De Nederlandse taal is rijk aan leenwoorden, waarvan vele afkomstig zijn uit het Italiaans. Deze woorden zijn vaak zo geïntegreerd in onze taal, dat er fouten ontstaan bij het gebruik ervan, omdat ze in het Italiaans anders vervoegd worden. Een interessant voorbeeld hiervan is het woord 'pizza' en zijn meervoudsvorm.
Pizza en Pizzeria: Een Italiaanse Connectie
Als je een pizza wilt eten, ga je naar een pizzeria. Maar waarom is het eigenlijk pizzeria en niet pizzaria? Het antwoord daarop is te vinden in het Italiaans. In die taal is het meervoud van pizza namelijk pizze. Omdat er in een restaurant veel pizza’s worden gemaakt, gebruikt het Italiaans het meervoud in het woord pizzeria (plek waar pizza’s worden gemaakt en gegeten). Het Nederlands heeft het woord in die vorm overgenomen uit het Italiaans.
Het is geen pizzaria, maar een pizzeria omdat pizze het meervoud van pizza is.
Italiaanse Leenwoorden in het Nederlands
De Nederlandse taal bevat veel woorden die afkomstig zijn uit het Italiaans. Veel woorden die te maken hebben met het bankwezen zijn vanuit het Italiaans in het Nederlands terechtgekomen. Reeds in de Gouden Eeuw zorgden Italiaanse immigranten ervoor dat het Italiaanse handelsjargon in de Nederlandse taal intrede deed met woorden als bruto, netto, saldo, debet, kapitaal en incasso. Het woord gas is oorspronkelijk in het Nederlands ontstaan.
Niet meer weg te denken uit de Nederlandse taal: pizza, pasta (lasagne, macaroni, spaghetti, tortellini etc.), tiramisu, panna cotta en mozzarella.
Voorbeelden van Italiaanse Leenwoorden en Hun Gebruik
Hierdoor gebeurt het vaak dat het Italiaanse leenwoord een dubbele meervoudsvorm krijgt, bijvoorbeeld ‘panini’s’, terwijl het eindigen op ‘i’ in het Italiaans de meervoudsvorm is van panino (broodje). Om maar niet te spreken over de verschillende spellingen in onze Nederlandse taal van (het toch wel moeilijke woord) cappuccino.
De Geschiedenis van Pizza: Meer dan Alleen een Gerecht
De verwarring ontstaat ook door tomaten, en een beetje door echte mozzarella. Is een pizza zonder tomaten en mozzarella wel een pizza? Als de wetenschap het niet helemaal zeker weet, dan worden bijvoorbeeld over de recente Pompeï vondst dingen gemeld als ‘mogelijke voorloper van pizza’, ‘waarschijnlijk geen pizza’, ‘lijkt op een pizza’ tot ‘geen pizza, want geen tomaat’.
Pizza bianca is waarschijnlijk op dezelfde manier ontstaan als flammkuchen. Bakkers die de oventemperatuur testen.
De Oud Romeinen en Pizza
Laten de oud Romeinen nu veel gebakken hebben met emmer, spelt of tarwe. Niet met rijst. We weten dat in de regio Tuscane, in 1468 rijst werd gecultiveerd. Oud Romeinen en rijst? Niet erg waarschijnlijk.
Het eerste gebruik van het woord pizza stamt, meldden velen, uit het jaar 997, in Gaete, een stad die een kleine 118 kilometer van Rome ligt, aan de kust van de Tyrreense zee. Daar, in het archief, ligt een akte met de woorden do duodecim pizze in de Codex Diplomaticus Cajtanus. Is pizze pizza? Was pizze toendertijd al het meervoud van pizza? Of is gewoon een lokaal woord, ietwat veranderd uit een andere taal. Want er zijn klassieke Italiaanse koekjes die pizzelle heten. Pizze betekend rond en plat in het Italiaans, en elle houdt in dat ze klein zijn.
Waar het woord pizza wel aantoonbaar wordt gebruikt is in het werk van een beroemde Italiaanse kok. Het verscheen in 1570, toen Scapi de boek Opera dell’arte del cucinare - L’arte et prudenza d’un maestro cuoco publiceerde. Hij gaf meerdere recepten voor pizza, waarvan er 1 een zoete pizza oplevert.
Conclusie over de Oorsprong
Platbroden met een topping zijn van alle tijden. Discussies over de geschiedenis van pizza lijken mij daarom vooral interessant in relatie tot de vraag, wanneer zijn we gebakken platbrood met een gebakken topping daadwerkelijk pizza gaan noemen?
Het lijkt beter om te spreken van een pre-tomaten tijdperk, een tomaten-tijdperk en een tijdperk dat begon met de verwatering van het begrip pizza, waarschijnlijk als eerste veroorzaakt door mensen die in Amerika (gingen) wonen, en wat later door adaptie door West-Europa werd overgenomen.
labels: #Pizza
