Salpingitis bij kippen is een ernstige aandoening waarbij de eileider ontstoken raakt. Deze ontsteking komt vaak voor bij legkippen en kan leiden tot verminderde eierproductie, pijn en zelfs sterfte als er niet tijdig wordt ingegrepen. In deze blog bespreken we alles wat je moet weten over salpingitis, hoe je het herkent, behandelt en voorkomt. Door op tijd te handelen, kun je het welzijn van je kippen waarborgen en ernstige gevolgen vermijden.

Wat is Salpingitis bij Kippen?

Salpingitis is in feite een ontsteking van de eileider die ervoor zorgt dat eieren niet normaal gevormd of gelegd kunnen worden. Dit kan resulteren in zogenaamde 'pus-eieren' (caseous masses) die in de buik van de kip blijven zitten. Deze aandoening kan zowel acuut als chronisch verlopen. Pluimveehouders moeten alert zijn op gedragsveranderingen en uiterlijke signalen.

Een eileider kan gaan ontsteken; in dat geval stopt de kip meestal met eieren leggen of de eieren gaan afwijkingen vertonen. Ze kan erg ziek worden, in een leghokje of hoekje gaan zitten, haar cloaca kan rood worden en ook kan ze problemen krijgen met haar pootjes. In milde gevallen helpt een ontstekkingsremmer of een antibiotica kuur. Wanneer het ernstiger is, is het verstandig om de kip een Suprelorin implantaat te geven, zodat er geen eieren meer door de eileider hoeven en deze de benodigde rust krijgt. Meestal is het belangrijk dat er nooit meer eieren komen en zul je de implantaten moeten blijven herhalen.

Een eiconcrement is een aandoening waarbij eimateriaal zich ophoopt in het lichaam van de kip, in plaats van dat het ei op de normale manier via de cloaca wordt gelegd. Het gaat dan om eigeel, eiwit en soms stukjes schaal die terechtkomen in de buikholte in plaats van buiten het lichaam te worden afgevoerd zoals bij een gezonde leg. Dit kan gebeuren als een ei breekt in de eileider, op een verkeerde manier blijft hangen, of als de eileider ontstoken is en niet meer goed functioneert. In plaats van het ei uit te stoten, lekt de inhoud terug het lichaam in. Het lichaam van de kip probeert dit gelekte eimateriaal op te ruimen, maar dat lukt vaak niet volledig. De dooier en het eiwit veroorzaken dan een ontstekingsreactie. Het materiaal klontert samen met ontstekingscellen en verandert in een brokkelige, kaasachtige en vaak sterk ruikende massa. Na verloop van tijd kan dit indrogen en verharden tot stevige brokken die in de buik blijven zitten. Soms worden deze brokken via de cloaca uitgescheiden, maar meestal blijven ze inwendig vastzitten. Het is een ernstige ziekte bij kippen die ongemerkt kan ontstaan en uiteindelijk veel schade aanricht. In veel gevallen leidt het tot chronische klachten of zelfs het overlijden van de kip als er niets aan wordt gedaan.

Oorzaken van Salpingitis

Salpingitis wordt meestal veroorzaakt door een bacteriële infectie, vaak E. coli, maar kan ook ontstaan door virale infecties of door legnood. De infectie verspreidt zich via de eileider en kan leiden tot ophoping van pus of misvormde eieren in het lichaam.

Deze factoren geven een grotere kans op een eileiderontsteking:

  • Luchtweginfecties die overslaan op de eileider (worden beide veroorzaakt door bacteriële infecties)
  • Kippen die te dik zijn.
  • Bacteriën zoals E.coli die via de cloaca de eileider binnendringen.
  • Legkippen die ouder zijn dan 2 jaar. De kans op een eileiderontsteking bij kippen die veel eieren leggen is groter omdat de spier die de cloaca scheidt van de vagina vaker ontspannen is, waardoor bacteriën bij de eileider naar binnen kunnen dringen.

Een van de meest voorkomende oorzaken is een tekort aan voedingsstoffen. Calcium is het bekendst: zonder voldoende calcium worden de eierschalen dun en breekbaar. Dat kan ertoe leiden dat een ei al breekt terwijl het nog in de eileider zit. Maar calcium doet meer dan alleen schalen opbouwen; het is ook onmisbaar voor de spierwerking van de eileider zelf. Ook vitamine D3 speelt hierbij een sleutelrol. Het zorgt ervoor dat calcium überhaupt wordt opgenomen uit het voer. Geef je wel kalk of grit, maar mist er D3, dan heeft dat weinig effect: de kip kan het calcium simpelweg niet benutten. En dan is er nog vitamine A, essentieel voor gezonde slijmvliezen. Gelukkig zijn er multivitamines die speciaal voor kippen zijn samengesteld. Let erop dat deze niet alleen A, D3 en E bevatten, maar ook sporenmineralen zoals selenium en magnesium. Die laatste twee ondersteunen onder andere de spierfunctie en weerstand. Sommige multivitamines bevatten al vetoplosbare vitamines, controleer dit op het etiket. Als je twijfelt, kun je wekelijks een theelepel lijnzaadolie of zonnebloemolie over het voer geven.

Licht is een sterke regulator van de legcyclus. Te veel of te fel kunstlicht kan het lichaam van een kip letterlijk van slag brengen. Jonge kippen die onder constante verlichting staan, beginnen soms te vroeg met leggen, nog voor hun eileider volgroeid is. Ook volwassen kippen die langdurig kunstlicht krijgen, raken hormonaal ontregeld.

Niet elke kip heeft evenveel risico op eiconcrement. Sommige rassen zijn genetisch gevoeliger voor eileiderproblemen, vooral wanneer ze zijn geselecteerd op hoge eierproductie. Dit geldt met name voor hybride legrassen, zoals ISA Brown, Lohmann Brown - dus vaak zie je dit ook bij ex-legkippen. Deze kippen leggen vrijwel dagelijks een ei, wat een enorme belasting vormt voor hun eileidersysteem. Ook kippen die opvallend grote eieren leggen, hebben meer kans op schade aan de eileider. Het ei past dan letterlijk minder goed door de eileider, waardoor het eerder blijft steken of breekt. Oudere hennen zijn daarnaast ook kwetsbaarder. Naarmate ze ouder worden, neemt de rek en veerkracht van de eileider af en is de kans op ontstekingen of ophopingen groter. Bij hen kan eiconcrement dus sneller ontstaan, zeker als het lichaam al meerdere kleine problemen heeft doorgemaakt.

Symptomen van Salpingitis

  • Verminderde of gestopte eierproductie
  • Opgezwollen buik
  • Sloom gedrag
  • Verminderde eetlust
  • Abnormale, misvormde of verkleurde eieren

Symptomen van een hen met een eileiderontsteking:

  • Legt minder eieren of eieren met een zacht schaal: vaak begint het hiermee. In plaats van dat een kip een ei legt, hoopt het materiaal dat zich normaal zou ontwikkelen tot een ei zich op en gaat etteren in de eileider.

Als je kip een eiconcrement produceert dan is dat meestal geen goed teken. Tegen de tijd dat er één wordt ontdekt heeft de kip er vaak al langer last van. Zonder dat je het weet kan er inwendig een grote ontsteking zitten.

Eileiderontsteking is lastig met het blote oog te zien. Er is geen simpele test om de diagnose vast te stellen. Een ervaren pluimveedierenarts kan via lichamelijk onderzoek (palpatie van de buik) of een echo aanwijzingen vinden. In sommige gevallen wordt vocht uit de buik getapt om druk te verlichten.

Checklist voor vroege herkenning

  • Is er een plotselinge daling in eierproductie?
  • Zijn eieren afwijkend van vorm of kleur?
  • Is de buik van de kip opgezwollen?
  • Lijkt de kip lusteloos of vermijdt ze beweging?

Behandeling van Salpingitis

Behandeling bestaat vaak uit het toedienen van antibiotica door een dierenarts. Daarnaast is het belangrijk om het hok grondig schoon te maken en de kip te ondersteunen met vitamines en mineralen om het immuunsysteem te versterken.

Het is afhankelijk van hoever de infectie is gevorderd of behandelen nog effect kan hebben. Het kan ook zo zijn dat de bacteriële infectie die de eileiderontsteking heeft veroorzaakt ook is binnengedrongen bij andere delen van het lichaam. Het herstel is afhankelijk van hoe ver de infectie gevorderd is en of de infectie zich heeft verspreid naar andere lichaamsdelen. Als je wil weten hoe groot de infectie is dan kun je naar een gespecialiseerde vogelarts gaan. Die kan een röntgenfoto maken om te kijken hoe het er inwendig uitziet.

antibiotica inzetten tegen de ontsteking, meestal gericht op E.coli.

Een operatie is bij hobbykippen zeldzaam, maar in uitzonderlijke gevallen mogelijk bij jonge, waardevolle dieren.

Helaas is eileiderontsteking bij kippen zelden volledig te genezen. In de meeste gevallen gaat het om een chronisch ziektebeeld waarbij de kip langzaam achteruitgaat. Zelfs met goede verzorging, supplementen en medische behandeling is de kans op volledig herstel beperkt. De kip kan dan last krijgen van benauwdheid, druk op de organen en pijn. In deze fase is de aandoening vaak niet meer om te keren. Euthanasie is dan soms de meest diervriendelijke keuze.

Effectieve tips en advies

  • Raadpleeg altijd een dierenarts voor een juiste diagnose
  • Isolateer de zieke kip om verspreiding van infecties te voorkomen
  • Zorg voor extra voedingssupplementen ter ondersteuning
  • Houd het hok schoon en droog
  • Verwijder oude mest en ververs bodembedekking regelmatig

Preventie van Salpingitis

Preventie is de sleutel om salpingitis te vermijden. Een goed uitgebalanceerd dieet met voldoende eiwit, calcium en vitamines draagt bij aan een gezonde eileiderfunctie. Kippen laten vaak pas in een laat stadium zien dat ze ziek zijn. Controleer daarom dagelijks hun eieren, eetlust en houding. Een snelle reactie kan het verschil maken tussen herstel en verlies van de kip.

Een uitgebalanceerd dieet is essentieel: geef legkorrel met voldoende calcium, eiwit en energie, voeg grit of oesterschelpen toe als kalkbron en geef wekelijks wat olie over het voer zodat vetoplosbare vitamines beter worden opgenomen. Zorg daarnaast voor goede huisvesting: gebruik droge, schone legnesten met vers strooisel, ventileer het hok goed zonder tocht, bied voldoende ruimte per kip en voorzie het legnest van rust en duisternis.

En wat je verder kan doen, is de omstandigheden in het hok zo goed mogelijk maken, zodat bacteriën geen kans krijgen om zich te verspreiden. Een schoon en droog hok is het halve werk. Vieze, vochtige bodems zijn een broedplaats voor bacteriën, en daar wil je je kippen natuurlijk niet aan blootstellen. Daarom is de juiste bodembedekking ontzettend belangrijk. En laat zand nu dé ideale keuze zijn! Zand is anorganisch, oftewel: dood materiaal. Hierdoor kunnen bacteriën en schimmels zich er niet in nestelen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld stro of houtkrullen. Bovendien is zand makkelijk schoon te houden. De mest blijft erop liggen, waardoor je het eenvoudig kunt wegscheppen en het hok fris blijft.

Zorg voor een droge, hygiënische omgeving, geef ze goed voer en beperk stress zoveel mogelijk. Houd ze goed in de gaten, want hoe sneller je een probleem opmerkt, hoe makkelijker je het kunt oplossen.

labels: #Kip #Ei

Zie ook: