Lange tijd zat koffie in het verdomhoekje. Velen probeerden te minderen en sommigen klaagden over hartkloppingen door de cafeïne. Maar sinds een aantal jaar is in ieder geval de wetenschappelijke wereld om: koffie blijkt juist goed voor van alles en nog wat.

Voordelen van Koffieconsumptie

Er is steeds meer wetenschappelijk bewijs dat koffieconsumptie allerlei gezondheidsvoordelen met zich meebrengt. Koffie blijkt een rijke bron van antioxidanten te zijn, en die hebben een heilzaam ontstekingsremmend effect.

Verminderd Risico op Kwetsbaarheid bij Ouderen

Het dagelijks drinken van 2 tot 6 koppen koffie is geassocieerd met een verminderd risico op kwetsbaarheid bij ouderen. Dit blijkt uit onderzoek van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC. De studie is de eerste die de relatie tussen koffieconsumptie en de onderliggende componenten van kwetsbaarheid analyseert.

De studie volgde ruim 1.100 volwassenen van 55 jaar en ouder gedurende 7 jaar. Deelnemers die 2 tot 6 kopjes koffie per dag dronken, hadden een lager risico op het ontwikkelen van kwetsbaarheid vergeleken met deelnemers die maximaal 2 kopjes koffie per dag dronken. De onderzoekers beoordeelden de kwetsbaarheidsstatus met behulp van de Fried phenotype of frailty.

De bevindingen wijzen op de mogelijke gunstige samenhang tussen dagelijkse koffie-inname en een verlaagd risico op kwetsbaarheid op latere leeftijd in de oudere bevolking. De onderzoekers vermoeden dat koffie helpt om kwetsbaarheid te verminderen, deels dankzij de antioxidanten die in koffie voorkomen.

Antioxidanten helpen bij het verminderen van ontstekingen, het remmen van sarcopenie en het voorkomen van spierschade. Koffieconsumptie kan bijdragen aan gezond ouder worden, concluderen de onderzoekers. De resultaten van het onderzoek sluiten aan bij het advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA), waarin staat dat tot 400 mg cafeïne per dag - ongeveer 3 tot 5 kopjes koffie - veilig is en niet schadelijk.

Wel benadrukken de onderzoekers dat het belangrijk is ook andere voedingsinterventies verder te onderzoeken. Het onderzoek is mede gefinancierd door het Institute for Scientific Information on Coffee (ISIC). Koffieconsumptie is al eerder in verband gebracht met een vermindering van het risico op symptomen van veroudering, zoals het verbeteren van de cognitieve functie en het verminderen van ontstekingsgerelateerde ziekten.

Beschermende Effecten tegen Hart- en Vaatziekten en Diabetes

Deze keer zijn het Chinese onderzoekers die aantonen dat de regelmatige consumptie van matige hoeveelheden koffie en cafeïne de kans op onder meer diabetes, coronaire hartziektes en beroertes vermindert. En het wordt nog opmerkelijker: de onderzoekers adviseren om meer koffie en cafeïne te consumeren, vooral omdat de wereldbevolking ouder wordt en er daardoor meer hart- en vaatziekten voorkomen.

Koffie blijkt bijzonder effectief: de matige koffiedrinkers hadden bijna 50 procent minder kans op cardiometabole aandoeningen vergeleken met mensen die helemaal geen cafeïne binnenkregen en een bijna 41 procent lager risico dan de mensen die dagelijks minder dan 100 mg cafeïne consumeerden.

De Chinese onderzoekers gebruikten gegevens uit de bekende UK Biobank, een grote, langlopende leefstijlstudie in het Verenigd Koninkrijk met meer dan een half miljoen deelnemers tussen de 37 en 73 jaar. Mensen bij wie de cafeïne-inname onduidelijk was, zijn uitgesloten van de studie. Het maakte niet uit hoeveel koffie of cafeïne mensen binnenkregen, tot een matige inname was er een verband met een lager risico op hart- en vaatziekten en diabetes.

Veel studies hebben inmiddels de beschermende effecten van koffie, thee en cafeïne aangetoond. De impact op de ontwikkeling van meerdere van dergelijke aandoeningen was echter grotendeels onbekend. En dat is wel erg relevant, want mensen met één cardiometabole ziekte lopen twee keer zoveel risico op overlijden door wat voor doodsoorzaak dan ook, maar mensen met meerdere aandoeningen hebben vier tot zeven keer meer kans om te overlijden. In Nederland hebben bijna 2 miljoen mensen te maken met cardiometabole aandoeningen.

Hieronder vallen hart- en vaatziekten, diabetes, hoge bloeddruk, chronische nierschade, obesitas en hoog cholesterol. Het is nog steeds doodsoorzaak nummer 1. Een ongezonde leefstijl is een belangrijke oorzaak.

Positieve Effecten op de Nieren

Ook Nederlandse onderzoekers van de Universiteit Wageningen en het UMC Groningen kwamen eind vorig jaar tot de conclusie dat tot vier koppen koffie per dag drinken gezond is. Vooral de nieren varen er wel bij en diabetespatiënten profiteren het meest.

Eén kopje koffie per dag heeft al een positieve werking, met een maximum van vier koppen. Twee koppen koffie lijken meer gezondheidsvoordelen te bieden dan één, en drie kopjes koffie bevorderen de niergezondheid nog verder.

"We zagen in andere onderzoeken al een mogelijk gunstige werking van koffie bij diabetes en hart- en vaatziektes. Het is nog onduidelijk waarom koffie kan bijdragen aan een positieve niergezondheid. "Het kan door meerdere factoren komen", zegt Geleijnse.

Veranderingen in de Darmflora

Het drinken van koffie lijkt de samenstelling van micro-organismen in onze darmen te veranderen, met mogelijk verstrekkende gevolgen voor de gezondheid, aldus een omvangrijke studie die recent verscheen in wetenschapsperiodiek Nature Microbiology. Het darm microbioom -darmflora- bestaat uit bacteriën, gisten en schimmels, en speelt een cruciale rol bij spijsvertering, opname van voedingsstoffen, stoelgang, mentale gezondheid, immuniteit en meer.

De studie werd uitgevoerd door wetenschappers van ZOE, een bedrijf gespecialiseerd in voedingswetenschappen in de Verenigde Staten. Zij kozen koffie als focus voor de studie vanwege de populariteit en de reeds bekende gezondheidsvoordelen, zoals een lager risico op hartziekten, type 2 diabetes en bepaalde vormen van kanker. Eerder onderzoek door dezelfde wetenschappers had al aangetoond dat, van 150 verschillende voedingsmiddelen, koffie het sterkst leek te zijn verbonden met de samenstelling van het darmmicrobioom. Bovendien wordt koffie meestal ofwel regelmatig of juist helemaal niet geconsumeerd, wat analyse eenvoudiger maakt.

De onderzoekers denken dat de gezondheidsvoordelen van koffie terug te voeren zijn op de complexe chemische samenstelling. Koffie bevat honderden verbindingen, zoals polyfenolen, die de darmmicrobiota voeden en kunnen bijdragen aan verlaging van bloedsuiker- en bloeddrukwaarden.

Een specifieke bacteriesoort, Lawsonibacter asaccharolyticus, bleek sterk geassocieerd met koffiedrinken. Mensen die meer dan drie koppen koffie per dag consumeerden, hadden tot acht keer hogere niveaus van deze bacterie vergeleken met degenen die zelden of nooit koffie dronken. De onderzoekers denken dat L. asaccharolyticus een sleutelrol kan spelen in de gezondheidsvoordelen van koffie.

De bacterie kan verbindingen in koffie omzetten in andere stoffen die mogelijk gunstig zijn voor de gezondheid. Er is verder onderzoek nodig om vast te stellen wat precies de gezondheidseffecten van L. asaccharolyticus zijn.

Hoeveel Koffie is Gezond?

Volgens het Voedingscentrum kunnen gezonde volwassenen zonder al te veel problemen zo’n 4 kopjes koffie per dag drinken, als het om filterkoffie, pad-koffie of oploskoffie gaat. Drink je liever espresso (los of uit cups) dan is 2 tot 3 kopjes per dag het maximum. Kies je voor koffie uit de cafétière, dan volstaat 1 kopje per dag.

Het Voedingscentrum adviseert vanwege de cafeïne een maximum van vijf kopjes koffie per dag. In koffie zit het stofje cafestol dat het LDL-cholesterol verhoogt.

De Rol van Antioxidanten en Cafestol

Een kop koffie bevat tussen de 200 en 550 milligram antioxidanten, waaronder chlorogeenzuur, een stof die het lichaam helpt vet en suiker te verwerken. Antioxidanten werken ontstekingsremmend, verkleinen je risico op chronische ziekten en binden vrije radicalen die voor celveroudering zorgen.

In koffie zit het stofje cafestol dat het LDL-cholesterolgehalte in het bloed verhoogt, en dat is een minder gezonde eigenschap van koffie.

Filterkoffie vs. Andere Soorten

De minste cafestol zit in filterkoffie, koffie van koffiepads en in oploskoffie. Iets hoger scoren espresso (ook uit cupjes) en aanverwante soorten, en de meeste cafestol zit in koffie uit een cafétière en in Turkse koffie.

Invloed van Bereidingswijze en Toevoegingen

Maar: het ene bakje troost is het andere niet. De manier waarop de koffie gebrand wordt, bereid wordt en hoe je hem drinkt maakt wel degelijk een groot verschil.

De gezondste koffie is een kop warm gezette zwarte koffie zonder melk of suiker. Een kopje bevat vrijwel nul calorieën, bevat geen koolhydraten of vetten en nauwelijks natrium. En behalve antioxidanten levert zo’n kopje zwarte koffie nuttige voedingsstoffen als magnesium, kalium en niacine op.

Het zal geen verrassing zijn dat je je kopje koffie een stuk minder gezond maakt als je er van alles aan gaat toevoegen. Suiker voegt calorieën en een hoger risico op allerlei aandoeningen met zicht mee. Ook melk en aanverwante producten voegen vetten en calorieën toe. Veel van de hippe lattes-met-smaakjes die je tegenwoordig tegenkomt bevatten extra zoete gecondenseerde melk en slagroom, en die maken van een kopje koffie een heuse caloriebom.

Koffieconsumptie in Nederland

Nederlanders drinken relatief veel koffie. Een onderzoek uit 2024 kwam uit op bijna 4 koppen per dag gemiddeld voor koffiedrinkers. 79% van de Nederlanders drinkt elke week koffie en na de Scandinavische landen zijn wij de grootste koffiedrinkers.

Bovendien lijken Nederlanders ook bereid om te betalen voor hogere kwaliteit koffie, aldus het Ministerie van Buitenlandse zaken. We zijn minder gaan drinken de afgelopen 20 jaar, maar geven wel meer uit.

Gemiddelde Koffieconsumptie in Nederland
Jaar Gemiddeld aantal koppen per dag (koffiedrinkers) Percentage wekelijkse koffiedrinkers
2024 Bijna 4 79%

labels:

Zie ook: