Vroeger stonden er dagelijks aardappels op het menu, maar ondertussen worden ze veel minder gegeten en eerder als groenten beschouwd. Er zijn dan ook vele alternatieven zoals pasta, rijst, quinoa, couscous, bulghur en natuurlijk ook zoete aardappel.
Er komen steeds nieuwe soorten bij ter vervanging van oudere rassen. Het nadeel van oude soorten is dat ze gevoeliger zijn aan de aardappelziekte of schurft in vergelijking met nieuwe soorten. Het bekalken van een aardappelperceel is niet aan te raden want dit leidt gemakkelijk tot schurft bij aardappels. Bovendien zijn de meeste tuinen over bekalkt. Test dus steeds of je grond wel moet bekalkt worden. Indien ja, kies dan voor lavameel.
Wat is Schurft?
Schurft zijn verkurkte, ruwe plekken die ontstaan aan de buitenkant op de knol. Het lijkt dat de knollen pokken hebben. Het wordt veroorzaakt door de schimmel Stremtomyces. Er zijn verschillende soorten schurft die op aardappels kunnen voorkomen. Naast de gewone schurft, is er ook lakschurft (rhioctonia solani) die herkenbaar is aan zwarte korstjes op de knollen. Verder bestaat er poederschurft. Dit komt in particuliere tuinen zelden voor. Het wordt veroorzaakt door de schimmel Spongospora. Het gaat vooral via besmet pootgoed over en kan vanuit een besmette grond jarenlang voor problemen zorgen. Het kenmerkt zich door kratervormige pokken, misvormingen en kankers op de knollen. Het kan gemakkelijk verward worden met gewone schurft.
Onderscheid tussen Gewone Schurft en Poederschurft
Vaak kwam naast gewone schurft ook poederschurft voor en deze poederschurft was vaak onvoldoende goed te onderscheiden van gewone schurft. Dat ook poederschurft voorkwam bleek uit galletjes op de wortels zoals bij de proeven te Valthermond (KP461 en 483) en uit sporenballen (de rustsporen van Spongospora subterranea, de veroorzaker van poederschurft) die door microscopisch onderzoek van coupes dwars op de schil, konden worden vastgesteld in bijna alle schurftproeven. Het niet goed kunnen onderscheiden van gewone schurft en poederschurft zou niet zo erg zijn als de bestrijdingswijzen gelijk zouden zijn. Maar gewone schurft kan het beste worden tegengegaan door de grond gedurende 3-4 weken rond de knolaanlegperiode vochtig te houden, terwijl er juist bij poederschurft van wordt uitgegaan dat koele en natte perioden, mogelijk afgewisseld met droge perioden, het meest gunstig zijn voor de ontwikkeling van poederschurft.
| Schurftsoort | Oorzaak | Kenmerken | Optimale omstandigheden |
|---|---|---|---|
| Gewone Schurft | Streptomyces schimmel | Verkurkte, ruwe plekken op de knol | Droge periodes tijdens knolvorming |
| Lakschurft | Rhizoctonia solani schimmel | Zwarte korstjes op de knollen | - |
| Poederschurft | Spongospora subterranea schimmel | Kratervormige pokken, misvormingen, kankers op knollen | Koele en natte periodes afgewisseld met droge periodes |
Gevolgen van Schurft
Het gevolg van gewone schurft is dat het schiloppervlak van aardappelknollen wordt beschadigd, dat de knollen er minderwaardig uitzien, dat de kieming van pootgoed minder goed verloopt en dat door de verruwing van het schiloppervlak vuil wordt ingesloten. Dit betekent dat schurftige aardappelen minder waard zijn. Dit geldt zowel voor pootgoed, consumptie- als zetmeelaardappelen. Bij pootgoed kunnen schurftige knollen zelfs maar in heel beperkte mate als pootgoed worden afgezet.
Bij consumptieaardappelen neemt vooral bij de tafelaardappelen de verkoop in doorzichtige zakken toe, vaak van gewassen aardappelen. Hierdoor is elke oneffenheid op de knollen zichtbaar. Bij zetmeelaardappelen is vooral de insluiting van vuil het probleem. Vuil verontreinigt het gewonnen zetmeel.
Behandeling en Preventie van Schurft
Ingeval van lange, droge periodes helpt het om tijdens de knolvorming gedurende 3 à 4 weken water te geven. Dit doe je niet op de bladeren (anders stimuleer je Phytophthora) maar onderaan de knollen.
Effect van Mangaan
In de proeven op de Kollumerwaard in 1995, 1996 en 1997 (KW266, KW302 en KW329) en te Lelystad en Wijnandsrade in 1997 (PAV0037 en WR820) bleek dat mangaanbemesting en/of bespuitingen rond de periode van knolaanleg geen effect hebben op de mate van bedekking van de knollen met schurft.
Verzurende Meststoffen
Van de verzurende meststoffen lijkt een bemesting met 120-180 kg N in de vorm van zwavelzure ammoniak, volvelds toegepast kort voor het poten, zodat het goed verdeeld in de rug komt met aanaarden en frezen, de meeste kans te geven op een verlaging van de schurftaantasting. Het effect op de schurftaantasting is echter van beperkte omvang en veel geringer dan het effect van de grond vochtig houden rond de knolaanleg (zie ook de resultaten van Kollumerwaard van 1995, KW266, van 1996, KW302, en van 1997, KW329). Ureum is eveneens een verzurende meststof maar deze was fytotoxischer dan zwavelzure ammoniak en kan daarom niet worden geadviseerd (zie ook de proeven te Lelystad en Kollumerwaard in 1997 en 1998. PAV0037, KW329 en KW364).
In 1998 is hierbij ook nagegaan of de fytotoxiciteit te beperken was door ureum te spuiten in plaats van te strooien, waarbij een deel tijdens poten en een deel direct voorafgaand aan het aanaarden is gegeven, maar dit beperkte de fytotoxiciteit niet (zie de proef in de Noordoostpolder in 1998, REG0327). Ook is een rijenbehandeling met zwavelzure ammoniak en ureum onderzocht om daarmee het verzurende effect in de pootrug te vergroten. Maar ook dit wordt afgeraden omdat de fytotoxiciteit te groot werd. Ook bij zwavelzure ammoniak werd de opkomst er trager en onregelmatiger door en het had geen extra gunstig effect op de mate van schurftaantasting (zie ook de resultaten van Lelystad en de Kollumerwaard in 1997, PAV0037 en KW329, en de Kollumerwaard en de Noordoostpolder in 1998, KW364 en REG0037).
Zwavel
Op de Kollumerwaard zijn in 1997, 1998 en 1999 nog enkele andere meststoffencombinaties getoetst waarbij vrij veel zwavel werd gegeven in de vorm van sulfaat of vrije zwavel. In 1997 betrof dit Kemirabouwblok en kalisulfaat. In 1998 en 1999 werd ook Tiger 90 getoetst. Tiger 90 is in 1999 en 2000 eveneens te Valthermond op proefboerderij ’t Kompas beproefd. Basamon is in 1998 te Wijnandsrade beproefd. De indruk van al deze meststoffen was dat zij geen duidelijk beter schurftterugdringend effect hadden dan zwavelzure ammoniak.
Ook is in een deel van de proeven een deel van de verzurende meststoffen bij het frezen of aanaarden toegepast met het oogmerk het verzurende effect, qua tijdstip, zo dicht mogelijk bij de knolaanleg te laten plaatsvinden (KW302, KW364, KW385, KP461 en KP483). Dit heeft echter geen verbetering opgeleverd en redenen hiervoor kunnen zijn dat de meststoffen niet dicht genoeg bij het knollennest in de pootrug kwamen en er in de periode tussen aanaarden/frezen en de knolaanleg onvoldoende neerslag viel om de meststoffen op te lossen en richting stoloontoppen/knolaanlegsels te verplaatsen.
Verhoging van de pH
Op de IRS-proefvelden, één op zandgrond te Vlagtwedde en één op dalgrond te Tweede Exloërmond, was de pH in 1990 van ongeveer 4.5 naar 7 verhoogd door flinke bekalkingen. Het bleek dat, toen hier in 1997 en 1998 aardappelen op werden geteeld, onafhankelijk van het ras, de mate van schurftaantasting hoger was naarmate de pH hoger was. Het HLB stelde vast dat deze schurft vooral door poederschurft werd veroorzaakt. Toch kan er twijfel blijven of niet tenminste een deel van de symptomen door gewone schurft werd veroorzaakt. De literatuur bevestigt namelijk niet dat er een relatie is tussen poederschurft en pH terwijl dat van gewone schurft een algemeen bekend en bevestigd verschijnsel is. Feit blijft dat de 6-7 getoetste rassen meer schurft te zien gaven naarmate de pH hoger was.
Ook op het in 1984 aangelegde pH-trappenproefveld op Wijnandsrade (WR500), waar in 1996 Bintjes stonden, bleek dat naarmate de pH toenam van 5 via 6.5 naar 7.5 er aanzienlijk meer gewone schurft en netschurft voorkwam.
De teelt van aardappelen op bedden
Er is gelijktijdig met het bovengenoemde onderzoek ook naar andere teeltmaatregelen onderzoek verricht, zoals dieper poten, direct een definitieve rug aanbrengen, extra aandrukken van de gevormde definitieve rug en beddenteelt. Het doel van al deze maatregelen was om het vochtgehalte rond de moederknol ten tijde van de knolaanleg te verhogen waardoor minder gewone schurft zou ontstaan. In totaal zijn tien proeven aangelegd waarin bedden zijn vergeleken met normale ruggenteelt. Hierin zijn op verschillende tijdstippen vochtbemonsteringen uitgevoerd en is steeds ook naar de mate van aantasting met schurft gekeken. De helft van de proeven is op en rond de proefboerderij Kollumerwaard aangelegd en de andere helft op en rond de proefboerderij ’t Kompas in de jaren 1997, 1998 en 1999. Uit deze proeven bleek dat er in het algemeen geen duidelijk verschil in vochtgehalte en in mate van schurftaantasting was vast te stellen. De schurftaantasting was in deze vochtige jaren echter gering.
Andere teeltmaatregelen
Naast aardappelteelt op bedden is op en nabij Kollumerwaard ook het effect van 3 cm dieper poten, extra steile ruggen en extra aandrukken van de ruggen nagegaan. Alleen in 1997 op Kollumerwaard (KW328) was er een positief effect van de beddenteelt, het diepere poten en de extra steile ruggen op de mate van schurftaantasting. In de andere vier proeven zijn geen verschillen vastgesteld, er was in die proeven weinig of geen schurft.
Conclusies
- Onderzoek naar de optimale wijze van bestrijding van gewone schurft wordt bemoeilijkt door het onvoldoende uit elkaar kunnen houden van de symptomen op de knol veroorzaakt door gewone schurft en poederschurft.
- Bemesting van het aardappelgewas met mangaan, ook in combinatie met drie mangaanbespuitingen rond de knolaanleg, is geen effectieve maatregel om schurft op de knollen te beperken.
- Afgezien van de grond vochtig houden rond de knolaanleg, is een bemesting met 120-180 kg N in de vorm van zwavelzure ammoniak, volvelds toegepast kort voor het poten, de meest effectieve maatregel om schurft tegen te gaan, zonder te veel kans op ernstige gewasschade.
- Vervanging van zavelzure ammoniak door ureum wordt afgeraden. Ureum is meer fytotoxisch. Dat wil zeggen dat het gewas trager en onregelmatiger opkomt. Bovendien kunnen er bruine vlekken op de knollen ontstaan.
- Een rijenbehandeling met zwavelzure ammoniak wordt afgeraden omdat dit in vergelijking met een volvelds-behandeling voor het poten meer fytotoxisch is en geen extra effect op schurft laat zien.
- Er zijn ook andere zwavelhoudende meststoffen zoals Basamon, kalisulfaat, Kemirabouwblok en Tiger 90 geprobeerd, maar het effect van deze middelen op schurft was in vergelijking met zwavelzure ammoniak niet beter.
- (Een deel van) de verzurende meststof geven bij aanaarden of frezen om daarmee het effect van de verzurende werking zo dicht mogelijk bij de periode van knolaanleg te krijgen, heeft de werking tegen schurft niet duidelijk verbeterd en wordt om die reden afgeraden.
- Verhoging van de pH door bekalking leidt op zandgrond, dalgrond en lössgrond tot een duidelijke toename van schurft op aardappelen.
- Als teeltmaatregel ter beperking van schurft biedt de teelt van aardappelen op bedden in plaats van ruggen, mogelijk met uitzondering van heel lichte grond, onvoldoende perspectief.
- Voor andere teeltmaatregelen, zoals de ruggen extra aandrukken, dieper poten, direct een grote rug opbouwen, met als doel beter het vocht bij de moederknol houden, zijn in beperkte mate aanwijzingen gevonden dat dit zinvol is ter beperking van schurft.
labels: #Aardappel
