Eind september richtte een tv-recensent van de Volkskrant een oproep aan meester Frank Visser. De aanleiding: voor Vissers nieuwe programma Mr. Frank Visser doet uitspraak waren de tv-makers van sbs6 teruggekeerd naar een illuster stel kijvende buurvrouwen uit Lelystad die twee jaar eerder hadden gezorgd voor een smakelijke, veel bekeken aflevering van De Rijdende Rechter.

De ruzie die indertijd was begonnen met de koude pannenkoeken die Tilly had gewaagd om aan Conny te serveren, bleek intussen uitgegroeid tot een conflict waar de halve straat bij betrokken was. Voorafgaand aan de uitzending van het sbs6-programma berichtte het Algemeen Dagblad over een knokpartij waar de politie bij was gehaald. Bij de aflevering waar Kraak over viel, zag ruim een half miljoen kijkers hoe de opgewonden buren elkaar bedreigden.

De een had een klauwhamer naast de deur liggen om de ander z’n knieschijven mee kapot te maken, de ander zou met een bijl de kop van de een eraf gaan hakken. Maar wat de tv-recensent het meeste stoorde aan het vervolgverhaal over Tilly en Conny is dat een van de twee volkse kijvers duidelijk minder begaafd is. Vergelijk de eerdere Rijdende Rechter-aflevering over de Lelystadse ‘pannenkoekengate’ met het sbs6-vervolg en je hebt een aardige case study over de verwording van een succesformule.

Bij het kro/ncrv-programma, dat al twintig jaar bestaat en inmiddels is overgenomen door de nieuwe meester John Reid, spreekt presentatrice Jetske van den Elsen in relatieve rust met de twee ruziënde partijen. Dan komt de meester in zijn turbo-jeep aanrijden om met deskundigen een betwiste scheidslijn tussen tuinpercelen aan te wijzen, het veronderstelde ‘gevaar’ van een overspelige klimplant te beoordelen en ondraaglijk geachte geluidsoverlast in decibellen te meten.

Bij Mr. Frank Visser doet uitspraak stelt de jolige presentator Viktor Brand zich in het vooronderzoek op als een geitende puber. Lollige muziekjes begeleiden non-stop het gemekker en gemopper van de strijdende partijen. En alsof het hier Lachen om home video’s betreft, zijn er ook nog eens vette geluidseffecten aan de interviews met de klagers toegevoegd. Als in een aflevering over geluidsoverlast een alleenstaande moeder uit het Rotterdamse Hoogvliet zegt dat ze de voetstappen van de bovenburen als stampende olifanten ervaart, horen de tv-kijkers oorverdovend gestamp gelardeerd met olifantengetrompetter.

Interessant aan deze populaire vorm van rechtbanktelevisie is nou juist dat de onderzoekers - en de kijkers - geconfronteerd worden met de verhálen van twee kiftende partijen, die erop uitgezocht zijn dat ze lijnrecht tegenover elkaar staan. De uitdaging is om goed te luisteren en te kijken naar de in een oplopend conflict verwikkelde buren. Om in te schatten wie er overgevoelig is of overdrijft, wie de grootste agressor is, en wie zijn of haar eigen foute handelen het slimst wegredeneert.

Op z’n slechtst is dit televisie die drijft op sensatiezucht en leedvermaak, maar als de ruziemakers en de programmamakers zich een beetje inhouden, demonstreert het leerzaam hoe het samenleven met buren (die bijna iedereen heeft) akelig uit de hand kan lopen door een stapeling van miscommunicatie, botsende karakters en lukrake aannames over wie wanneer in z’n recht staat. Het is een Hollandse variant op het Amerikaanse true crime-genre, dat kijkers als detectives laat meedenken over de toedracht van waargebeurde misdrijven en de bewijsbaarheid ervan.

We worden uitgedaagd om mee te beslissen over wie van de strijdende partijen de meeste schuld heeft aan het conflict. In het geval van de stampende bovenbuurman uit Lelystad wijst empirisch onderzoek met zijn hardgezoolde huissloffen, een deskundige blik op zijn ondervloer en een decibelmeting in de benedenwoning uit dat er inderdaad sprake is van geluidsoverlast.

‘Heeft u ook een akkefietje met de buren? Wij lossen het op!’ sluit Jetske van den Elsen steevast triomfantelijk af. Een typisch staaltje televisiehoogmoed, aangezien iedereen kan vermoeden dat het burengedoe ook na de uitspraak van de meester nog door zal blijven etteren. En er altijd kwesties zijn die ontsnappen aan de bewijslastmetingen.

Heeft de slofstamper echt tegen de klagende onderbuurvrouw, die van Surinaamse afkomst is, ‘Oprotten! Jij hoort hier niet!’ geschreeuwd? Op het moment dat hij van deze beschuldiging hoort, stamelt de man in tranen dat hij zoiets nóóit zou doen. Wij en de televisiemakers waren er niet bij. Jokt hier iemand, is de vraag waar de kijkers mee achterblijven. Of zou het kunnen dat ze allebei oprecht dénken de waarheid te spreken, en dat de angst om gediscrimineerd te worden of van racisme te worden beticht hun beleving van de werkelijkheid ter plekke of achteraf heeft vervormd?

Dit gebeurt wél in het intrigerende ‘rechtspreekprogramma’ dat bnn/vara dit najaar opnieuw op de buis bracht. De eerste editie over grensoverschrijdend seksueel gedrag heette Verkracht of niet. Het vervolg Schuldig of niet? focust op de vraag wanneer je het recht in eigen hand mag nemen.

Jongeren die elkaar niet kennen en onderling verschillen wat betreft culturele afkomst en levenservaring krijgen in dit programma een verfilmde gebeurtenis voorgeschoteld met een dader en een slachtoffer, met de vraag hoe zij het handelen van beide partijen beoordelen. Anders dan in tenenkrommend slecht geschreven en gespeelde scripted reality-programma’s met titels als Achter gesloten deuren en Beschuldigd waar sbs6 en Net5 in grossieren, heeft de dramatisering hier een heldere functie.

Presentator Tim Hofman, die zich met zijn recente kinderpardon-actie en zijn campagnes om jongeren politiek bewust te maken heeft ontpopt als eenbevlogen tv-activist, heeft het consequent over ‘stukken drama’. De te beoordelen zaak wordt namelijk uit de doeken gedaan in een drietal delen die de jongeren telkens meer informatie geven. Na elk deel volgt een beoordelingsronde waarbij de leden van de jury hun mening toelichten en uitleggen waarom deze eventueel gewijzigd is.

Het mooie van deze opzet is dat knalhelder duidelijk wordt hoe een oordeel kan veranderen als je meer van een kwestie afweet, en dat elke selectie van feiten een manipulatie is. De zaak over de marinier die tijdens een avondje uit een uitsmijter neersloeg toen hij na een bezoek aan de wc zag dat zijn Tinder-date door de potige handhaver in een nekklem was genomen, kwam in een nieuw daglicht te staan toen in een volgend ‘stuk drama’ werd getoond hoe het meisje zich in de afwezigheid van de marinier had misdragen.

‘Het was eerst zo geframed dat zij het slachtoffer leek’, beargumenteerde een van de jongeren zijn veranderde mening. Het was ook slim van de programmamakers dat de jongeren in de serie Verkracht of niet, waar Geraldine Kemper de medepresentator was, aanvankelijk werden verdeeld in een meisjes- en een jongensgroep.

Dit toonde het verschil in beleving van situaties waar seks bij komt kijken, en gaf de twee groepen de mogelijkheid om vrijer over hun eigen of het andere geslacht te praten. Maar wat echt voor verdieping zorgde, waren de (ervarings)deskundigen die tussen de dramastukken door toelichting kwamen geven. Naar aanleiding van de jongeman die als stagiair bij een reclamebedrijf door zijn bazin op een borrel was bevredigd, vertelde een specialist in zedenzaken hoe het kon dat de stagiair een stijve had gekregen toen zijn bazin hem cornerde en in zijn kruis greep.

In Schuldig of niet?, bij de kwestie rond een meisje dat in een vakantiewoning een indringer eerst had neergeslagen en hem toen hij op de grond lag nog eens bijna had gewurgd, kwam een rechter het verschil uitleggen tussen proportioneel en excessief geweld. Een psychologe gaf verhelderende inzichten over de vertroebeling van het oordeelvermogen onder stress, en vertelde dat bij een liggend slachtoffer de kans groter is op meer geweld omdat dit het machtsgevoel vergroot.

Onverwacht was de bijdrage van een notoire inbreker. Toen de jongeren erop wezen dat het meisje verkeerd zat omdat ze dácht dat de inbreker gewapend was, nam de inbraakexpert het voor haar op. Je kunt ervan uitgaan dat een betrapte inbreker geweld gebruikt om weg te komen, stelde hij. Heel eng voor de bewoners, zei een van de jongeren. ‘Hoe denk je dat het voor mij was?’ riep de inbreker. Hij had doodsangsten uitgestaan.

Zo kon het dat dit mooie publieke-omroepwaardige programma, dat hopelijk een vervolg krijgt, niet alleen kennis verschafte omtrent de wet op eigenrichting en de motieven van de overtreders ervan, maar ook een inkijkje bood in het gevoelsleven van een inbreker.

De vete tussen Conny en Tilly duurt nu al jaren. De twee buurtjes kwamen voor het eerst in opspraak toen zij in 2016 meededen aan De Rijdende Rechter. Tilly kookte elke dag een bordje eten voor haar buuf, maar Conny was het er niet mee eens. Zo kreeg ze ooit bruine bonen en tot overmaat van ramp ook nog eens "kouwe pannenkoeken".

Na deze fittie belandden de twee voor de tweede keer bij de tv-rechter, deze keer om een heel andere reden. De een veegt de bladeren uit de tuin zo bij de ander op de stoep en de ander volgt haar buurvrouw overal met camera's rond haar huis. Tot overmaat van ramp blijkt ook nog eens dat de een de boom van de ander heeft laten doodgaan.

Viktor bezocht de dames om te kijken of de gemoederen wat zijn bedaard sinds de uitspraak van Mr. Frank Visser. Bij aankomst trof hij een emotionele Conny aan. Ze zat er helemaal doorheen en wilde maar één ding: verhuizen. Viktor zou Viktor niet zijn als hij dat niet direct regelde en maakte een afspraak bij de woningbouwvereniging.

Hij kwam ook terug met goed nieuws voor Conny, ze kan namelijk binnen nu en drie maanden verhuizen en zal dan verlost zijn van Tilly. Mr. Frank Visser doet uitspraak besteedt vanavond opnieuw aandacht aan de veelbesproken koude pannenkoeken aflevering. Waarin de buren van Conny en Tilly zorgen voor problemen.

Heel Nederland had het over hun 'koude pannenkoekenkwestie' bij het tv-programma De Rijdende Rechter. In de eerste seizoen aflevering van Mr. Frank Visser doet uitspraak zorgen de buren van Conny en Tilly, Annie en Fred, voor nog veel meer ophef en tumult als ook zij het tijdens de hoorzitting met elkaar aan de stok krijgen. Aanleiding voor deze uitzonderlijke hoorzitting is een ruzie tussen buren Annie en Fred die zijn weerga niet kent.

Presentator Viktor Brand licht toe: "We hebben inmiddels nu meer dan vijftig afleveringen gemaakt en ik ben echt veel gewend. Maar de burenruzie tussen Fred en Annie slaat alles. Ik heb een heleboel nieuwe scheldwoorden geleerd. Mr. Frank Visser doet uitspraak, om 20:30 uur bij SBS6.

labels: #Pannenkoek

Zie ook: