Lady Gaga (24) baarde opzien toen ze zondag bij MTV in een jurk van vlees verscheen. Het was niet meteen duidelijk wat ze hiermee wou bereiken. Was het een provocatie om de provocatie, of probeerde ze gewoon een punt te maken? Tegen de vleesindustrie of de 'vleeskeuring' in de popindustrie? Gaga zei achteraf dat de jurk veel interpretaties had.

Je hoorde het haar bijna zeggen, na de uitreiking van de MTV Video Music Awards afgelopen zondag: ‘I’ve got to bring home the bacon.’ Daar stond ze, in haar jurk van vlees, dat gedurende de avond langzaam van haar afdroop. Er vielen gaten in, haar billen werden zichtbaar, losse stukken slingerden als een gruwelijke bruidssleep achter haar aan. Schoenen als rollades, een tasje van karbonade. Aan ons kijkers de taak te gissen naar een uitleg. Popkunstenaar Andy Warhol, verklaard voorbeeld voor Lady Gaga, zou het zo zeggen: iemand moet het vlees op tafel krijgen. ‘Somebody’s got to bring home the bacon.’ Lady Gaga’s body, in dit geval.

Het betekent niks, dat wil zeggen niets eenduidigs waar je lekker makkelijk voor of tegen kunt zijn. Het betekent denk eens na en vind niet zoveel. Kijk! That's all. Lady Gaga houdt zich vooralsnog op de vlakte. De jurk mag voor zichzelf spreken. Het kledingstuk staat open voor vele interpretaties, zei ze zondag. Zij verdient er haar geld en haar aandacht mee. Anderen breken hun hoofd er maar over.

Interpretaties en Reacties

Een minuscule toelichting volgde: ‘Als we niet opkomen voor waar we in geloven, niet vechten voor onze rechten, hebben we binnenkort niet meer rechten dan het vlees aan onze botten - en ik ben geen stuk vlees.’ Een oprechte aanklacht? Lady Gaga heeft een pokerface, naar de titel van een van haar eerste succesvolle popnummers. Je weet nooit wat ze meent en wat niet. De ironie druipt van haar teksten en uitspraken.

Verschillende groepen en individuen reageerden op de jurk. PETA-oprichtster Ingrid Newkirk kwam meteen met een reactie op de jurk. In een mogelijk ijdele poging waarschuwde zij ervoor dat ‘Lady Gaga’s albumopbrengsten door deze jurk wel eens zouden kunnen kelderen’. Feministen verklaarden in kranten dat Lady Gaga’s jurk op een ‘slimme manier met de opvatting speelt dat vrouwen worden gezien als vlees, klaar voor consumptie’.

De Jurk in de Kunstgeschiedenis

De jurk is overigens geen nieuw verschijnsel. Zoals dat meestal gaat met populaire cultuur, is het een adaptatie van iets dat al eerder gedaan is. Of als variant daarop. In haar eigen habitat, de popmuziek, is het prototype te vinden bij de eerste echte popband: de Beatles. Toen die in 1966 het album Yesterday and Today uitbrachten, samengesteld uit eerder verschenen platen, werd de albumhoes meteen in de ban gedaan.

In 1987 presenteerde de Canadese kunstenaar Jana Sterbak een 30 kilo wegende vleesjurk, aangekocht door het Walker Art Centre in Minneapolis. Het vlees was gepekeld, maar veranderde niettemin tijdens de tentoonstelling. Een vergankelijke sculptuur, die ze Vanitas: flesh dress for an albino anorectic noemde. Hij was lang niet zo sexy als die van Lady Gaga, die jurk.

De vleesjurk bij de MTV Awards is niet veel anders dan een compilatie, een cut & paste van eerder in de kunst gemaakte commentaren. Het kledingvlees slaat zijn tentakels uit naar allerlei uitingen in kunst en pop, en gaat terug tot de Vanitassymbolen zoals die al in de 17de eeuw werden geschilderd. Karkassen en stillevens van vlees om de mens te wijzen op zijn ijdelheid en vergankelijkheid, zijn Vanitas.

Vlees als Subversief Element

Vlees is subversief. Het gaat om dode dieren (of mensen), het ziet eruit zoals het er van binnen bij ons uitziet, en het gaat als voedsel bij ons naar binnen. Vlees kan gewoon zijn, om te eten, maar is nooit neutraal. Daarvoor doet het te veel aan de dood denken, te veel aan onze rol als mensen op deze wereld, te veel aan onze verhouding tot ons lichaam. Geplaatst in een niet geijkte context als een eetbord, wordt het algauw ongemakkelijk, intiem, gruwelijk, abject zelfs. Onder Gaga’s geoliede perzikhuidje zit een substantie die er hetzelfde uitziet als de lappen rund (of paard, of varken) om haar heen.

Ze zei o.a. het volgende: “als we niet opkomen voor waar we in geloven en als we niet snel voor onze rechten vechten, zullen we net zoveel rechten hebben als het vlees op onze eigen botten. En ik ben geen stuk vlees”.

labels: #Vlees

Zie ook: