Vaak wordt geadviseerd om zout toe te voegen aan de vijver. Dit gebeurt echter vaak zonder duidelijke uitleg of met een variëteit aan meningsverschillen. De een zegt dit en de ander zegt dat.

Jammer genoeg komen al die verschillende meningen onze koihobby zeker niet ten goede. Het schijnt zo te horen in de koiwereld. Jammer genoeg ziet men daarom vaak door de bomen het bos niet meer. Ik kan dus ook meteen begrijpen als er mensen zijn die dit verhaal als het zoveelste verhaal zien en bij zich zelf denken: ja het zal wel weer.

Ik zal proberen om de voor en nadelen van zout uiteen te zetten in gewoon begrijpelijk Nederlands. Dus ik zal dit proberen te doen in voor iedereen begrijpbare vorm zonder teveel op de technische informatie in te gaan.

Zoutgehalte in de natuur

Om dit allemaal wat duidelijker te maken kunnen we het beste even terug gaan naar de natuur. Wat is nu eigelijk het zout gehalte in zeewater.

Gemiddeld gezien bevat zeewater tussen de 32 en 34 kilo zout per 1000 liter water. Omgerekend is dit 3.2 a 3.4%. En dan spreken we nog niet over de dode zee die een zoutgehalte heeft van 260 a 280 kilo zout per 1000 liter water. Omgerend een percentage van 26 a 28%.

Als we al deze gegevens op een rijtje zetten en vergelijken met 2 a 3 kg. zout, dus 0.2 a 0.3% per 1000 liter water wordt duidelijk dat we nog een heel eind van de zee verwijderd zijn. Laat staan een dode zee.

Zoet water heeft in de natuur overigens een zoutgehalte van ongeveer 165 mg per liter water en een chloride gehalte van 100 mg. Deze natuurlijke zouten zijn ook wel nodig om al het dierlijke en plantaardige leven in en rond de vijver in stand te houden.

In de natuur komen deze zouten echter van mineralen die rechtstreeks uit de bodem opgenomen worden. Ook planten en vissen scheiden zouten af voor hun huishouding. Bij vissen komen de zouten vrij bij de ontlasting. Dus geheel zonder zout kan een biologisch evenwicht niet bereikt worden.

Dit betekend echter niet men zomaar op een vijver van 10.000 liter zomaar even 20 a 30 kilo zout moet gooien. De zoutverhouding komt dan meteen veel te hoog te liggen en in eerste instantie hebben vooral de planten hebben hiervan veel te leiden. Verslijmen en een slechte groei zijn hierdoor een veel voorkomend probleem. Als men planten in de vijver heeft moet men dus voorzichtig zijn met het toedienen van zout.

Zoals men wellicht weet zijn bacteriën en met name de nuttige bacteriën in het filtersysteem gevoelig voor plotselinge schommelingen in de waterwaarden. Zeker het ineens toedienen van zulke hoeveelheden zout zullen de bacteriën u niet in dank afnemen. Wat dit voor gevolgen heeft voor de stabiliteit in de waterwaarden mag u zelf invullen. Dus voor het water kunt u beter kiezen voor een milieu zonder zout toevoeging. Het zout wat voor de kringloop nodig is komt vanzelf in het water door de planten en de vissen.

Waarom dan toch zout toevoegen?

Waarom dan toch die bekende zin “U moet 2 a 3 kilo zout per 1000 liter water toevoegen omdat…..” Ik zal enkele van de meest gebruikte antwoorden samenvatten.

  • Zet aan tot het maken van een nieuwe slijmhuid
  • Zout dood parasieten
  • Voorkomt bacteriële infecties
  • Helpt het herstel van de vissen

Er zullen wellicht nog enkele uitspraken zijn, maar laten we ons op dit moment beperken tot deze 4.

Stimulatie van de slijmhuid

Bij het toedienen van 2 a 3 kilo zout zal de vis zeker geprikkeld worden tot het aanmaken van een nieuwe slijmhuid. Het zout verbrandt namelijk de oude slijmhuid waardoor de vis gedwongen wordt een nieuwe aan te maken. Met gedwongen bedoel ik ook echt gedwongen.

In de regel hoeft dit niet slecht te zijn indien de vis gezond is en voldoende afweer kan produceren. Maar waarom dwingen wij de vis om dit te doen. Als de vis gezond is moet hij reserves aanbreken om zijn slijmhuid te vernieuwen terwijl dit niet nodig is.

Een aantasting van reserves kan goed maar zeker ook verkeerd gaan. Is de vis echter verzwakt door omstandigheden kan een nieuwe slijmhuid een uitkomst zijn. Hierbij wordt echter vergeten dat ook bij de verzwakte vis reserves aangebroken worden die hij eigelijk niet kan missen. Als een vis door omstandigheden verzwakt is betekend dit heel eenvoudig dat zijn afweer tekortschiet. Dit uit zich in te weinig afweerstoffen in de slijmhuid en meestal ook een slecht werkend maag en darmsysteem.

Wat gebeurt er nu als een verzwakte vis een nieuwe slijmhuid aanmaakt. De structuur van de slijmhuid wordt dikker verrijkt met nieuwe afweerstoffen. Men zou dus zeggen een betere afweer voor infecties.

Dit zou ook zo zijn als de slijmhuid rijkelijk voorzien zou zijn van afweerstoffen. Dit betekend echter dat de vis nog meer van zijn afweersysteem vraagt dan hij voordien al deed. Er wordt al snel vergeten dat de vis al verzwakt was voor het zout. Met andere woorden problemen heeft met zijn immuunsysteem.

De nieuwe slijmhuid wordt wel aangemaakt, maar in de regel met minder antistoffen als voorheen. Ook als de antistoffen in gelijke getale of juist nog hoger vertegenwoordigt zijn in de nieuwe slijmhuid wat is dan uiteindelijk het resultaat. Misschien in eerste instantie positief, maar dan. Er zit namelijk nog altijd 2 a 3 kilo zout in het water dus wat gaat er met de nieuwe slijmhuid van de vis gebeuren. Precies ja. Ook deze slijmhuid wordt weer verbrand om plaats te maken voor een nieuwe slijmhuid met weer nieuwe antistoffen en liefst weer meer als voorheen. En zo verbranden we maar verder en verder en verder.

Om het geheel nog duidelijker te maken. De nieuwe slijmhuid wordt al verbrand voordat hij goed en wel zijn werk kan doen. Zout weet niet beter. Al gaat het in het begin goed, uiteindelijk zal de slijmhuid zoveel gaten gaan vertonen dat de rest zich raden laat.

Wil men een of twee bepaalde vissen deze zoutbehandeling geven. Doe dit dan uitsluitend in een aparte bak zodat de vissen na de behandeling weer terug kunnen in de vijver. Ook in een aparte bak moeten er vraagtekens gezet worden bij dit soort behandelingen. Vaak is het namelijk zo dat het in eerste instantie lijkt te werken maar het uiteindelijke resultaat te wensen overlaat.

Parasieten doden

Het tweede punt is dat verondersteld wordt dat zout parasieten dood. Jaren geleden kon men nog met een simpele zoutbehandeling deze lastige plaaggeesten doden. Vandaag de dag kan men met een gerust geweten zeggen dat zelfs 9 a 10 kilo zout op 1000 liter dus 0.9 a 0.10% zelfs niet meer afdoende is.

Somige parasieten worden door zoutdoseringen zelfs groter in omvang en de schade die zij aanrichten is dus ook na verhouding van het zoutgehalte groter of kleiner. Het probleem van een zoutbehandeling op deze hoge sterke doseringen is tevens dat de vissen een enorme dosis zout binnen krijgen die door de nieren weer uitgescheiden moet worden.

Als men bedenkt dat het zoutgehalte van zoetwatervissen op ongeveer 2% ligt zal duidelijk zijn dat de nieren hier enorm veel moeite mee hebben en ook schade kunnen oplopen.

Bacteriële infecties voorkomen

Dan komen we bij punt 3 Zout voorkomt bacteriele infecties. Het is belangrijk om hier even duidelijk over te zijn omdat naar mijn mening teveel vissen onnodig dood gaan bij het wondermiddel zout. Zout is geen antibioticum. Bij kleine infecties werken zoutbaden van 7 tot 9 kilo af en toe wel eens, maar naar mijn mening alleen omdat het zout de wond schoonbijt en de vis zelf voldoende afweer heeft om het herstel te kunnen sturen.

Met een klein beetje waterstofperoxide en het grondig schoon maken van de wond bereikt men hetzelfde resultaat zonder dat de vis en zijn nieren aan de hoge zoutdoseringen blootstaan. Bij een vijverbehandeling van 2 tot 3.5 kilo zout per 1000 liter kan men dit verhaal echter naar het land der fabelen versturen.

Herstel van vissen

Dan komen we nog bij punt 4. Zout helpt bij het herstel van de vissen. Ik denk dat als u punt 1, 2 en 3 hebt gelezen, de vraag op punt 4 al beantwoordt is.

Wanneer is zout wel goed?

Wanneer is dan wel 2 a 3 kilo zout per 1000 liter water goed om te gebruiken zult u zeggen. Eigelijk alleen bij nieuwe vijvers die in het najaar aangelegd zijn en bij vijvers die tijdens de zomermaanden veel problemen hebben gehad. Het zout mag echter dan pas in het water gedaan worden als de watertemperatuur beneden de 10 graden ligt.

In de wintermaanden bij de lagere watertemperaturen ligt de ontwikkeling en in standhouding van het immuunsysteem bij Koi op een bijzonder laag pitje. Om dan de vissen zoveel mogelijk te sparen kan het goed zijn om de zoutverhouding van het water dichter bij het zoutgehalte van de vissen te verkrijgen.

Zoals ik al zei ligt het zoutgehalte van de vis op ongeveer 2%. Hierdoor ligt het zoutgehalte van de vis hoger dan hun omgeving. Water heeft de eigenschap om naar een omgeving met een hoger zout gehalte te trekken. Dit betekend dat de vissen door hun hoger zoutgehalte in het bloed en weefsel vol dreigen te lopen met water.

Een zoetwatervis zal daarom veel urine produceren en niet drinken. Bij zoutwatervissen ligt dit precies omgekeerd. En zij dreigen dus water te verliezen. Zij drinken dan ook noodgedwongen veel water en de nieren zorgen ervoor dat het overtollige zout uitgescheiden wordt en het water vastgehouden.

De natuur heeft hiervoor zijn eigen regels en men noemt dit het osmoseregulerend systeem. Als men het zoutgehalte van zijn omgeving dichter bij het eigen zoutgehalte van de vissen brengt hoeven de nieren minder werk te verzetten. Hierdoor wordt de vis tijdens de wintermaanden iets meer gespaard waardoor hij beter het voorjaar inkomt.

Indien men zout toevoegt dient men dit in meerdere kleine porties te doen. Als men bijvoorbeeld 30 kilo zout aan de vijver toevoegt kan men het beste 10 porties maken van elk 3 kg. Dit zout wordt dan tijdens 10 dagen in porties van 3 kg aan het water toegevoegd. Hierdoor vangt men een te plotselinge sterke schommeling op. Zorg er wel voer dat het zout in het voorjaar uit het water verwijderd is door middel van spoelen.

Het is niet aangewezen zout aan de vijver toe te voegen. Zeevissen leven in water dat zouter is dan hun eigen lichaamsvocht. Het zoute water onttrekt via de kieuwen en de huid continu water aan de vis. Zeevissen moeten daarom continu water drinken en zo weinig mogelijk urine uitscheiden om dit verlies aan water te compenseren.

Bij zoetwatervissen is het net andersom: door de kieuwen krijgen zij permanent water binnen, omdat hun bloed zouter is dan het omringende zoete water. Zoetwatervissen scheiden dus continu verdunde urine uit om dit teveel aan water weer kwijt te raken. Ook nemen zij actief zouten op via de kieuwen, omdat zij een deel van de in het lichaam vereiste zouten verliezen via hun urine.

In een stressvolle ziektesituatie heeft het lichaam echter alle beschikbare energie nodig om mogelijke besmettingen af te weren. Voegt men dus zout toe aan het water, dan worden de verschillen in zoutconcentraties binnen en buiten het vissenlichaam geringer, waardoor de vis minder energie nodig heeft om zijn osmotische regulatie gaande te houden. De daardoor vrijgekomen energie kan het dier vervolgens gebruiken om de ziekte te bestrijden.

De voordelen van zout in de vijver

Zout in de vijver kan een effectief middel zijn om te gebruiken voor verschillende doeleinden, waaronder het behandelen tegen parasieten, schimmels, bacteriën, buikwaterzucht en andere vergelijkbare problemen. Daarnaast is het nuttig om zout in de vijver toe te voegen gedurende de winter bij lage watertemperaturen.

  • Door toevoeging van zout in het vijverwater, ontstaat er een osmose verschil. Daardoor is het mogelijk dat parasieten (m.u.v. wormachtigen), schimmels en ziekmakende bacteriën worden geëlimineerd. Tevens heeft het een desinfecterende werking voor wondjes op de (slijm-) huid van de vis.
  • Zodra er klachten optreden op bacterieel gebied: verwondingen aan huid, vinnen of rond de bek. En verdere vage klachten die tot sterfte van uw visbestand kan leiden.

Overtuig u er eerst van, dat er géén parasieten op de vis zit. Controleer ook of de watersamenstelling goed is. Meet tenminste op PH, GH, KH, Ammonium, Nitriet (No2) en Nitraat (No3).

Per situatie verschillend, doseringen van 0.3 (= 3 Kg op 1000 ltr.) tot 0.7%. Laatstgenoemde percentage is uitzonderlijk en nooit langer dan 14 dagen.

Welk zout gebruiken?

Gebruik altijd speciaal vijverzout. Dit bevat geen jodium en anti klontermiddelen. Je hebt twee soorten: zouttabletten en gewoon zout. De tabletten kunnen in de meeste gevallen direct, enigszins verdeelt over het wateroppervlakte gedumpt worden.

Bij het aankopen van zout om in de vijver te gebruiken is het belangrijk dat het geen toevoegingen en geen jodium bevat. Ook landbouwzout kan prima gebruikt worden in de vijver, mits er maar geen toevoegingen in zitten en vooral geen jodium.

  • Kan ik keukenzout gebruiken in mijn vijver? Nee, gebruik alleen jodiumvrij zout, zoals vijverzout of zeezout.

Hoe vaak zout toevoegen?

  • Hoe vaak kan ik zout toevoegen aan mijn vijver? Zout toevoegen is afhankelijk van het doel. Vervang een deel van het vijverwater door vers, jodiumvrij water om het zoutniveau te verlagen. Zorg ervoor dat de temperatuur van het nieuwe water vergelijkbaar is met die van je vijver.

Het zoutniveau verandert niet vanzelf, tenzij er water wordt toegevoegd of verwijderd. Verdamping van het water verhoogt de concentratie, omdat zout niet verdampt. Zout hoeft niet opnieuw worden toegevoegd, tenzij je water vervangt door vers water.

Het is belangrijk om na elke waterversing de zoutconcentratie te controleren en aan te vullen indien nodig. Gebruik een watertest om het zoutniveau regelmatig te meten, vooral na regenval, verdamping of het aanvullen van water.

Hoe te handelen

De medische dosering hou je op peil totdat de ziektesymptomen verdwenen zijn. In sommige extreme gevallen moet je wel, maar beter is de benodigde hoeveelheid in drie keer te doseren.

Waterkwaliteit in de gaten houden. Tenminste 10% of meer verversen per week en zoutconcentratie op pijl houden.

Zoutbad

Vissen met huidbeschadigingen, schimmels en/of infecties kunt u dagelijks een kortdurend zoutbad geven. Hoe gaat u te werk? Vul een schone speciekuip met 40 ltr. vijverwater. Hang er een flinke bruissteen in en voeg er ca. 1.2 kg. zoutbrokken aan toe. Wacht totdat de zoutbrokken opgelost zijn.

Voer deze handeling altijd met twee personen uit. Als er een vis in de kuip geplaatst word, moet de ander de kuip zo snel mogelijk afdekken. De vis mag max. Niet schrikken! Even afhankelijk van de conditie van de vis en/of hij zout gewend is, kan de vis zodra hij in de speciekuip geplaatst wordt, volledig wit uitslaan en binnen enkele seconde kantelen.

Dit is het moment dat je hem eruit haalt en in schoon water laat zwemmen om bij te komen. Maar, hij kan ook soms direct dood gaan. In de regel is de vis dan van binnen sterk aangetast door bacteriën en had daar toch aan overleden. Dit moet je dus incalculeren als je hier aan begint. Als de vis het overleeft, zal je merken dat naarmate je vaker een kortdurend zoutbad geeft hij er steeds beter tegen kan en de tien minuten volhoudt.

Wanneer geen zout gebruiken?

Zout in de vijver moet echter zorgvuldig worden gebruikt. Als u Zeolite of Nitraat- en/of Fosfaat reduct in het filter heeft. Als u uw planten wilt sparen. Als er de volgende parasieten zijn geconstateerd: gyrodactylus (huidwormen) en dactylogyrus (kieuwwormen).

In combinatie met medicatie en kuren tegen parasieten dient geen zout gebruikt te worden. Waterplanten kunnen slecht tegen hogere concentraties zout. Een lichte concentratie zout van grofweg tot 0,2% is bevorderlijk voor de parasiet costia.

Zoutgehalte meten

Indien we een zeewater-aquarium hebben is het makkelijk om het zoutgehalte te meten. Maar omdat het percentage zout wat we gebruiken in een Q-bak of evt. vijver zeer laag is, is dit verwaarloosbaar. Want de "goedkope" metertjes gebaseerd op soortelijk gewicht zijn te onnauwkeurig. Zeker in de range 0,1 tot 0,3% valt er weinig mee te beginnen.

Elektronisch kan er gemeten worden met een geleidingsmeter. Deze meter meet het geleidend vermogen van het water tussen 2 elektrodes van elke 1 cm2 en een onderlinge afstand van 1 cm! Er wordt gemeten in de eenheid uS (microsiemens). Deze waarde moet vervolgens omgerekend worden naar een zoutpercentage. Dit werkt ook niet 100% nauwkeurig, omdat er ook bv. mangaan- en magnesiumzouten mee gemeten worden, maar deze gehaltes zijn doorgaans verwaarloosbaar.

Waardoor je toch een goed inzicht kan hebben betreft de EC-waarde van de vijver als men zout er aan toevoegt!

Preventief gebruik van zout

WesPro Vijverzout is vrij van jodium en uitstekend geschikt voor gebruik in vijvers. Het kan preventief gebruikt worden ter voorkoming van schimmels (bijv. na een parasietenkuur) en bacteriele problemen of ter bestrijding daarvan. Preventief houdt men in de regel 3 kg per 1000 liter vijverwater aan.

Wanneer je preventief zout toevoegt in de winter is het verstandig om de dosering geleidelijk aan te verhogen. Stel je wilt de dosering laten oplopen tot 3 kilo per 1.000 liter, start dan eerst door op de eerste dag 1 kilo per 1.000 liter toe te voegen, op dag twee opnieuw en op de derde dag herhaal je opnieuw om tot de gewenste dosering te komen.

Veel Koi dealers gebruiken zout als middel om Koi die vanuit Japan binnenkomen te behandelen. De periode die zij hiervoor hanteren is minimaal 3 weken oplopend tot ongeveer 6 weken. De doseringen die hier gebruikt worden kunnen variëren tussen de 4 tot 8 kilo zout per 1.000 liter water.

Zout en osmose

Des te kouder het water, hoe lastiger de organen en de osmoseregulatie bij een Koi werkt. Osmoseregulatie bij Koi is het interne balancerende proces wat vissen gebruiken om het niveau van water en mineralen, waaronder zout, te reguleren.

Koi en andere zoetwatervissen bevatten in het lichaam hogere concentraties zout dan in het omringende water van de vijver. Het lastige is echter dat het water wordt aangetrokken naar de zijde van het membraan waar zich het meeste zout bevind. Er ontstaat daardoor van buitenaf een druk op het lichaam van de Koi. Dit is op zich geen probleem, maar betekent wel dat een Koi constant moet werken om het zoutgehalte in zijn lichaam op peil te houden. Hierdoor willen Koi in de winter wel eens plat gaan liggen op de bodem.

Door zout toe te voegen in de vijver kun je de druk en de moeite benodigd voor de Koi verminderen.

Extra punten om te overwegen

  • Gebruik nooit zout in de heemtuin. Het beperkt de mosvorming in het moeras. Soorten als veenmos en blaasjeskruid verdwijnen bij het gebruik van zout in de vijver.
  • Als iemand je advies geeft, vraag gerust WAAROM.

labels:

Zie ook: