Heermoes, met de wetenschappelijke naam Equisetum arvense, is een vaste plant uit de paardenstaartenfamilie (Equisetaceae). De plant is ook bekend als roobol, akkerpaardenstaart, kattenstaart of unjer. Het is een sporenplant en een echte oerplant.

Van oorsprong komt heermoes voor op het hele noordelijk halfrond en is dus een inheemse plant in Nederland. Heermoes komt als signaalplant namelijk omhoog op plekken waar de grond erg arm is, dus waar nauwelijks mineralen en voedingstoffen in de aarde zitten voor planten. Ook heeft heermoes voorkeur voor zure grond. In de winter verdwijnt de plant, om vanaf het vroege voorjaar weer terug te komen.

Is Heermoes Onkruid?

De plant heermoes verspreidt zich diep onder grond en maakt ook een groot horizontaal wortelstelsel. Door het diepliggende wortelnetwerk is het erg lastig om heermoes weg te krijgen en dat is vaak een reden om een plant als onkruid te bestempelen. Heermoes heeft echter ook goede eigenschappen: door de diepe wortels haalt heermoes mineralen en kiezelzuur uit de diepere bodemlagen.

Daar waar andere planten er niet bij kunnen komen! De plant is flink doorvoed met deze goede stoffen en dat maakt hem erg geschikt om te gebruiken als mulch. De goede stoffen komen dan weer beschikbaar voor andere planten.

Hoe kun je heermoes herkennen?

Heermoes komt in het vroege voorjaar omhoog met bleke stengels van zo’n 30 centimeter hoog. Daar bovenop groeit een sporenaar van zo’n 4 centimeter. Het zijn geschubde langwerpige aren, ze lijken een beetje op dennenappels, maar dan niet bruin. De ‘schubben’ zijn een soort schildjes met daaronder doosjes met sporen, waarmee heermoes zich voortplant. Pas later komen er een ander soort scheuten tevoorschijn, welke tot 80 centimeter hoog worden. Dit zijn de groene ‘paardenstaarten’.

De steel bestaat uit delen die aan elkaar vastzitten (het is een gelede steel) en is geribbeld. De planten uit de familie van de paardenstaarten waarvan heermoes (Equisetum arvense) er een is, steken als sprieten uit de grond. In het voorjaar verschijnen eerst bleke stengels zonder bladgroen die de sporenaren dragen. Daarna volgen de groene stengels zonder sporen.

Heermoes heeft net als alle paardenstaarten een holle stengel, hoewel bij deze soort de holte slechts een klein deel van de stengel beslaat. Als je een plant doorsnijdt dan zie je rond die holte een krans van kleine gaatjes. Bladeren heeft een paardenstaart niet want deze zijn samengegroeid tot kransen van schubjes die om de stengel zitten, de schede. De bovenkant ervan is niet vergroeid en bestaat uit zwarte tanden. Onderaan deze vergroeiingen zitten de zijtakken.

De hoekige zijtakken van heermoes hebben in doorsnee vier ribben. Bij heermoes is het onderste lid van zo’n zijtak langer dan de schede die om de stengel zit. Hiermee is het onderscheid gemaakt met een gelijkend familielid lidrus (E.palustre) waarvan het eerste lid van de zijtak juist heel kort is.

Hieronder een overzicht van de kenmerken van heermoes:

Naam Sint-janskruid
Wetenschappelijke naam Equisetum arvense
Verspreiding Wereldwijd in allerlei milieus
Habitat Open, vochtige en matig voedselrijke grond voor verspreiding, maar handhavind in allerlei milieus
Hoogte Maximaal 40 cm
Stengel doorsnee Grote, holle midden-opening, kleine gaatjes eromheen
Lengte koker Eerste lid zijtak zijn hoger dan eerste lid van de eerste koker van de hoofdas
Zijtakken Gevuld en staan omhoog
Bloeiaar In vroege voorjaar eerst vruchtbare stengels.

Giftig?

Heermoes is giftig voor dieren, maar niet voor mensen (tenzij je er heel veel van inneemt). Paarden en koeien kunnen last krijgen van heermoes als het in de wei groeit. Als het in je tuin zit, dan moet je uitkijken met honden en katten.

Heermoes Eetbaar en Gezond?

Heermoes wordt al heel lang beschouwd als een geneeskrachtige plant. De jonge scheuten die de sporenaren dragen hebben wel wat weg van asperges en kunnen op dezelfde manier klaargemaakt gegeten worden. Ga echter nooit zelf buiten op zoek naar heermoes om te eten, want er zijn teveel familieleden van de heermoes die wel giftig zijn.

De jonge heermoesscheuten lijken op asperges en kunnen ook op die manier gegeten worden. Toch raad ik niet aan direct op zoek te gaan naar wilde jonge heermoes, want je mag er maar een beperkte hoeveelheid van eten en deze plant heeft een aantal nogal giftige familieleden.

Heermoes wordt al eeuwenlang gebruikt als voedsel en medicinale plant. De jonge, groene scheuten van de plant worden vaak gegeten als groente en hebben een licht bittere smaak. Ze kunnen worden toegevoegd aan salades, soepen of worden gebakken als bijgerecht.

Welke voedingsstoffen zitten er in heermoes?

Je zou heermoes zo maar een ‘superfood’ kunnen noemen want het bevat onder andere de vitamines B1, B2, B3 en C en echt een overvloed aan mineralen zoals; kalium, calcium, mangaan, magnesium, natrium, ijzer zwavel, fosfor, kobalt, chroom, seleen en zink. Verder zit er in heermoes onder andere betacaroteen, flavonoïden, fenolzuur, saponinen, looistoffen en kiezelzuur.

Wat is de geneeskracht van heermoes?

Heermoes is zowel inwendig als uitwendig te gebruiken. Inwendig gebruik door het drinken van heermoes thee/extract of tinctuur of het slikken van tabletten of capsules. Uitwendig gebruik door kompressen of een bad waar heermoes tinctuur of extract aan toegevoegd is. Je kunt het gedroogd kopen.

De werking van heermoes is heel divers. Het heeft een herstellend en versterkend effect op botten, spieren, kraakbeen, pezen en bindweefsel. Het wordt daarom vaak ingezet bij:

  • osteoporose
  • het herstel van botbreuken
  • peesontstekingen
  • gescheurde knie- of enkelbanden
  • tussenwervel slijtage
  • reuma, jicht, artrose

Maar ook bij een zwak gebit, dun haar of haarverlies, zwakke nagels en vroegtijdige veroudering van de huid kan heermoes helpen. Heermoes is urinezuurverdrijvend en heeft een positief effect op onze urinewegen. Het wordt daarom gebruikt bij onder andere:

  • nierstenen
  • blaas- of nierbekkenontsteking
  • te weinig urineproductie
  • incontinentie of bedplassen

Heermoes is bloedstelpend, zowel voor inwendige als uitwendige bloedingen. Dit maakt het geschikt om te gebruiken bij:

  • traag genezende of bloedende wonden
  • overmatige menstruatie
  • neus-, long- en maagbloedingen
  • bloedend tandvleesbloedverlies in urine

Heermoes houdt bloedvaten soepel en kan daarom preventief ingezet worden om aderverkalking en hart- en vaatziekten te voorkomen. Het wordt ook vaak gebruikt voor het soepel houden van organen, zoals de longen. Heermoes heeft een ontstekingsremmende, verzachtende en pijnstillende werking. Door te gorgelen met heermoes kun je ontstekingen aan tandvlees, mondslijmvlies, amandelen en keel verminderen.

Door een bad te nemen waar heermoes aan toegevoegd is kun je pijn verminderen aan botten en spieren en jeuk door huiduitslag verzachten. Kompressen of een bad met heermoes vermindert en verzacht de pijn en jeuk van aambeien. Maar niet alleen ons lijf heeft baat bij heermoes, ook ons brein wordt er blij van.

Heermoes verbetert de werking tussen beide hersenhelften en werkt versterkend. Het kan daarom helpen als je even niet zo goed in je vel zit.

Thee van Heermoes

Thee van heermoes smaakt fris en een beetje naar gras. Thee is de meest populaire vorm om heermoes te consumeren. Hiervoor gebruikt u gedroogde hele of gemalen heermoes. Heermoes heeft een milde grasachtige smaak en combineert heel goed met andere kruiden voor een aangenaam smakende thee.

Om een sterke thee te maken gebruikt u een flinke handvol fijngehakte gedroogde heermoes per 2-3 koppen water. Giet het hete water over de kruiden en laat de thee minstens 15 minuten of maximaal enkele uren trekken. Deze thee kan ook op de huid worden aangebracht, als tonic.

Neem 2-3 stengels heermoes en verwijder de wortels en het onderste lid van de stengel. Omdat de wortels van heermoes zo diep de grond in gaan kan hij zware metalen of bronnen van vervuiling aanboren en dit in het eigen weefsel opslaan.

Heermoes Tuinthee tegen Schimmels en Luizen

Van heermoes kun je zogenaamde heermoesgier of heermoes tuinthee maken. Laat een flink aantal heermoes planten een nacht weken in water of laat heermoes voor minimaal een uur koken in water. Daarna zeef je de heermoes eruit en kun je het aftreksel tot 10x verdunnen en over je planten spuiten.

Het werkt met name preventief erg goed tegen schimmels, dus ter bescherming als je planten nog geen last hebben. Om de algehele conditie van planten te verbeteren kun je gier trekken van heermoes.

Heermoes bevat 96% aan kiezel, en een aftreksel of preperaat hiervan verstevigt de cellenstructuur van blad en stengels, stimuleert de groei van planten en helpt bij de bloei, vruchtzetting en afrijping.

Zo kun je heermoesgier gebruiken om zowel echte als valse meeldauw - ook wel bladvlekkenziekte genaamd - te bestrijden. Daarnaast neemt heermoes zware metalen op uit de bodem. Als pionierplant op met slakken vervuilde grond is heermoes dus een welkome gast.

Heermoes Bestrijden in de Tuin

We snappen dat je van heermoes af wil, want het groeit overal tussendoor en verdringt je andere planten. Gewoon uit de grond trekken lijkt een snelle methode om heermoes weg te halen, alleen zal het altijd terugkomen, omdat de wortelstok afbreekt en heermoes vanuit zijn wortelstelsel gewoon weer opkomt.

Je hoort (helaas) vaker dat mensen onkruid te lijf gaan met azijn of schoonmaakazijn. Het gebruik van alle soorten azijn tegen onkruid is echter verboden door de Rijksoverheid, omdat azijn de bodem verontreinigt. Daarnaast heeft het tegen heermoes totaal geen zin: azijn zal niet doordringen tot de diepere wortelstokken en heermoes zal dus altijd terugkomen.

Zout over je heermoes kan een oplossing zijn tegen deze plant. Heermoes houdt namelijk niet van zoute grond. Echter werkt zout met name goed voor de voegen tussen bestrating en is het op een groter oppervlak, waar je heermoes zich waarschijnlijk bevindt, niet zo heel effectief. En ook zout is, net als azijn, slecht voor de bodem.

Bodemverbetering tegen Heermoes

Heermoes groeit op arme grond, wat vaak betekent dat andere planten het daar dus moeilijk(er) hebben. Dit geeft ook direct de oplossing tegen heermoes: verbeter de grond en heermoes zal vanzelf vertrekken. Een goede bodemverbeteraar is compost. Compost onderdrukt het onkruid en verbetert de structuur van de bodem. Om oppervlakkige mineralen aan te vullen kun je lavameel en (zeewier)kalk gebruiken.

Mulch over je tuingrond is eigenlijk ook een manier om de bodem te verbeteren. Mulch kan bestaan uit hooi, stro, houtsnippers, versnipperd tuinafval of gewoon de gevallen bladeren in de herfst. Dit zal vergaan tot humus en verrijkt de aarde. Gebruik ook vooral gesnoeide heermoes zelf als mulch!

Echte natuurlijke bestrijding doe je door je bodem te verbeteren en te mulchen. Bestrijdingsmiddelen werken eigenlijk niet tegen heermoes, omdat deze plant zo diep geworteld zit dat het gif nooit alles van de plant kan bereiken.

Heermoes staat vrijwel overal, houdt het meest van vochtige bodems die ruig zijn. Paardenstaarten hebben veel siliciumoxide nodig voor de stevigheid. Daarom moet de groeiplaats enig zand hebben waar ze dat mineraal uit kunnen halen. Paardenstaarten zijn planten waarop geen rupsen kruipen.

Haarspoeling maken van heermoes

Voor het maken van een haarspoeling weekt u een flinke kop gedroogde heermoes in ongeveer 6 koppen heet water gedurende maximaal enkele uren. Laat het volledig afkoelen en giet het dan over het haar of hang het haar in het mengsel in een grote kom. Vang vervolgens op wat er in de kom zit en spoel het nog een paar keer uit. Door het hoge siliciumgehalte van heermoes wordt het haar zacht en glanzend.

Wat zijn bijwerkingen van heermoes?

Heermoes kan bij langdurig gebruik onveilig zijn vanwege een enzym in het kruid, thiaminase genaamd. Dit enzym breekt thiamine (vitamine B1) af, waardoor het nutteloos wordt. Een overvloed ervan kan leiden tot een tekort aan vitamine B1.

Heermoes kan beter niet worden gecombineerd met:

  • Lithium: De combinatie kan namelijk leiden tot een gevaarlijke opstapeling van lithium in het lichaam;
  • Diabetesmedicijnen: Omdat van heermoes is vastgesteld dat het de bloedsuikerspiegel kan verlagen, kan het gebruik van het kruidensupplement in combinatie met insuline of andere diabetische geneesmiddelen leiden tot een gevaarlijk lage bloedsuikerspiegel;
  • Plaspillen: Met name wanneer deze kalium in het lichaam verlagen;
  • Nicotinepleisters of nicotinekauwgom: Heermoes kan ook nicotine bevatten, daarom kan het beter niet worden ingenomen bij het kauwen van kauwgom of het gebruik van nicotine vervangende pleisters;
  • Digoxine: Mensen met hartritmestoornissen en mensen die digoxine gebruiken kunnen beter geen heermoes gebruiken, omdat het kaliumgehalte kan dalen (wat invloed kan hebben op de regelmaat waarmee het hart klopt en hartritmestoornissen kan verergeren).

Mits u niet te veel gebruikt en het ook niet langdurig dagelijks blijft gebruiken, is het niet gevaarlijk. Toch is het niet gek dat er soms gedacht wordt dat dit kruid giftig is. Heermoes kan sommige dieren ziek maken, bijvoorbeeld paarden (de gedroogde vorm) en geiten (verse heermoes). Hiervoor moet het wel in grote hoeveelheden gegeten worden.

labels:

Zie ook: