Vleeswaren zijn een populair onderdeel van de Nederlandse borrelplank en ontbijt- of lunchtafel, maar worden ook regelmatig ter discussie gesteld, vaak in relatie tot gezondheid. Mensen die meer dan de geadviseerde hoeveelheid rood vlees of bewerkt vlees per dag eten, hebben een (licht) verhoogd risico op het krijgen van kanker. Wetenschappelijk onderzoek toont dit aan. Maar wat is nu eigenlijk het verschil tussen onbewerkt en bewerkt vlees, en wat zijn de gezondheidsrisico's?

Wat is Rood Vlees?

Rood vlees komt van runderen, schapen, geiten en varkens. Ook al is het vlees van deze dieren niet altijd duidelijk rood van kleur, toch wordt dit gerekend tot rood vlees.

Wat is Bewerkt Vlees?

Bewerkt vlees is voor de verkoop bewerkt om de smaak of houdbaarheid te beïnvloeden door het te roken, door het te zouten of door conserveringsmiddelen toe te voegen. Vleeswaren, zoals worst, ham of paté, en bewerkt vlees zoals hamburger, worst en gemarineerd vlees vallen in de categorie bewerkt vlees. Door de bewerking kunnen kankerverwekkende stoffen (carcinogenen) ontstaan. Deze stoffen kunnen cellen beschadigen in ons lichaam, wat tot kanker kan leiden.

De betekenis van ‘onbewerkt vlees’ is vlees dat vrij is van toevoegingen als E-nummers, conserveringsmiddelen en smaakstoffen. Vlees wordt bewerkt om bijvoorbeeld een betere kleur en langere houdbaarheid te verkrijgen. Onbewerkt vlees is dus vlees waaraan dit soort bewerkingen niet zijn gedaan. Het product wordt zo natuurlijk mogelijk aangeboden. Houd er rekening mee dat dit wel afhankelijk is van de aanbieder van een product.

Allereerst om de houdbaarheid te verlengen en om te zorgen dat de kleur, geur en smaak aangenamer worden. Daarnaast worden er vaak ook ‘plakmiddelen’ toegevoegd om grotere, compactere stukken vlees te creëren die makkelijker in mooie dunne plakjes kunnen worden gesneden tot vleeswaren. De vleeswaren in ons assortiment zijn alleen biologisch gekruid.

Wanneer er over ‘ongezond bewerkt vlees’ wordt gesproken, betreft het meestal de kunstmatige toevoegingen die dus niet natuurlijk zijn. Onbewerkt vlees is gezonder, omdat het puur en natuurlijk is. Ons lichaam herkent de voedingsstoffen en kan deze makkelijker opnemen. Bij bewerkt vlees is dit niet het geval, en kunnen bepaalde voedingsstoffen zelfs verloren gaan. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het verlies van vitaminen en vezels. Verder bevat onbewerkt vlees geen ongezonde E-nummers en geen conserveringsmiddelen.

Wil je niet te veel bewerkte producten eten, waaraan (kunstmatige) ingrediënten zijn toegevoegd? Lees dan bij het kiezen van vleeswaren (maar ook andere producten) het etiket. Hoewel er vaak wordt gedacht dat alle vleeswaren vet zijn en dat het vet in vleeswaren automatisch ongezond is, is dit niet juist. Er zijn veel magere opties zoals rookvlees, fricandeau of rosbief. Vette vleeswaren bevatten meer calorieën en verzadigde vetten dan magere vleeswaren.

Risico's van Bewerkt Vlees

Een vaak terugkerend thema bij vleeswaren is gezondheid, en dat het eten van bewerkt vlees de kans op kanker verhoogt. Wetenschappelijk onderzoek heeft weliswaar enig verband aangetoond tussen een hoge consumptie (dagelijks meer dan 50 gram) van bewerkt vlees (niet uitsluitend vleeswaren) en een licht verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker. Maar de onderzoekers geven ook aan dat er naast overmatige consumptie van bewerkt vlees vele andere risicoverhogende factoren in onze leefstijl zwaar meewegen.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), classificeert bewerkt vlees als 'kankerverwekkend voor mensen'. En rood vlees als 'waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen'. Bewerkt vlees valt daarmee in dezelfde categorie als tabak, alcohol en asbest. Dat betekent dat er doorslaggevend bewijs is dat deze stoffen kankerverwekkend zijn. Het betekent echter niet dat de risico's even groot zijn. Dat verschilt per stof. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 19.000 mensen kanker door roken.

Vlees eten maakt je risico op diabetes type 2 groter, vooral vlees dat is bewerkt in een fabriek en rood vlees. Veel vlees eten is niet gezond en kan je risico op diabetes type 2 groter maken. Dit weten we al een tijdje. Nu zijn er nieuwe resultaten over vlees en diabetes type 2 uit het grootste internationale onderzoek naar vlees ooit gedaan, met gegevens van bijna 2 miljoen mensen uit 20 landen over de hele wereld, waaronder Nederland. Verschillende onderzoekers volgden de deelnemers gemiddeld 10 jaar lang.

Resultaten van Onderzoek naar Vleesconsumptie

De onderzoekers keken naar het gebruik van verschillende soorten vlees:

  • Onbewerkt rood vlees: puur vlees van een koe, varken of lam, zoals een biefstuk of een karbonade.
  • Onbewerkt vlees van vogels: kip, kalkoen en eend, ook wel gevogelte of wit vlees genoemd.
  • Bewerkt vlees: vlees dat bewerkt is, bijvoorbeeld in een fabriek of door de slager, waaraan verschillende stoffen zijn toegevoegd, zoals worst, spek, rollade of een hotdog, en broodbeleg zoals ham en soms kipfilet.

De resultaten maken meer duidelijk over vlees en het risico op diabetes type 2. Alle soorten vlees maken de kans groter dat je diabetes type 2 krijgt, maar sommige soorten vlees doen dit meer dan andere. Het maakt ook uit hoeveel je ervan eet. De resultaten:

  • Onbewerkt rood vlees: 100 gram per dag geeft 10 procent meer risico.
  • Onbewerkt vlees van vogels: 100 gram per dag geeft 8 procent meer risico.
  • Bewerkt vlees: al 50 gram per dag geeft 15 procent meer risico.

Ook onbewerkt vlees van vogels zoals kip en kalkoen geeft dus wat meer risico op diabetes type 2, wel minder risico dan rood vlees en bewerkt vlees. Bewerkt vlees vervangen helpt. De onderzoekers zagen dat het helpt onbewerkt rood vlees en onbewerkt vlees van vogels te eten, in plaats van bewerkt vlees. Het risico op diabetes type 2 wordt dan kleiner. Eet je normaal 50 gram bewerkt vlees en eet je daarvoor in de plaats 100 gram onbewerkt vlees van vogels, zoals kip, dan wordt je kans op diabetes type 2 10% kleiner.

Aanbevelingen en Adviezen

We volgen het advies van het Voedingscentrum. Eet niet meer dan 300 gram rood vlees per week. Eet liever ook geen bewerkt vlees zoals ham, salami en worst. Wissel het eten van rood en bewerkt vlees af met:

  • Wit vlees zoals kip of ander gevogelte
  • Vis
  • Peulvruchten
  • Noten
  • Een dagje zonder vlees of vegetarisch (geen vis en geen vlees) met bijvoorbeeld tofu, tempé of ei.

De Voedingsrichtlijn diabetes raadt aan om weinig rood en bewerkt vlees te eten bij diabetes. Dit is ook zo voor mensen zonder diabetes. Bij verschillende eetpatronen die gezond zijn bij diabetes eet je weinig of geen vlees, zoals een vegetarisch, mediterraan en DASH-eetpatroon.

Zoals voor veel dingen, geldt ook voor vleeswaren dat je er niet overmatig veel van moet eten en dat je ze het beste combineert met vezelrijke producten (zoals groenten) én gezonde bereidingsmethoden. Het advies is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees.

De aanbevolen maximale hoeveelheid:

  • Vers wit vlees: twee tot drie keer per week.
  • Vers rood vlees: één tot twee keer per week.
  • Bewerkt vlees: zo min mogelijk.

1 portie vlees bij het diner volstaat al met 75-100 gram. Heb je geen weegschaal gebruik dan als maatstaaf je handpalm, dit staat ongeveer gelijk aan 75 gram. Indien je bij de diëtist een advies hebt gekregen om i.v.m. gezondheidsredenen aan een andere hoeveelheid te houden, houdt je dan altijd aan deze hoeveelheden!

Duurzaamheid en Vleesconsumptie

De productie van vlees heeft veel invloed op het milieu en klimaat. In eerste instantie zullen de dieren natuurlijk gevoed moeten worden. De productie van het voer kost water, land en energie. Daarnaast zorgt de veeteelt voor mest en broeikasgassen welke bijdragen aan de opwarming van de aarde. Van alle vleessoorten heeft kippenvlees de minste invloed op het klimaat en rundvlees de meeste. Het is een kwestie van bewuste vleesconsumptie: minder vlees van betere kwaliteit. Kwaliteit van het vlees gaat boven kwantiteit.

Veiligheid en Bewaren van Vlees

Bij het nuttigen van vlees is het belangrijk dat het geen nadelig effect heeft op de gezondheid. Het consumeren van vlees past in een verantwoord en gezond voedingspatroon. Maar let wel op! Er dient goed met het vlees omgegaan te worden. Rauw vlees kan met ziekmakende bacteriën zoals Salmonella of E. coli besmet zijn. Vlees goed doorbakken is dus belangrijk. Hierdoor worden de bacteriën gedood. Tot slot is het raadzaam om je vlees op de juiste manier te bewaren.

Leg rauw vlees dus niet bij het al gebraden of bereide vlees in de koelkast. Dit kan ervoor zorgen dat de bacteriën van het rauwe vlees op het bereidde vlees komen, ook wel kruisbesmetting genoemd. Je kunt bereid vlees ook heel goed in de diepvries bewaren onder een temperatuur van -18°C. Het is raadzaam om vlees in de vriezer ook niet tot in de eeuwigheid te bewaren. 2 tot 3 maanden is veilig.

Alternatieven voor Vlees

Het is vaak puur de gewoonte dat we gewend zijn om vleeswaren op het brood te doen en een stukje vlees te eten bij de avondmaaltijd. Maar gelukkig zijn er heel veel andere gezonde alternatieven. Hieronder een aantal tips die kunnen helpen om het vlees vaker af te wisselen:

  • Beperk je vleesconsumptie tot maximaal één maaltijd per dag.
  • Eet minstens één keer per week een warme maaltijd zonder vlees (met een vegetarisch alternatief of gewoon met extra groenten).
  • Wissel af met andere eiwitrijke producten zoals peulvruchten, eieren, vis, gezonde vleesvervangers zoals tofu, tempeh, tahoe enz.
  • Kies voor een kleiner stuk vlees bij de warme maaltijd.
  • Vervang je broodbeleg: kies voor een vegetarische spread.

Tabel: Risico op Diabetes Type 2 per Vleessoort

Vleessoort Hoeveelheid Risico op Diabetes Type 2
Onbewerkt rood vlees 100 gram per dag 10% meer risico
Onbewerkt vlees van vogels 100 gram per dag 8% meer risico
Bewerkt vlees 50 gram per dag 15% meer risico

labels: #Brood #Vlees

Zie ook: