Net als mensen, kunnen ook kippen een verkoudheid oplopen, die soms overgaat op een luchtweginfectie. Een verkoudheid of luchtweginfectie is meestal eenvoudig te herkennen bij kippen. Vaak wordt ook wel simpelweg van snot gesproken. Ondanks dat een eenvoudige antibioticakuur meestal voldoende om de kip volledig te laten genezen, helpt Bronchisol voor een stukje zekerheid! Hoewel een verkoudheid of (lichte) luchtweginfectie vaak niet dodelijk is, wordt behandeling wel aanbevolen. Een verkoudheid kan makkelijk chronisch worden en blijvende problemen veroorzaken die de levenskwaliteit verminderen.

Oorzaken en Besmetting

De bacterie die luchtweginfecties veroorzaakt bij kippen is vrij besmettelijk en kan onder meer via andere vogels en besmet water worden overgedragen op een gezonde kip. Andere ziektemakers die verkoudheid-achtige symptomen kunnen veroorzaken (onder meer sommige virussen) zijn doorgaans even besmettelijk. De gevolgen van een besmetting hangen sterk af van de ernst.

Net als bij mensen is het niet ongebruikelijk dat een kip een keer verkouden wordt. Voor de kip geldt dat de kans op besmetting groter is bij een lage weerstand. Bij uitblijven van een behandeling kan de infectie verergeren en leiden tot besmetting met andere ziektemakers. Bij lichte verkoudheid kan het toevoegen van extra vitaminen aan de voeding en goede reiniging van het verblijf voldoende zijn. Ook Bronchisol van Kippenhuis.nl is een effectief middel, zowel preventief als na de besmetting.

Mycoplasma Infecties

Mycoplasma gallisepticum (M.g.) is een kleine, bacterie-achtige ziektekiem die bij leg-pluimvee en pluimvee in het algemeen ernstige ziekte kan veroorzaken. De ernst van de ziekte is afhankelijk van de leeftijd van de besmette dieren, de kwaadaardigheid van de M.g.-stam en het al of niet aanwezig zijn van andere infecties.

De besmetting met M.g. kan plaatsvinden door contact met besmette stof-, veer- of waterdeeltjes in de lucht, die via neus en/of oogslijmvlies de luchtwegen van de kip infecteren. Deze deeltjes kunnen afkomstig zijn van besmette kippen in een koppel op hetzelfde bedrijf, maar ook wel van dieren op enige afstand buiten het bedrijf. Ook kan de besmetting worden binnengebracht met besmet stof (op kleding en haar), veertjes, materiaal gecontamineerd met eiresten (op trays!), enzovoort. Eendagskuikens kunnen besmet raken bij het moederdier of in de broederij.

Jonge kuikens worden vrijwel altijd ziek van een M.g.-infectie. De kuikens hebben, in het ergste geval, last van ernstige benauwdheid en kunnen zelfs stikken. Dit komt met name voor als er een infectie met Escherichia coli- of Ornithobacterium rhinotracheale (O.r.)-bacteriën bijkomt. Zo'n menginfectie gaat vaak gepaard met rochelende geluiden. Omdat de problemen telkens weer terug (kunnen) komen, wordt deze ziekte 'chronische snot' genoemd of, in het Engels, 'Chronic Respiratory Disease' (CRD). Kuikens die de ziekte overleven, blijven vaak achter in gewicht en vertonen een sterke reactie in de luchtwegen na entingen met levende virussen.

Bij oudere dieren zijn de verschijnselen meestal milder en soms zelfs symptoomloos. Sinds 1997 blijkt dat de in Nederland voorkomende M.g.-stammen ook hoorbare en zichtbare ademhalingsproblemen bij volwassen dieren kunnen veroorzaken. Raken de dieren kort na het begin van de eiproductie besmet, dan start de productie in aanvang zo'n 10 à 15 procent lager dan gemiddeld. De productie stijgt daarna wel weer geleidelijk naar (bijna) normaal niveau. Door het telkens opflikkeren van de infectie of door bijkomende infecties zoals Infectieuze Bronchitis, zakt de productie regelmatig weer zo'n 5 procent onder de norm.

Schade door M.g. bij vleeskalkoenen kan fors oplopen ten gevolge van achterblijvende gewichtsontwikkeling, verhoogde uitval, medicijnkosten en hogere voederconversie. Na besmetting zijn de dieren gevoeliger voor andere ademhalingsproblemen. Indien er een M.g. besmetting is geconstateerd op een vleeskalkoenbedrijf, wordt geadviseerd om met de dierenarts een bestrijdingsprogramma op te stellen, toegespitst op het bedrijf. Er is een handleiding ‘M.g.-bestrijdingsprogramma vleeskalkoenen’ opgesteld en beschikbaar via uw dierenarts.

Monitoring en preventie van Mg bij reproductiedieren vindt plaats vanuit EU regelgeving (Animal Health Regulation, EU 2019/2035).

Mycoplasma Synoviae (M.s.)

Mycoplasma synoviae (M.s.) komt wereldwijd voor. Fokpluimvee is over het algemeen vrij van de kiem. In Nederland is de prevalentie in het eindproduct daarentegen hoog (leg- en vleessector, circa vijftig procent). Bij bedrijfspluimvee (kippen en kalkoenen) veroorzaakt M.s. vaak subklinische infecties van het respiratie-apparaat. De bacterie kan via de bloedbaan ook terechtkomen in gewrichten en leiden tot infectieuze synovitis, exsudatieve synovitis, tenosynovitis of bursitis. De variatie in klinische verschijnselen hangt samen met de verschillende M.s.-stammen.

De schade bij vleespluimvee bestaat uit groeivertraging en verhoogde uitval. M.s. wordt zowel verticaal als horizontaal overgedragen. Alle contactdieren kunnen afhankelijk van de stam, in één tot zes weken besmet raken, ofschoon meestal een klein aantal dieren (tien tot vijftien procent) infectieuze synovitis ontwikkelt. M.s. heeft geen celwand en is daardoor kwetsbaar.

M.s. kan van besmette moederdieren naar nakomelingen worden overgedragen via het ei (verticale verspreiding). Daarnaast kan deze kiem uw kippen infecteren via contacten van dieren onderling, via insleep, via bezoekers, via besmette materialen enz. (horizontale verspreiding). Uit de M.s.-monitoring in 2013 is gebleken dat in de Nederlandse pluimveehouderij de horizontale verspreiding van M.s. het belangrijkste is.

M.s.-prevalentie in de legsector (2013)

Sector M.s.-prevalentie
Legsector 70%
Opfokleghennenbedrijven 19%

Dit betekent dat koppels nadien M.s.-besmet raken (tijdens transport, bij aankomst en tijdens de productieperiode, enz.). Dit houdt vervolgens in dat maatregelen die de insleep/horizontale verspreiding van M.s.

In dit kader is het ook belangrijk te onderstrepen dat een meerleeftijdensysteem een M.s.-infectie in stand houdt, doordat een aanwezig M.s.-besmet koppel een volgend koppel steeds infecteert. In deze situatie blijft het van belang om aandacht te blijven besteden aan managementmaatregelen om het verslepen van M.s.

Op verzoek van de PPE-adviescommissie Pluimveegezondheidszorg heeft de GD een folder verstuurd aan pluimveehouders. De informatiefolder is bedoeld om (1) u te helpen verdere verspreiding van M.s. vanuit uw bedrijf binnen de pluimvee houderij te voorkómen en (2) u adviezen te geven ter preventie van een herbesmetting en/of een nieuwe besmetting. Tevens geven wij u achtergrondinformatie over M.s.

Diagnose

Doordat ze zich 'verschuilen' in de ademhalingsorganen is het aantonen van de kiemen vaak lastig en kost het relatief veel tijd en geld. Voor het stellen van de diagnose wordt dan ook over het algemeen geen gebruik gemaakt van bacteriologisch onderzoek, maar van serologisch onderzoek: het aantonen van specifieke afweerstoffen in het bloed van besmette dieren. Dit is een makkelijke, snelle en goedkope methode. Ongeveer drie weken na de besmetting zijn voldoende afweerstoffen in het bloed aanwezig om M.g., M.s. of M.m. aan te tonen.

De (sero)diagnostiek is gebaseerd op de snelle plaat agglutinatie (SPA). Deze test wordt zeven tot eenentwintig dagen na infectie positief. De klassieke confirmatietest is de kweek. Deze test kan drie tot vier weken duren en zelfs negatief verlopen. Bij GD wordt een combinatie van de SPA test en ELISA test gebruikt voor de serologische diagnostiek van M.g.

Zowel voor het aantonen infecties met M.g. als M.s. (en M.m.) is de PCR-test belangrijk. Met name vroege infecties (voordat antistoffen zijn gevormd) kunnen met de PCR worden aangetoond. Daarnaast wordt de PCR ingezet als bevestigingstest van de kweekmethode. Voor M.s. is een differentiërende PCR ontwikkeld.

Preventie

In het algemeen is voorkomen belangrijker dan genezen. In de bestrijding van M.g. ligt het accent dan ook op het voorkomen van de infectie. Betrek kuikens of opfokhennen van M.g.-vrije bedrijven. Handhaaf een zodanige bedrijfshygiëne dat de besmetting niet wordt binnengesleept met personen, gereedschap en andere materialen. Direct en indirect contact met besmette koppels moet worden vermeden. Voorkom insleep vanuit de omgeving. Weer wilde vogels door alle inlaten te voorzien van gaas. Ook sierpluimvee hoort niet in de buurt van de stal te kunnen komen. Een goede windsingle kan het overwaaien van stof vanaf pluimveebedrijven in de naaste omgeving aanzienlijk beperken.

Op besmette legbedrijven met meerleeftijden is het te adviseren om opfokkoppels bestemd voor dat bedrijf te vaccineren tegen M.g. Daardoor worden ze minder gevoelig voor de besmetting en wordt de schade beperkt. Door de enting worden de hennen wel positief bij bloedonderzoek. Om te controleren of het bedrijf al vrij is van M.g. kan een deel van een koppel (bijv. één procent van de dieren) niet worden geënt.

Behandeling met Antibiotica

Een behandeling leidt namelijk alleen tot een (tijdelijke) onderdrukking van de infectie en de behandelingsmogelijkheden bij leggend pluimvee zijn bovendien zeer beperkt door het optreden van residuen in eieren. Behandeling wordt daarom alleen geadviseerd wanneer de problemen daar aanleiding toe geven, zoals bij productiedaling of ademhalingsproblemen. Vaccineren met dood vaccin tegen M.g. verlaagt de economische schade bij een besmetting met M.g. Het is bekend dat leghennen, ook al zijn ze M.g.-gevaccineerd, toch besmet kunnen raken.

De huidige aanpak van M.g. is gebaseerd op de opsporing van M.g.-besmette pluimveebedrijven, het vervroegd slachten voor besmette reproductiebedrijven (reductie overdracht van moederdieren op nakomelingen), optimalisatie van de bedrijfshygiëne (reductie overdracht vanuit de omgeving) en vaccinatie (toegepast in de legsector). De huidige inzet van M.g.-vaccinatie in de legsector is vooral bedoeld om een bijdrage te leveren aan het verlagen van de economische schade door een M.g.-besmetting bij legkoppels en de vermindering van de infectiedruk.

Een M.s.-besmet koppel blijft levenslang geïnfecteerd. Een behandeling met antibiotica draagt alleen bij aan de bestrijding van secundaire infecties. Na het beëindigen van een behandeling komen de problemen vaak terug. Mycoplasma is niet gevoelig voor antibiotica die op de celwand aangrijpen zoals penicillinen, maar wel voor quinolonen, macroliden en tetracyclinen. De bestrijding van M.s. berust voornamelijk op preventie van verticale en horizontale transmissie. Vaccinatie wordt wereldwijd slechts beperkt toegepast.

Toediening van medicatie

Het is het handigst als je eerst een handdoek over het lijfje van de kip wikkelt en haar daarmee inpakt en haar zo op schoot neemt, bijvoorbeeld tussen je benen als je zit. Dan open je voorzichtig het bekje en druppelt het medicijn voorzichtig aan de voorkant op de onderkant van de snavel er bij beetjes in.

Antibiotica geef je aan een zieke kip als er vermoeden is dat er een ontsteking door bacteriën in het spel is. Je geeft het minimaal 5 dagen 2 x daags op advies van de dierenarts. Maar het kan zijn dat het weekend is en de dierenarts onbereikbaar. Clavubactin 250/62,5 geven we een halve pil per kilo kip en dat twee maal daags. Oraal betekent dat je het in het bekje geeft.

Soms is het handig twee verschillende soorten antibiotica samen te geven omdat ze elkaar kunnen aanvullen en versterken doordat ze allebei tegen andere groepen bacteriën werken. Er bestaan uiteraard nog meer soorten antibiotica voor wanneer bovengenoemde antibiotica niet aanslaan. Dat werkt tegen een andere groep bacteriën.

Wachttijd voor eieren

Vanaf het moment dat je een antibioticum gebruikt bij een kip kun je de eieren van die kip beter niet opeten. Wacht hiermee twee tot drie weken na het stoppen met het antibioticum. Je kunt de eieren wel aan je kippen geven, zo krijgen ze vanzelf voldoende eiwit en kalk binnen. Kook de eieren dan eerst en prak ze fijn voordat je ze geeft.

Pijnstilling

Novacam 1,5 mg/ml orale suspensie is een goede pijnstilling voor kippen. Je kunt dat alleen bij de dierenarts halen (tip: de 30ml verpakking is in verhouding veel goedkoper dan de 10ml verpakking). Dit middel geef je als de kip duidelijk pijn heeft. Het werkt tevens ontstekingsremmend. Je geeft het als je kip bijvoorbeeld een ontstoken voet of gebroken poot heeft. De dosis van Novacam 1,5 mg/ml is 0,66 ml per kilo kip en je dient het oraal 2x daags toe. Je hebt ook pillen tegen de pijn; Norocarp 20 mg.

Wachttijd voor eieren (pijnstilling)

Ook hier geldt dat het verstandig is om vanaf het moment dat je pijnstilling geeft de eieren niet op te eten.

Maag- en darmwerking

Bevordert de maag/darmwerking. Is goed om te geven als de kip niet voldoende voedsel opneemt en verteert. En als de krop niet doorloopt. Dosering: 3 x daags 0,5 ml per kilo gewicht van de kip oraal toedienen. Flesje schudden voor gebruik.

Nystatine Labaz

Nystatine Labaz is een middel tegen gisten. Soms hebben zieke kippen veel last van gisten waardoor ze maar niet opknappen. Door ontlastingonderzoek kan de dierenarts er achter komen of de kip veel gisten heeft. Dosis Nystatine Labaz: 2 x daags 3 ml per kilo lichaamsgewicht oraal in bek geven. Graag niet in combinatie met voedsel, dus zorgen dat de kip minimaal een uur daarvoor en een uur na de toediening niets eet. Dit is omdat het middel dan beter werkt in de krop. Minimaal 14 dagen behandelen en middel in koelkast bewaren.

Extra vitaminen

Wanneer je kip veel stress heeft, in de rui is, ziek is of letsel heeft is het goed om haar extra vitaminen te geven.

Dophexine® 20 mg/g

Broomhexine, de werkzame stof van Dophexine® 20 mg/g, wordt al sinds jaar en dag veel gebruikt bij luchtwegaandoeningen bij kalveren. Het diergeneesmiddel was voorheen alleen geregistreerd in Nederland en alleen voor kalveren. Vanwege het grote succes van dit product in de kalversector heeft Dopharma eind vorig jaar Dophexine® 20 mg/g geregistreerd in meerdere Europese landen én voor meerdere diersoorten. Broomhexine is een mucoregulator.

Mucus is een belangrijk onderdeel van de aspecifieke afweer in de luchtwegen. De luchtwegen hebben door de continue ademhaling intensief contact met de buitenwereld. Mucus zorgt ervoor dat pathogenen die met de ingeademde lucht binnenkomen niet direct met de weefselcellen in contact komen. Daarnaast zorgt mucus in samenwerking met het trilhaarepitheel ervoor dat de pathogenen weer effectief richting de keel getransporteerd kunnen worden. Dit samenspel van mucus en trilharen is essentieel als eerste verdediging. Voor het goed functioneren van deze klaring van de luchtwegen is het belangrijk dat de mucus voldoende vloeibaar is en niet te taai en te elastisch.

Broomhexine activeert de secretie van de seromuceuze klieren in het ademhalingsstelsel. Beide effecten dragen bij aan een doeltreffend herstel van de bronchiale drainage. Wanneer u in de wetenschappelijk literatuur zoekt naar de eigenschappen van broomhexine dan merkt u dat er verschillende, op het eerste gezicht, zeer interessante effecten beschreven worden. Zo wordt de concentratie van verschillende antibiotica in het serum en de nasale secreties verhoogd bij gelijktijdige toediening met broomhexine. Ook worden ontstekingsremmende en anti-oxiderende eigenschappen aan broomhexine toegeschreven.

Dophexine® wordt als mucolytische behandeling bij luchtwegaandoeningen gebruikt. Tijdens een bacteriële luchtweginfectie zal de consistentie van de bronchiale secreties verslechteren. Bij ernstige bacteriële infecties wordt doorgaans gekozen voor een antibioticumbehandeling. Dophexine® kan dan ingezet worden als nabehandeling, bijvoorbeeld omdat er na de antibioticumbehandeling nog geen volledig herstel is opgetreden, of om recidief te voorkomen. De samenstelling van de mucus en de werking van de trilharen is na enkele dagen mogelijk nog niet volledig hersteld, waardoor de dieren moeite hebben om de luchtwegen voldoende te klaren.

Voor de behandeling van virale infecties zijn geen curatieve diergeneesmiddelen geregistreerd voor gebruik bij pluimvee. Dophexine® bevat 20 mg broomhexinehydrochloride per gram product. Broomhexine is niet heel goed wateroplosbaar en daarom is citroenzuur als belangrijke hulpstof aan Dophexine® toegevoegd. Het gemedicineerde drinkwater is 24 uur houdbaar. De maximale oplosbaarheid van Dophexine® in water is 100 g/l bij 20 ⁰C. Daarnaast lost Dophexine® snel op in het drinkwater.

Symptomen van luchtwegproblemen bij kippen

Kippensnot, niezen, waterige ogen en hoesten zijn symptomen van ademhalingsproblemen bij kippen. Snotziekte is verreweg de meest voorkomende aandoening aan de luchtwegen bij kippen. De kippenziekte wordt veroorzaakt door de bacterie (Mycoplasma Gallisepticum). Snot slaat op de ogen, longen, neusholtes, luchtpijp en de luchtzakken. Wanneer je kippen veel snotteren en moeite hebben met ademhalen is de kans groot dat ze last hebben van snotziekte. Kippensnot is erg besmettelijk. Het is raadzaam om een zieke kip zo snel mogelijk te behandelen. Kippenhuis Bronchisol is een goed product om toe te dienen bij kippen die last hebben van kippensnot.

Andere aandoeningen

Luchtpijpmijten nestelen zich, zoals de naam al aangeeft, in het ademhalingskanaal van kippen. Ook andere vogelsoorten kunnen last krijgen van luchtpijpmijt. Kippen zullen in eerste instantie niet ziek worden van de mijten.

Ook wormen kunnen zich nestelen in de luchtpijp van kippen en ander pluimvee. De gaapworm is een rondworm en kan worden bestreden met een wormenmiddel geschikt voor de bestrijding van rondwormen. Kippen met gaapworm zullen niet niezen of snotteren, maar wel uitgebreid gapen. Tijdens en na een ziekte zullen de dieren verzwakt zijn. Ook van een antibiotica kuur (via de dierenarts) gaat de conditie achteruit. Door jouw kippen vitamine te geven help je ze een handje. Voeg deze toe aan het drinkwater of direct in de bek. Per aandoening kan er een verschillende behoefte aan vitamines zijn. Lees daarom de uitleg op de vitamine pagina goed door.

Natuurlijke antibiotica voor kippen

Steeds meer hobbykippenhouders zoeken naar natuurlijke antibiotica voor kippen om infecties te behandelen en hun kippen gezond te houden zonder synthetische middelen. Antibiotica worden bij zieke kippen vaak ingezet, maar wereldwijd groeit de behoefte om deze te beperken vanwege antibioticaresistentie, residuen in eieren en milieubelasting. In landen als de VS, Duitsland, Spanje en Australië is daarom veel onderzoek gedaan naar natuurlijke alternatieven.

  1. Oregano-olie is één van de meest onderzochte kruiden in de pluimveesector. Het bevat carvacrol en thymol, krachtige stoffen die de celmembranen van bacteriën aantasten. Onderzoek uit China en Turkije toonde aan dat oregano effectief is tegen E. coli. Toepassing: Meng oregano-olie (etherische olie) door het drinkwater: 1-2 druppels per liter ter preventie, of tot 0,4 ml/l bij een uitbraak. Voor kuikens: max. één druppel op 60 ml water. Let op: Etherische olie moet altijd sterk verdund worden.
  2. Knoflook bevat allicine, een stof met bewezen antibacteriële, antivirale en antiparasitaire werking. Onderzoek toont aan dat knoflook effectief is tegen E. coli, Clostridium, Salmonella en Eimeria. Let op: Hoge doseringen kunnen schadelijk zijn (leverbelasting). Bouw altijd langzaam op. Bij kuikens: starten met verdunde knoflookthee in kleine hoeveelheden. Let op: langdurig of hoog gebruik van knoflook kan mogelijk bijdragen aan bloedarmoede bij kippen, omdat het de rode bloedcellen in zeldzame gevallen kan aantasten.
  3. Tijm en salie bevatten thymol en cineol, stoffen met antiseptische en schimmelwerende werking. Toepassing: Gedroogd toevoegen aan het kippenvoer.
  4. Kurkuma: 5-10 gram per kg voer (0,5-1%). Gebruik: Ondersteuning bij coccidiose, darmschade, ontstekingen. Let op: Kurkuma werkt laxerend in hoge dosis.
  5. Probiotica zijn levende micro-organismen zoals Lactobacillus, Bifidobacterium of Bacillus subtilis. Ze helpen ziekteverwekkers verdringen en stimuleren het immuunsysteem. Toepassing: Toevoegen aan drinkwater of kippenvoer. Probiotica na antibiotica of stress. Let op: Probiotica zijn gevoelig voor hitte en antibiotica. Prebiotica zijn stabieler.
  6. Organische zuren zoals azijnzuur, melkzuur en propionzuur verlagen de pH in de darm, waardoor pathogenen minder kans krijgen. Toepassing: 5-10 ml appelazijn per liter drinkwater, 2-3 dagen per week. Voor kuikens max. Let op: Niet combineren met medicijnen. Niet continu geven.
  7. Gefermenteerd kippenvoer bevat melkzuurbacteriën, verhoogde B-vitamines en is beter verteerbaar. Het verlaagt de zuurgraad van het darmmilieu en beschermt tegen E. coli. Toepassing: Week voer 24-48 uur met water, laat op kamertemperatuur fermenteren. Let op: Gebruik altijd schoon water, let op geur. Laat niet te lang staan.

Uit onderzoek blijkt dat combinaties van bovenstaande middelen vaak beter werken dan één enkel kruid. Een mix van oregano, knoflook, kurkuma en probiotica kan verschillende stadia van infectie tegelijk aanpakken. In praktijk en onderzoek zijn zulke combinaties succesvol gebleken bij coccidiose, E. coli en Clostridium-infecties.

Natuurlijke middelen zijn niet altijd onschuldig. Overdosering (bijv.

labels: #Kip

Zie ook: