd. En het andere is: als je de mogelijkheid hebt gebruik dan regenwater in plaats van kraanwater (want dat laatste is gezuiverd, soms zit er chloor in, etc.). Als je kunt kiezen: kies regenwater.

Recepten voor Natuurlijke Bestrijdingsmiddelen

Hieronder volgen dan een aantal planten en recepten, soms ook iets wat je kunt kopen of een simpele vangmiddeltjes.

  • Brandnetelextract: Tegen luizen. Pluk een flinke bos verse brandnetels, kook die 20 tot 30 minuten in water. Laat daarna 24 tot 48 uur afkoelen/rusten/trekken. Voeg 1 kleine eetlepel zachte groene zeep per liter extract toe. Onverdund vernevelen over planten, 1 tot 2 keer per week herhalen tot de luizen weg zijn.
  • Knoflookextract: Tegen luizen en spintmijt. Snijd 1 grote knoflookbol in stukjes en overgiet met 1 liter kokendheet water. Laat 24 tot 48 uur trekken. Zeef het mengsel en los 1 kleine eetlepel groene zeep op in het extract. Vernevel onverdund op, tussen en onder de bladeren. Herhaal 2 x per week tot de plaag over is.
  • Baking Soda tegen Phytophthora: Meng 1 eetlepel baking soda met 3,5 liter water. Om te zorgen dat de baking soda beter op het blad hecht kun je er ook nog 2 tot 3 eetlepels plantaardige olie (zoals zonnebloemolie of olijfolie) door mengen. Je kunt het preventief gebruiken en dan vernevel je het eens per 10 tot 14 dagen over het blad (hangt ook een beetje af van hoe vaak het regent). Als er eenmaal phytophthora in het blad zit zul je het eens per 5 tot 7 dagen moeten herhalen.

Zuiveringszout is een chemische verbinding die als een fijn poeder voorkomt. Er ontstaan bellen van kooldioxide wanneer het reageert met een zuur en een vloeistof. Het wordt veel gebruikt bij het bakken, waar het fungeert als een rijsmiddel.

Baking Soda in het Lichaam

Zuiveringszout wordt in de scheikunde (natrium) bicarbonaat genoemd. In het lichaam speelt bicarbonaat een belangrijke rol in het ontzuren. Ook heeft het een functie bij het constant houden van de Ph in onder andere het bloed. Onze alvleesklier produceert enorme hoeveelheden bicarbonaat om het zure milieu in de dunne darm te neutraliseren. Wanneer bicarbonaat in aanraking komt met zuur, gaat de vloeistof borrelen omdat er CO2 vrijkomt.

PFAS: Wat zijn het en hoe vermijd je ze?

PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen en omvat meer dan 4700 door de mens gemaakte chemicaliën die uitzonderlijk bestand zijn tegen hitte, water en olie. Deze stoffen zijn chemisch zeer stabiel en breken nauwelijks af in het milieu, vandaar ook hun bijnaam ‘forever chemicals’. Al decennia lang worden PFAS veelvuldig gebruikt in verschillende industrieën en consumentenproducten. Dit betekent dat ze inmiddels overal om ons heen aanwezig zijn, vaak zonder dat we het doorhebben.

Waar zitten PFAS in?

PFAS kunnen onder andere water, olie en vuil afstoten. Door hun bijzondere chemische samenstelling worden PFAS dan ook in veel alledaagse producten gebruikt.

Hier zijn een aantal bekende voorbeelden:

  • Keukenartikelen: antiaanbaklagen in pannen en bakvormen kunnen PFAS bevatten zodat voedsel niet blijft plakken.
  • Kleding: outdoor- en sportkleding wordt vaak behandeld met PFAS om waterdicht en vuilafstotend te zijn.
  • Voedselverpakkingen: veel voedselverpakkingen, vooral die voor fastfood en kant-en-klare snacks, gebruiken PFAS om vet en vocht buiten te houden.
  • Cosmetica: waterproof mascara, foundation en zelfs lippenstift bevatten vaak PFAS om te zorgen dat je make-up de hele dag blijft zitten.
  • Brandblusschuim: PFAS in brandblusschuim helpen branden effectief en snel te blussen, maar deze hoge concentraties vervuilen ook het water en de bodem in de omgeving.
  • Voeding: PFAS uit de omgeving kan ook in onze voeding terechtkomen. Vooral vis en zeevruchten kunnen veel PFAS bevatten door leven in vervuilde wateren. Maar ook andere voedingsmiddelen, van zuivel en vlees tot gewassen, kunnen met PFAS besmet zijn door vervuild water en voeding.

Wat doen PFAS met je lichaam?

Door de jarenlange enorme toepassing, hebben allemaal wel een zekere hoeveelheid PFAS in ons lichaam. Ze dringen je lichaam binnen via voedsel, water en allerlei andere producten. Eenmaal in je lichaam circuleren ze in je bloed. Gezien we ze lastig uit kunnen scheiden blijven ze jaren aanwezig. Voor de meest onderzochte PFAS duurt het wel 2-8 jaar voordat de hoeveelheid in ons lichaam gehalveerd is.

Autoriteiten zoals de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) hebben richtlijnen opgesteld voor veilige niveaus van PFAS in het bloed. Als de concentratie PFAS in bloed boven de veilige norm komt, beginnen echter de zorgen. Ze kunnen dan verschillende processen in je lichaam verstoren:

  • In de lever kunnen PFAS enzymen beïnvloeden die betrokken zijn bij de verwerking van vetten en de regulering van cholesterol.
  • In de schildklier kunnen PFAS de productie van hormonen verstoren die essentieel zijn voor je stofwisseling.
  • In het immuunsysteem kunnen PFAS zich binden aan immuuncellen, wat kan leiden tot een verminderde immuunrespons.
  • In het hormonale systeem kunnen PFAS de productie en werking van hormonen verstoren die betrokken zijn bij de vruchtbaarheid en voortplanting.

Hoewel de onderzoeken naar de volledige impact van deze stoffen op lange termijn nog lopen, zijn er duidelijke aanwijzingen dat hoge niveaus van PFAS kunnen bijdragen aan gezondheidsproblemen zoals leverschade, vruchtbaarheidsproblemen, schildklierziekte en een verzwakt immuunsysteem. Ook zijn er mogelijke verbanden met een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker, melden het RIVM en Europees Milieuagentschap (EEA).

PFAS in eieren: hoe gebeurt dit?

PFAS komen in het milieu via industriële processen en uitstoot, waarbij ze in de lucht, het water en de bodem belanden. Eenmaal daar breken ze nauwelijks af en kunnen ze zich ophopen en verspreiden. Dit betekent dat ze uiteindelijk steeds verder van de bron terechtkomen, bijvoorbeeld in landbouwgrond en waterbronnen die gebruikt worden voor irrigatie en als drinkwater voor dieren.

Kippen kunnen PFAS opnemen via water en tijdens het scharrelen en pikken in de grond naar lekkere hapjes. De chemicaliën hopen zich vervolgens op in hun lichaam en komen zo in de eieren terecht.3 Een concreet voorbeeld: een getest ei van een hobbykiphouder bevatte maar liefst 150 nanogram PFOS, een vorm van PFAS.

Er wordt op dit moment dan ook geadviseerd om geen eieren van eigen kippen te eten als je dichtbij zo’n fabriek woont.3,4Maar, omdat PFAS ook in Friesland zijn gevonden, mogelijk afkomstig van de militaire vliegbasis in Leeuwarden, kunnen dus ook andere gebieden getroffen worden.

Wil je het zekere voor het onzekere nemen, zijn eieren uit de supermarkt de veiligste keuze omdat die volgens de NVWA minder PFAS bevatten.

10 tips om PFAS te vermijden

  • Kies voor PFAS-vrij kookgerei: gebruik pannen en bakvormen van roestvrij staal, gietijzer of keramiek in plaats van antiaanbakpannen. Ook traditioneel bakpapier kan PFAS bevatten. Kies in plaats daarvan voor PFAS-vrij bakpapier of herbruikbare bakmatten van siliconen.
  • Vermijd voeding in wegwerpverpakkingen: kies waar mogelijk voor vers voedsel in plaats van verpakte snacks en breng eventueel eigen herbruikbare containers (bij voorkeur van glas) mee voor afhaalmaaltijden.
  • Filter je drinkwater: overweeg een waterfilter te installeren die specifiek PFAS kan verwijderen.
  • Koop PFAS-vrije kleding: zoek naar kleding zonder water- en vuilafstotende behandelingen of kies merken die expliciet PFAS-vrij zijn.
  • Controleer je cosmetica: vermijd producten met ingrediënten zoals ‘PTFE’ of ‘fluore’ of kies voor merken die specifiek vermelden dat ze PFAS-vrije cosmetica bieden.
  • Eet minder van bepaalde vissoorten: sommige wateren zijn sterk vervuild met PFAS, zoals de Westerschelde. Controleer daarom zoveel mogelijk waar je vis vandaan komt en kies voor soorten uit bekende schone wateren.
  • Gebruik natuurlijke schoonmaakproducten: kies voor natuurlijke, PFAS-vrije schoonmaakmiddelen of maak ze zelf met veilige ingrediënten als azijn en baking soda.
  • Let op bij kleding wassen: was je kleding minder vaak en op lagere temperaturen om te voorkomen dat meer PFAS in het milieu terechtkomen. En kies daarnaast voor milde, milieuvriendelijke wasmiddelen.
  • Vermijd textiel dat behandeld is: tapijten en meubels worden vaak behandeld met vlekbestendige middelen. Kies voor natuurlijke materialen zonder chemische behandelingen.
  • Eet gevarieerd en gezond: gevarieerd eten kan helpen om de inname van PFAS te beperken. Combineer verschillende voedingsmiddelen en kies waar mogelijk voor biologische producten.

Het verminderen van PFAS-blootstelling klinkt misschien als een mission impossible, maar elke kleine stap telt. Een gootsteen blijft een heel handig afvalputje, maar dat wil niet zeggen dat je ook daadwerkelijk alles erdoorheen kunt spoelen.

labels: #Kip

Zie ook: