Het Diner is de Nederlandse verfilming van de gelijknamige roman van Herman Koch, die in maar liefst 33 talen verscheen en een enorm succes werd in onder andere Duitsland, Spanje en Israël. Regisseur Menno Meyjes, die tot nu toe vooral naam maakte in Amerika met films als The Color Purple, weet er een mooie verfilming van te maken die bijzonder is om naar te kijken en je aan het denken zet.

De film gaat over huisman Paul Lohman (Jacob Derwig, Alles is Liefde), die wordt uitgenodigd door zijn broer, en tevens presidentskandidaat, Serge (Daan Schuurmans, Volle Maan, Alles is Liefde), voor een diner, samen met hun vrouwen Babette (Kim van Kooten, Alles is Familie) en Claire (Thekla Reuten, In Bruges). Eenmaal in het restaurant wordt er eerst over koetjes en kalfjes gepraat, maar er heerst een duidelijke spanning. Ze vermijden het onderwerp waarvoor ze eigenlijk zijn samengekomen: hun kinderen. Die hebben iets verschrikkelijks op hun geweten wat hun toekomst kan verwoesten.

Het plot beslaat, net als het boek van Koch, slechts één avond, één diner. Het verhaal wordt vormgegeven door een aantal flashbacks. Ondanks deze flashbacks blijft het plot wat karig, er is eigenlijk net te weinig te vertellen. Halverwege de film snap je wel waar het allemaal om draait en denk je: kom maar door met dat dessert! Maar er zijn daarentegen ook heel wat mensen die het boek wél helemaal uit hebben gelezen, en dit is natuurlijk niet voor niets.

Het is interessant om te zien hoe de ouders met een realistisch probleem als dit omgaan, en hoe zij het gedrag van hun kinderen goed proberen te praten. Vooral Claire heeft een duidelijke visie, en verrast je met haar ijzige opvattingen. Toch overheerst het langdradige. Het is een hele kunst om een langzaam verhaal spannend te houden. Daar komt nog bij dat we door de ogen van Paul het verhaal beleven, hij is als ik-persoon af en toe aan het woord.

Het Diner is een film met een mooi en bijzonder verhaal dat je aan het denken zet, maar het plot is te dunnetjes voor een film van anderhalf uur. Toch zal er binnenkort nog een diner plaatsvinden, de rechten voor de Amerikaanse verfilming zijn namelijk voor een recordbedrag verkocht aan Cotty Chubb. De regie van deze verfilming zal in handen zijn van actrice Cate Blanchett (Blue Jasmine, The Lord of the Rings) die met The Dinner haar regiedebuut zal maken. We wachten in spanning af!

Regisseur Oren Moverman laat de ogenschijnlijk zo beschaafde omgeving met de lyrische omschrijving van de gerechten fraai botsen met de snel oplopende onderhuidse spanningen. Het camerawerk is soms ongewoon en onderstreept daarmee de scheve manier waarop de personages tegen hun morele dilemma’s aankijken en de keuzes die ze daarbij maken.

Moverman slaat echter de plank mis met zijn te kwistige gebruik van flashbacks, die soms zo lang duren dat het de spanningsboog van het verhaal irritant onderbreekt. Het meest in het oog springende voorbeeld is een segment over de Slag van Gettysburg (1-3 juli 1863) uit de Amerikaanse Burgeroorlog in. Hoewel op zichzelf interessant, is geeft het een vervreemdend effect en haalt het de kijker helemaal uit de gesprekken tijdens het diner zelf.

De flashbacks geven de nodige context bij het verhaal, maar door het doorbreken van het ritme van de gesprekken en de interactie van de personages, valt een deel van het effect van de dialogen weg. Al met al is ‘The Dinner’ een onevenwichtige film. Aan de acteurs ligt het niet: die zijn stuk voor stuk uitstekend: met name Coogan valt positief op: hij staat vooral bekend als komiek, maar laat zich hier sterk van een serieuze kant zien - en met een puik Amerikaans accent.

Voor wie net als ik nog niet bekend was met het verhaal: twee koppels ontmoeten elkaar in een Amsterdams restaurant om de criminele activiteiten van hun zoons te bespreken. Hoewel de vier er aan het begin van het verhaal nog omheen draaien door over koetjes en kalfjes te praten, wordt de harde waarheid langzaam duidelijk. De twee zoons hebben iets ergs op hun geweten en de tafelgasten proberen ieder op hun eigen manier een oplossing te vinden. Het verhaal wordt verteld vanuit Paul, de vader van één van de jongens.

Wat Het Diner een boeiende film maakt, is dat je aan het begin geen idee hebt hoeveel de andere drie ouders precies weten en hoe ze over de situatie denken. Ook weet je nog niet precies wat de kinderen hebben uitgespookt. Hoofdpersoon Paul weet alles, maar ook hij kan alleen maar gissen hoeveel zijn tafelgenoten weten. Doordat je als kijker steeds iets meer te weten komt, maar er ook steeds iets te raden overblijft, blijft de film boeien. Maar er wordt teveel gebruikgemaakt van flashbacks en van perspectief gewisseld om de kijker echt op het puntje van zijn stoel te houden.

De achterliggende thema’s die worden aangesneden - morele vraagstukken als hoe ver ga je om je kind te beschermen en in hoeverre ben je verantwoordelijk voor het gedrag van je kind? - blijven op de achtergrond en worden niet verder uitgediept. Dat vond ik jammer, want Het Diner zet wel degelijk een goede schets van de hedendaagse tijd neer, maar is net niet diepgaand genoeg om je echt aan het denken te zetten.

De film was daarnaast vrij abrupt afgelopen. De filmversie van Het Diner wordt dus nooit op-het-puntje-van-je-stoel spannend, maar is wel een onderhoudende psychologische thriller. Jammer dat het einde zo abrupt is en dat de ouderlijke dilemma’s niet verder worden uitgewerkt. De monologen van hoofdpersoon Paul, waarin zijn dubieuze morele standaarden naar voren komen, zijn boeiend en maken mij toch wel benieuwd naar het boek.

Serge weet iets, anders zou hij niet gereserveerd hebben in dit veel te chique restaurant. Babette weet ook iets, anders zou ze niet huilen. Als ze beiden maar niks tegen Claire zeggen, want die weet niks. En Paul...

Mensen die zich afkeren van de maatschappij en zichzelf tot enige autoriteit uitroepen creëren het soort morele vacuüm om zich heen - de glazen ruimtes - waarin gekte ontstaat en waarin uiteindelijk gruwelijkheden zoals in Barcelona kunnen plaatsvinden. Meyjes is wel zo slim om die gekte niet alleen bij een verbitterde eenling als Paul te zoeken. Elk afkeren van de wereld kan tot waanzin leiden. Ook bij mensen die op het eerste gezicht in orde lijken.

Het boek schopte het tot toneelstuk en markeert nu de eerste Nederlandstalige speelfilm van Menno Meyjes, de man die het scenario voor The Color Purple schreef. Centraal staat de vraag hoe ver je als ouders gaat in het beschermen of juist veroordelen van de gedragingen van je kinderen.

Al vanaf de eerste scènes tarten Meyjes en zijn personages de verwachtingen van hun publiek. Je zou namelijk verwachten dat de kern van Het Diner een potje verbaal vuurwerk zou zijn en dat de titel een directe verwijzing is naar het strijdtoneel waarin zich de discussie ontvouwt. Het samenzijn van de twee stellen wordt echter opgebroken door nodeloos complexe flashbacks, diverse gezichtspunten en een stortvloed aan chronologisch door elkaar gehusselde achtergrondinformatie.

De opzet lijkt haast een metafoor voor de ingewikkelde situatie waarin de twee gezinnen Lohman zich bevinden. Ingegeven door het bronmateriaal heeft Meyjes het zich met zijn eigen scenario dus niet bepaald gemakkelijk gemaakt. Het is lastig om in zijn intense drama te komen, maar het zijn de gevatte voice-over van Paul en het fascinerende uitgangspunt die het publiek aansporen toch maar door te blijven kijken.

Derwig zet een weergaloze hoofdpersoon neer, die al dan niet in zijn hoofd rake observaties en stellingen poneert. Hij omringt zich door drie volwassenen en drie puberjongens die eigenlijk al net zo onsympathiek zijn als hijzelf. Het Diner wordt bevolkt door klootzakken, trutten en laffe pubers, die worden geregeerd door zowel hoogmoed als neerbuigend gedrag ten aanzien van hun medemens. Eigenlijk wil je helemaal niets met deze nare mensen te maken hebben en is het ongelooflijk lastig om enige sympathie voor ze op te brengen.

Koch en Meyjes willen met deze personages niemand behagen. Het onvermijdelijke gevolg is dat de personages de hoofdthematiek dikwijls verdringen. Tot het je afvragen hoe je zelf in deze situatie had gereageerd komt het dan eigenlijk ook niet meer. Het Diner schiet in dat opzicht dan ook zijn doel voorbij.

Er valt daarentegen weer een boel te zeggen voor het lef van Meyjes om zo’n populair boek naar een groot doek te vertalen, de personages te ontdoen van misplaatst sentiment en een onconventionele vertelstructuur aan te houden. De filmmaker voelt zich in zijn zware missie gesteund door een uitstekende cast, met wie het kiezen voor de ongemakkelijke weg een tikkeltje minder onwennig aanvoelt. Desondanks behoudt Het Diner iets onbevredigends, onafs en ongemakkelijks.

Herman Kochs internationale bestseller Het diner heeft een heldere premisse en lijkt dus ideaal voor verfilming: twee stellen komen samen in een chique restaurant om een misdaad te bespreken die hun zonen hebben gepleegd. Maar de kracht van de roman ligt in het ingenieuze vertelperspectief, en daar is door regisseur Meyes, die meeschreef aan het scenario, geen goed filmequivalent voor gevonden - de vele voice-overs ten spijt.

De kijker moet het doen met onsympathieke personages met onduidelijke motieven en met allerlei actuele thema’s die worden aangestipt maar onvoldoende uitgewerkt.

labels:

Zie ook: