Bijwerkingencentrum Lareb signaleert een toename van meldingen van bijwerkingen na gebruik van rode gist rijst supplementen. Rode gist rijst bevat Monacoline K, een natuurlijke statine. Rode gist rijst is een traditioneel Chinees voedingsmiddel dat ontstaat door fermentatie van rijst. Tijdens dit proces wordt de stof Monacoline K gevormd.
Wat is Rode Gist Rijst?
In verschillende provincies in het zuidoosten van China (waaronder Jiangsu, Fujian, Jiangxi, Zhejiang en Shanghai) zijn mensen meer dan 2000 jaar geleden begonnen met het fermenteren van witte rijst met de gist Monascus purpureus. Hierdoor kreeg de rijst een dieprode kleur. Rode gist rijst (red yeast rice, red mold rice, anka, rode koji, xuezhikang, hong qu, chi qu) maakt tot de dag van vandaag deel uit van de dagelijkse voeding (als smaakmaker, conserveringsmiddel en natuurlijke kleurstof) en het is opmerkelijk, dat juist deze provincies de laagste cardiovasculaire sterfte van heel China hebben.(1)
Rode gist rijst is binnen de traditionele Chinese geneeskunde een beproefd middel voor verbetering van spijsvertering en bloedcirculatie en versterking van het hart. In Westerse landen wordt rode gist rijst vooral gebruikt als voedingssupplement tegen hyperlipidemie/dyslipidemie (verhoogde/afwijkende bloedlipidenconcentraties). Hyperlipidemie is één van de bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Dyslipidemie is in veel gevallen het gevolg van verkeerde eet- en leefgewoonten en overgewicht. De beste strategie is dan natuurlijk om af te vallen en te zorgen voor een gezond eetpatroon, voldoende lichaamsbeweging en de nodige ontspanning.
Cholesterolverlagende middelen horen op de tweede plaats te komen, als ze al nodig zijn. De laatste jaren is er namelijk veel discussie over nut en noodzaak van (sterke) cholesterolverlaging. Afgezien van deze discussie is de praktijk dat veel mensen statines krijgen voorgeschreven. Rode gist rijst is het bekendste natuurlijke alternatief voor mensen die geen statines (HMG-CoA reductaseremmers) willen of kunnen gebruiken. Rode gist rijst is niet hetzelfde als een statine, alhoewel het monacolines bevat met hetzelfde werkingsmechanisme als statines.
Statines bevatten één stof in een hoge dosering, terwijl rode gist rijst een combinatie van werkzame stoffen in (veilige) lagere doseringen bevat. Hierdoor verlaagt rode gist rijst met 5-10 mg monacoline K per dag de LDL-spiegel even goed als 20- 40 mg lovastatine per dag.(17) Het synthetische lovastatine wordt aangeboden in de lactonvorm* (zie figuur 1), die in de lever nog moet worden omgezet in de actieve, zure vorm, terwijl het natuurlijke monacoline K al voor een belangrijk deel (40-60%) bestaat uit de (actieve) zure vorm.
Samenstelling en Werking
Andere naam voor Monacoline K is lovastatine. Deze is verkrijgbaar als geneesmiddel in een groot aantal landen, maar niet in Nederland. Statines werken cholesterolverlagend. In Nederland wordt rode gist rijst verkocht als voedingssupplement. Het wordt aanbevolen voor “de instandhouding van normale cholesterolgehalte in het bloed” en als alternatief voor mensen die geen statines willen innemen of ze niet verdragen.
Om het gewenste effect te bereiken wordt een dagelijkse inname van 10 mg Monacoline K aanbevolen. Supplementen op basis van gefermenteerde rode rijst zijn echter niet gestandaardiseerd. De hoeveelheid Monacoline K in verschillende preparaten kan variëren. Bovendien kunnen deze producten door het gistingsproces ook de giftige stof citrinine bevatten.
Verlaging van bloedlipiden die hart- en vaatziekten bevorderen (LDL-cholesterol, triglyceriden, lipoproteïne A) en verhoging van het gunstige HDL-cholesterol is het resultaat van de gezamenlijke (synergetische) effecten van monacolines en andere bioactieve stoffen in rode gist rijst.(24,25) Monacolines remmen (net als statines) HMG-CoA reductase (3-hydroxy-3-methylglutaryl co-enzym A-reductase), het snelheidsbeperkende enzym bij de cholesterolbiosynthese in de lever. Monacolines verlagen vooral de LDL- en totaalcholesterolspiegel.
Andere inhoudsstoffen in rode gist rijst zoals fytosterolen, isoflavonen en pigmenten (waaronder monascine en ankaflavine) en enkelvoudig onverzadigde vetzuren dragen ook significant bij aan verbetering van de bloedlipidenspiegels. Monascine en ankaflavine, bijvoorbeeld, verlagen de LDL-, totaalcholesterol- en triglyceridenspiegels en verhogen de HDL-cholesterolspiegel.( 25-27) De effecten van monascine en ankaflavine zijn mede toe te schrijven aan verhoging van apo-A1* (apolipoproteïne A1), waardoor de vorming van HDL-deeltjes toeneemt, en verlaging van ACAT* (acyl coenzyme-A cholesterol acyltransferase), MTP* (microsomal triglyceride transfer protein) en apo-B100* (apolipoproteïne B100), waardoor de synthese van LDL-deeltjes afneemt en de triglyceridenspiegel daalt.
Klinische studies laten zien dat rode gist rijst de LDL-cholesterolspiegel met 10- 36% kan verlagen en de triglyceridenspiegel met 13-44%.(17,19-21,31-37) De eerste belangrijke meta-analyse over rode gist rijst dateert uit 2006.(31) Uit de meer dan 50 beschreven klinische studies blijkt dat rode gist rijst na 8-12 weken zorgt voor significante verlaging van de cholesterolspiegel, vergeleken met placebo. De totaalcholesterolspiegel daalde met gemiddeld 0,91 mmol/l (35 mg/dl), de LDL-cholesterolspiegel met 0,73 mmol/L (28 mg/ dl), terwijl de HDL-cholesterolspiegel met 0,15 mmol/L (5,8 mg/dl) toenam.(31) Tevens daalde de triglyceridenspiegel met gemiddeld 0,41 mmol/l (36,5 mg/dl).
Klinische Studies en Onderzoek
In 2011 heeft de EFSA (European Food Safety Authority) een wetenschappelijk rapport opgesteld over rode gist rijst.(40) De EFSA concludeert dat rode gist rijst zorgt voor significante verlaging van de totaalcholesterol- en LDL-cholesterolspiegel bij een dagdosis rode gist rijst met 10 mg monacoline K. Twee in-vitro studies met (humane) endotheelcellen en gladde spiercellen uit de aorta laten zien dat rode gist rijst de negatieve effecten tegengaat van het ontstekingsbevorderende, pro-atherogene cytokine TNF-α (tumornecrosisfactor-alfa).(41,42)
Rode gist rijst remde significant TNF-alfa geïnduceerde oxidatieve stress en NFkB* activering (Nuclear Factor kappa B bevordert ontstekingen) in endotheelcellen en gladde spiercellen, de expressie van VCAM-1* (vascular cell adhesion molecule-1) en E-selectine* in endotheelcellen, en de expressie van MMP-2* en MMP-9* in gladde spiercellen. In een derde in-vitro studie met aorta-endotheelcellen remde rode gist rijst homocysteïne-geïnduceerde stijging van de expressie van VCAM-1* (vascular cell adhesion molecule- 1), NF-κB* activering en oxidatieve stress.(45) Een verhoogde homocysteïnespiegel is een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.
Preklinisch onderzoek suggereert dat rode gist rijst verwijding van de aorta in de buik (abdominale aorta-aneurysma) tegengaat. In atherosclerotische plaques leidt overexpressie van TF* (Tissue Factor) in daar aanwezige macrofagen tot een verhoogde stollingsneiging en een grotere kans op atherotrombose*. In een placebogecontroleerde studie met 36 proefpersonen met coronaire microvasculaire ziekte (waarbij de doorbloeding van de hartspier is verminderd door vernauwing van de kleine bloedvaten) en inspanningsgeïnduceerde angina pectoris leidde suppletie met rode gist rijst tot een betere conditie van de bloedvaten en afname van inspanningsgeïnduceerde ischemie.
Suppletie met rode gist rijst verbetert de prognose bij mensen met kransvatziekte, die een hartinfarct hebben doorgemaakt. In de Chinese Coronary Secundary Prevention Study (CCSP studie) namen 4870 proefpersonen met een hartinfarct in de voorgeschiedenis gedurende 4,5 jaar rode gist rijst in (met 10-12,8 mg monacoline K per dag) of placebo. Langdurige suppletie met rode gist rijst zorgde voor significante verlaging van de kans op een nieuwe ‘majeure cardiovasculaire event’ (niet-fataal hartinfarct, niet-fatale beroerte, cardiovasculaire sterfte) met 45%.(22) De LDL-spiegel daalde door gebruik van rode gist rijst met gemiddeld 20% en de triglyceridenspiegel met 15%, terwijl de HDL-spiegel steeg met 5%.
Het aantal noodzakelijke bypassoperaties nam door suppletie met rode gist rijst met 33% af, vergeleken met placebo. De CCSP studie lijkt, wat betreft studie-opzet en kenmerken van de proefpersonen, sterk op de CARE (Cholesterol and Recurrent Events) studie met pravastatine.(49) Bij het naast elkaar leggen van de onderzoeksresultaten valt op dat pravastatine de bloedlipidenspiegels iets beter lijkt te verlagen dan rode gist rijst, terwijl rode gist rijst de kans op majeure cardiovasculaire events iets beter verlaagt.(22,23,49)
De grootschalige CCSP studie is opgenomen in een systematische review van 22 klinische studies (met in totaal 6520 proefpersonen) naar het effect van rode gist rijst bij kransvatziekte met dyslipidemie.(23) De onderzoekers stelden vast dat suppletie met rode gist rijst, vergeleken met placebo, zorgt voor significante verlaging van de kans op hartinfarct (-61%), bypassoperatie (-33%), cardiovasculaire sterfte (-31%) en sterfte door alle oorzaken (-33%). Rode gist rijst is hierbij even effectief als simvastatine.
Potentiële Voordelen
Preklinische studies (in-vitro studies, dierstudies) doen vermoeden dat rode gist rijst meer gezondheidseffecten heeft dan hierboven beschreven. Er zijn aanwijzingen dat rode gist rijst obesitas-gerelateerde ontsteking remt en toename van de vetmassa tegengaat door het remmen van de proliferatie en differentiatie van pre-adipocyten en stimuleren van lipolyse in adipocyten.
Het is belangrijk gebruik te maken van een rode gist rijst supplement van constante, hoge (niet-genetisch gemodificeerde, bij voorkeur biologische) kwaliteit. Hierbij is het van belang dat het monacolinegehalte per dagdosis hoog genoeg is en de andere werkzame bestanddelen ook ruim vertegenwoordigd zijn. Helaas is in de meeste voedingssupplementen met rode gist rijst alleen het gehalte monacoline K gemeten. Het gehalte aan, en de werkzaamheid van overige medicinale inhoudsstoffen is onbekend.
Dit betekent dat onduidelijk is welke effecten een supplement met rode gistrijst precies heeft naast verbetering van dyslipidemie. Rode gist rijst wordt al meer dan 2000 jaar in China geconsumeerd zonder nadelige gevolgen voor de gezondheid.
Aanbevolen Gebruik en Veiligheid
Rode gist rijst (xuezhikang of rode koji) is rijst die is gefermenteerd door de gist Monascus purpureus. Hierbij worden belangrijke bioactieve stoffen gevormd zoals monacolines (waarvan het merendeel monacoline K), sterolen, saponinen en isoflavonen en krijgt de rijst haar dieprode kleur. Rode gist rijst wordt van oudsher in Aziatische landen gegeten en gebruikt als natuurlijke kleurstof en geneesmiddel. In Nederland wordt rode gist rijst hoofdzakelijk als voedingssupplement gebruikt voor het verlagen van de totaal- en LDL-cholesterolspiegel. Het is het bekendste natuurlijke alternatief voor mensen die geen statines willen of kunnen gebruiken.
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat rode gist rijst de cholesterolspiegel net zo goed verlaagt als statines, maar veel beter wordt verdragen. De (synergetische) combinatie van bioactieve stoffen is verantwoordelijk voor de klinische effecten van rode gist rijst. Een dosis rode gist rijst met 5-6 mg monacoline K zorgt voor een even grote cholesteroldaling als 20 mg lovastatine, mede door het enzym HMG-CoA reductase (3-hydroxy-3-methylglutaryl co-enzym A reductase), en daarmee de cholesterolsynthese, te remmen.
Minder bekend is dat rode gist rijst tevens zorgt voor verlaging van de spiegels van triglyceriden, lipoproteïne(a) en CRP (C-reactive protein), drie andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten, en daarnaast zorgt voor verhoging van het gunstige HDL-cholesterol en adiponectine. Ook is vastgesteld dat rode gist rijst antioxidatieve en ontstekingsremmende eigenschappen bezit, de endotheelfunctie verbetert, atherosclerose remt en beschermt tegen leververvetting. Tevens zijn er aanwijzingen dat rode gist rijst de insulinegevoeligheid verbetert, een bloeddrukverlagend effect heeft en de nieren beschermt bij hyperlipidemie.
Net zoals statines zorgt rode gist rijst voor significante verlaging van de kans op een bypassoperatie, hartinfarct of sterfte door kransvatziekte bij mensen met kransvatziekte en dislipidemie. Dit is de conclusie van een review van meer dan twintig klinische studies met rode gist rijst. Rode gist rijst is veilig in de geadviseerde dosering (zie gebruiksadviezen), ook bij langdurig gebruik.
Patiënten die RGR willen gebruiken, dienen het advies te krijgen alleen producten van gerenommeerde farmaceutische bedrijven in te nemen. De apotheker kan hierover adviseren. De gebruiker van RGR dient gewezen te worden op de potentiële geneesmiddelinteracties en ernstige risico’s bij gebruik tijdens de zwangerschap.
Bijwerkingen en Interacties
Bijwerkingencentrum Lareb ontving zestien meldingen van bijwerkingen na gebruik van rode gist rijst. De klachten komen overeen met de bijwerkingen van statines. Spierpijn, maag- en darmklachten staan op de voorgrond. Maar ook ernstige klachten, zoals spierafbraak, alvleesklierontsteking en ontregeling van de stollingstijd zijn gemeld. RGR lijkt beter getolereerd te worden dan statines. Dit verschil in tolerantie is terug te voeren op de gebruikte doseringen.
Een (ernstig) vitamine D-tekort kan theoretisch leiden tot bijwerkingen van rode gist rijst. Monacoline K wordt omgezet door het CYP3A4-enzym in de lever. Rode gist rijst kan een wisselwerking hebben met medicijnen die ook worden gemetaboliseerd door CYP3A4, zoals onder andere ciclosporine, fusidinezuur, macrolide antibiotica, antimycotische azoolderivaten en HIV-proteaseremmers. Rode gist rijst kan de werking van bepaalde anticoagulantia (coumarinederivaten zoals acenocoumarol) mogelijk licht versterken. Net zoals statines zorgt rode gist rijst voor significante verlaging van de kans op een bypassoperatie, hartinfarct of sterfte door kransvatziekte bij mensen met kransvatziekte en dislipidemie. Dit is de conclusie van een review van meer dan twintig klinische studies met rode gist rijst.
Wanneer is een aanvulling met Rodegistrijst (Monacoline) nuttig?
Een supplement met Monacoline K uit rodegistrijst heeft een vergelijkbare werking als een statine. Bij het gebruik van statines, voor je cholesterol, kun je het beste een aanvulling met rodegistrijst overleggen met je huisarts of apotheker.
Waar moet ik op letten bij gebruik van Rodegistrijst (Monacoline)?
In sommige gevallen kunnen er bijwerkingen ontstaan door het gebruik van rodegistrijst supplementen, bijvoorbeeld spierpijn en maag- en darmklachten. Deze bijwerkingen lijken op die van statines, een medicijn voor het verlagen van cholesterol. Wanneer men stopt met gebruik van rodegistrijst, verdwijnen in de meeste gevallen de bijwerkingen. Ervaar jij bijwerkingen bij gebruik van rode gistrijstsupplementen? Meld dit dan bij het Lareb.
Bij het optreden van bijvoorbeeld spierpijn, kan het nuttig zijn de voeding aan te vullen met co-enzym Q10 en vitamine D supplementen.
Bij gebruik statines en andere producten met rodegistrijst
Bij gebruik van cholesterolverlagende medicatie, zoals statines, of andere rodegistrijst producten, is het niet verstandig om dit samen met rodegistrijst supplementen te gebruiken. Gebruik van een rodegistrijst supplement kun je dan het beste met een deskundige overleggen.
Zwangerschap
Er zijn onvoldoende gegevens bekend over de veiligheid van rodegistrijst tijdens zwangerschap en borstvoeding. Het advies is daarom om het niet te gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding.
Kinderen & Ouderen
Het advies is om rodegistrijst niet te gebruiken wanneer je jonger dan 18 jaar of ouder dan 70 jaar bent.
Conclusie
Het is goed om te streven naar een lager cholesterolgehalte, maar het pad dat we kiezen moet veilig en wetenschappelijk onderbouwd zijn. Laten we ons inzetten voor bewuste keuzes die onze gezondheid ondersteunen, zonder onnodige risico's te nemen.
labels:
