Het eten van levende tweekleppige weekdieren, zoals oesters, brengt bepaalde risico's met zich mee. Deze risico's omvatten microbiologische besmetting, de aanwezigheid van mariene biotoxinen en chemische vervuiling.

Microbiologie (E. coli)

In het watermilieu komen allerlei micro-organismen voor. Tweekleppige weekdieren leven in of op de zeebodem en filteren het water om er voedingsstoffen uit te halen, en in het water kan microbiologische vervuiling aanwezig zijn. Door het filterende vermogen van de weekdieren kunnen onder andere virussen en bacteriën zich ophopen in hun lichaam. Dit kan resulteren in een concentratie die ziekte bij de mens kan veroorzaken. Met name norovirus in tweekleppige weekdieren zorgt wereldwijd voor ziekte-uitbraken bij mensen, voornamelijk na het eten van rauwe producten.

Escherichia coli (E. coli) is een bacterie die als indicator wordt gebruikt voor de microbiologische kwaliteit van tweekleppige weekdieren. Hoe meer E. coli wordt aangetroffen, hoe moeilijker het wordt om de dieren levend (hierna: producten) in de handel te brengen. Zo mogen levende producten uit een Klasse A-productiegebied direct naar een verzendingscentrum, maar moeten levende producten uit een Klasse B-gebied eerst naar een zuiveringscentrum om ervoor te zorgen dat het aantal E. coli afneemt.

De Warenwetregeling levende tweekleppige weekdieren beschrijft de gebiedsindeling en status van de gebieden. De basis hiervoor ligt in Europese regelgeving, zoals Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 en Verordening (EG) Nr. 853/2004.

Op basis van het onderzoek op E. coli worden de productiegebieden in Europa verdeeld in 3 verschillende klassen, afhankelijk van de aangetroffen hoeveelheid E. coli:

  • Klasse A: 80% van de monsters bevatten minder dan 230 kve E. coli per 100g vlees en schelpvocht. Maximaal 20% van de monsters bevatten tot en met 700 kve E. coli per 100g.
  • Klasse B: 90% van de monsters minder dan 4.600 kve E. coli per 100g vlees en schelpvocht, maximaal 10% van de monsters tot 46.000 kve E. coli per 100g.
  • Klasse C: 100% van de monsters tot en met 46.000 kve E. coli per 100g.
  • Gesloten: meer dan 46.000 kve E. coli per 100g.

In Nederland zijn er 14 geclassificeerde productiegebieden voor levende tweekleppige weekdieren, die allemaal op dit moment Klasse A zijn. Jaarlijks wordt gekeken of de gebieden nog voldoen aan de voorwaarden voor Klasse A. Wordt tijdelijk niet voldaan aan de voorwaarden voor Klasse A, dan worden de gebieden tijdelijk gedeclasseerd naar een lagere Klasse, of in een uiterst geval gesloten.

Naast E. coli worden de Nederlandse productiegebieden onderzocht op norovirus en hepatitis A. Voor het norovirus is een Europees criterium in ontwikkeling.

Mariene biotoxinen

De meeste mariene biotoxinen worden geproduceerd door specifieke soorten fytoplankton. Tweekleppige weekdieren filteren het water met de fytoplankton, waardoor eventueel aanwezige mariene biotoxinen zich kunnen ophopen in de dieren. Wanneer mensen tweekleppige weekdieren (inclusief de overige soorten waarvoor deze wetgeving van toepassing is) consumeren met een gehalte boven de maximumwaarde aan mariene biotoxine dan kunnen er verschillende symptomen optreden. De heftigheid van de symptomen hangt af van soort mariene biotoxine, de gevoeligheid van de persoon en de hoeveelheid die gegeten wordt.

Naast deze toxinegroepen worden de Nederlandse productiegebieden ook gecontroleerd op TTX (tetrodotoxine) en geldt er een nationale limietwaarde. Van sommige mariene biotoxinen is niet bekend of deze problemen geven bij mensen of hoeveel men ervan moet eten om ziek te worden, maar is wel bekend dat het problemen geeft bij sommige diersoorten.

Door import en intraverkeer kunnen met partijen tweekleppige weekdieren organismen of stoffen meekomen die niet van nature in de Nederlandse wateren voorkomen. Een partij schelpdieren kan bijvoorbeeld een mariene biotoxine die nog niet in Nederland voorkomt. Van een deel van de mariene biotoxinen is niet bekend in hoeverre ze voorkomen in productiegebieden in Europa of is de toxiciteit van de mariene biotoxine niet bekend.

In de periode van 2017 tot en met 2020 worden jaarlijks een aantal keer besluiten genomen voor de aanwezigheid van fytoplankton boven het maximumgehalte, en worden er vanaf 2019 ook besluiten genomen voor de aanwezigheid van biotoxine boven de limietwaarde. Alle overschrijdingen voor de aanwezigheid van biotoxine waren vanwege TTX.

Chemische vervuilende stoffen (contaminanten)

Chemische vervuilende stoffen (contaminanten) komen deels van nature voor in de lucht, het water en de bodem. Daarnaast komen de stoffen in het milieu terecht vanuit de industrie, verbranding en afvalstromen. Sommige van deze stoffen zijn moeilijk afbreekbaar en hopen zich op in (vet)weefsel van mensen en dieren. Te hoge inname van deze contaminanten kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Langdurig hoge inname van zware metalen via voeding kan zorgen voor schade aan nieren, lever en hersenen. Dioxinen en PCB’s kunnen onder andere zorgen voor leveraandoeningen en kanker.

Mochten er chemische vervuilende stoffen worden aangetroffen boven de maximumgehaltes zoals opgenomen in Verordening (EG) nr. 1881/2006 in een productiegebied, dan is visserij op tweekleppige weekdieren in dat gebied niet toegestaan.

Toezicht en maatregelen

Wij houden toezicht op de productiegebieden voor levende tweekleppige weekdieren. In deze gebieden worden schelpdieren zoals mosselen en oesters gevist en gekweekt. De dieren in deze productiegebieden worden onderzocht op Escherichia coli (E. coli). Daarnaast wordt het water in productiegebieden onderzocht op fytoplankton, die mogelijk mariene biotoxinen kunnen produceren. Binnen productiegebieden liggen ook verwatergebieden. Mosselen en oesters in de verwatergebieden worden gecontroleerd op E. coli.

Per jaar worden bijna 1.300 schelpdiermonsters genomen, die worden geanalyseerd op E. coli., naast zo'n 330 watermonsters voor analyse op fytoplankton en 390 schelpdiermonsters voor analyse op mariene biotoxinen. Wanneer er overschrijdingen aangetroffen worden in de gebieden dan nemen wij een juridisch besluit. De soort overschrijding zorgt daarbij voor verschillende besluiten. Zo zorgt een E. coli-overschrijding voor een tijdelijke declassering, omdat deze producten niet langer direct geschikt zijn voor menselijke consumptie.

Na een overschrijding wordt altijd het gebied opnieuw bemonsterd om na te gaan of er nog altijd sprake is van een overschrijding.

Naast onze controles moeten bedrijven die tweekleppige weekdieren in de handel brengen zelf ook controles uitvoeren om er voor te zorgen dat de producten voldoen aan de maximumwaarden, limietwaarde en grenswaarde met name voor mariene biotoxinen en Escherichia coli.

Risico's bij het rapen van schelpdieren voor eigen gebruik

In de Uitvoeringsregeling visserij staat een vrijstelling voor het handmatig rapen van schelpdieren voor eigen gebruik, tot maximaal 10 kg bruto per persoon per dag. Het rapen van schelpdieren kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, doordat dicht langs de kust en op droogvallende stukken wordt geraapt.

Op deze plekken kunnen (veel) vogels of andere vervuilingsbronnen aanwezig kunnen zijn. Bovendien zijn er signalen dat mensen hun vangst aan de horeca of via andere kanalen verkopen, wat niet is toegestaan. Dit kan problemen geven bij het traceren van de partij voor het onderzoek naar de oorzaak bij eventuele ziektegevallen.

Wanneer er wordt geraapt of verzameld en de producten zijn niet voor eigen gebruik, dan gelden er verschillende voorwaarden: onder andere dat er een vergunning nodig is voor het verzamelen van de producten, dat specifieke informatie hierover verstrekt wordt aan ons en dat gebruik gemaakt wordt van specifieke documenten en verzendingscentra (of andere toegestane erkende bedrijven) voor het in de handel brengen van de producten.

Invloed van klimaatverandering

Onder invloed van de klimaatverandering wordt er warmer, maar ook extremer weer verwacht. Vooral in de zomermaanden zorgt dit voor opwarming van het water in de productiegebieden. Ook kan extremere neerslag ervoor zorgen dat niet al het rioleringswater via een rioolzuiveringsinstallatie wordt geleid voordat het geloosd wordt in oppervlaktewater.

labels:

Zie ook: