Als je je koelkast controleert, check je natuurlijk eerst de houdbaarheidsdatum. Als het voedsel over de datum is, belandt het meestal direct in de afvalemmer. Maar wist je dat dit in veel gevallen helemaal niet nodig is? Voedsel wat over de datum is hoeft nog helemaal niet bedorven te zijn, maar dat hangt van het soort eten af en de soort datum die op de verpakking vermeldt staat.

Wat is een Houdbaarheidsdatum?

De houdbaarheidsdatum op een verpakking heeft als doel om jou, als consument, te informeren over de houdbaarheid van een product. Voor alle duidelijkheid: Het betreft altijd een voorspelde datum. Aangezien dit een voorspelling is, wordt er door de fabrikant een ruime marge ingebouwd. Met deze marge in acht genomen, bepaalt de fabrikant de uiteindelijk datum en wordt deze op de verpakking gezet.

Verantwoordelijkheid van Fabrikanten en Supermarkten

Fabrikanten gebruiken deze vervaldatum ook om hun verantwoordelijkheid door te schuiven naar de consument. Als jij een gekocht product te lang bewaart en op gaat eten als de houdbaarheidsdatum al verstreken is waardoor je een voedselvergiftiging oploopt, dan ben je zelf aansprakelijk hiervoor. De fabrikant heeft immers aangegeven wat de uiterste datum is.

Ook voor de supermarkten is de houdbaarheidsdatum een belangrijk houvast. Volgens de wet mag er geen voedsel verkocht worden waarvan de houdbaarheidsdatum overschreden is, tenzij dit heel duidelijk aangegeven wordt. Dit zijn allemaal zaken die bij de wet vastgelegd zijn ter bescherming van de consument en om duidelijkheid te scheppen in de verantwoordelijk.

Voedselverspilling en Alternatieve Oplossingen

Als we de houdbaarheidsdatum wat beter beschouwen, kan het natuurlijk niet zo zijn dat een product van de ene dag op de andere dag plotseling bedorven is. Op dit moment zie je steeds vaker in de supermarkten nieuwe schappen verschijnen met producten die bijna over datum zijn, tegen een gereduceerde prijs natuurlijk.

Zoals eerder gezegd, kan het niet zo zijn dat een product van de een op de andere dag bedorven is. Dit alles bij elkaar zorgt er voor dat vervallen producten in 9 van de 10 gevallen nog steeds prima eetbaar zijn en dus best in de schappen van de supermarkt mogen liggen, mits duidelijk aangegeven en natuurlijk met een interessante korting.

We hebben het op de blog al eens eerder gehad over de gigantische voedselverspilling in Nederland. Niet alleen van teveel klaargemaakt voedsel wat eerst in de koelkast verdwijnt, en een paar dagen later toch nog weggegooid wordt. Maar juist ook voedselverspilling door het letterlijk weggooien van voedsel wat over datum is, ook al is het maar 1 dag.

Verschillende Soorten Producten

Er zijn natuurlijk verse producten waar je beslist geen risico’s mee moet en mag nemen voor wat betreft de houdbaarheidsdatum. Aan de andere kant heb je natuurlijk de industriële producten. Hieronder versta ik bijvoorbeeld koekjes, snoep, sauzen, gedroogde soepen, producten uit blik etc. etc. Deze zitten allereerst natuurlijk vol met hulpstoffen (jaja, de beroemde E-nummers) die er sowieso al voor een groot deel voor zorgen dat de producten al heel erg lang houdbaar zijn.

Je kunt je natuurlijk afvragen of je een lange houdbaarheid wenst, en daardoor allerlei ongewenste hulpstoffen mee-eet, of dat je verse producten eet waarbij je zeker bent van het feit dat je gezond en eerlijk eet.

THT- en TGT-datums

Als je inkopen doet bij de supermarkt, vind je op ieder product de houdbaarheidsdatum. Maar wist je dat er twee verschillende soorten houdbaarheidsdata bestaan? De datum die op de verpakking staat is dus niet een harde datum, ten minste voor sommige producten niet.

  • THT-datum (Tenminste Houdbaar Tot): Dit is de houdbaarheidsdatum die op het overgrote deel van de producten wordt gebruikt. In feite zegt de fabrikant hiermee dat de kwaliteit van het product tot die datum gegarandeerd is (verantwoordelijkheid afschuiven!). Niet dat het direct zal bederven, maar bijvoorbeeld de kleur kan veranderen, of de smaak en de geur kan wat minder uitgesproken worden. Maar dat wil beslist niet zeggen dat het niet meer eetbaar is. Het is wel belangrijk om te weten dat de supermarkt producten gewoon mag verkopen, waarbij de THT-datum verstreken is, maar volgens de wet ligt de verantwoordelijkheid dan bij de supermarkt en niet meer bij de fabrikant.
  • TGT-datum (Te Gebruiken Tot): Deze aanduiding wordt eigenlijk alleen maar gebruikt op producten die je maar relatief kort kunt bewaren. Denk hierbij aan verse sapjes, voorgesneden groente, vis en vlees. Deze datum is een aanduiding die je niet moet, en mag, negeren. Hoewel ook hier een veiligheidsmarge ingecalculeerd is door de fabrikant, kun je het risico niet nemen door het toch te eten. Na de TGT-datum kunnen er toch nog bacteriën in en om het product groeien die je vaak niet kunt zien of ruiken. Als je producten koopt die een TGT-datum hebben, is het verstandig om deze te vervoeren in een koeltas en deze bij thuiskomst zo snel mogelijk in de koelkast te leggen. Daarna is de TGT-datum gegarandeerd. Als je het product bij thuiskomst direct in gaat vriezen, kun je over de TGT-datum heengaan, maar gebruik dan wel je neus en je ogen om te beoordelen of het inderdaad nog goed is.

Uitzonderingen en Eigen Beoordeling

Er zijn ook producten waarbij een houdbaarheidsdatum niet verplicht is volgens de wet. Maar hierbij wordt wel verwacht dat je je ogen en neus gebruikt om te beoordelen of het product (nog) eetbaar is of niet.

Om voedselverspilling tegen te gaan, en daarmee dus ook geldverspilling, is het belangrijk om vooral je gezonde verstand te gebruiken, ondersteund door je ogen en neus.

Specifiek over Vlees

Met vlees moet je nooit risico nemen. Correct. Zoals je aangeeft heeft het vlees een uiterste houdbaarheidsdatum en geen Tenminste houdbaar tot datum. De reden om de houdbaarheidsdatum aan te houden is dat er bij het productieproces altijd wel bacteriën bij het vlees komen. Die hebben gedurende de tijd dat het vlees ligt de kans om te vermeerderen. Bij lage temperatuur gaat dat langzamer, maar het gaat wel gewoon door. Er staat een uiterste gebruiksdatum op. Die niet overschrijden. Ook al ziet het er ogenschijnlijk nog normaal uit, er is al een bederfproces in gang.

Het ligt er een beetje aan. Kip zou ik niet doen, gehakt ook niet, maar rundvlees kan denk ik weinig kwaad. Heb je het wel steeds voldoende koud bewaard? En is het gekruid? Ook rundvlees kan bacteriën bevatten tijdens het productieproces.

Het vlees is nu 3 dagen over de datum (24/2 -26/2). Als het meteen na aankoop ONDER-in de koelkast is geweest en de temperatuur daar feitelijk permanent onder de 4 graden celsius is geweest, dan zou ik het risico nemen. Het verschil tussen bovenin en onderin de koelkast kan enkele graden zijn! Van een vleesverwerkend bedrijf weet ik dat daar de koeling is ingesteld op 2 graden.

En al zou dit allemaal vermeldt is het nog steeds verstandig het vlees weg te gooien ALS je geen risico wil lopen op voedselvergiftiging of een misselijke bui van een dag of wat. Het ligt maar net aan je weerstand en of je het uit wil testen tot hoever je kan gaan.

U schrijft zelf al dat het tot 24 februari houdbaar is. De houdbaarheidsdatum staat er niet voor niets op. Het risico is te groot om een bacteriële vergiftiging op te lopen. Vlees wat er nog goed uit ziet kan toch vele voor de mens ongezonde bacteriën bevatten. Wanneer het vlees zelfs al aan het verkleuren is, geeft al een teken dat het niet op de juiste temperatuur is bewaard.

Wanneer het goed verpakt is en het is vlees met been, zoals karbonade, ribbetjes enz., dan verstikt het vlees in de verpakking en zal dan vanuit de beenderen snel de bacterie tot vermenigvuldigen brengen. Wanneer u het vlees, bakt braad of kookt zullen deze bacteriën er niet door dood gaan.

Bij kippenvlees (en ander pluimvee) is het nog gevaarlijker, doordat er in kippenvlees de salmonellabacterie vrij kan komen, bij oudere (zwakkere) mensen en jonge kinderen kan deze bacterie zelf de dood tot gevolg hebben.

Vaak kan het best nog wel, je moet alleen voorzichtig zijn bij kippenvlees en tartaar/gehakt. Ik vertrouw altijd op mijn neus in eerste instantie. Zodra het niet fris meer ruikt, neem ik geen risico. Ook als het plakkerig aanvoelt, een beetje 'slijmerig', niet doen. Maar ruikt het naar vlees en voelt het aan als vlees dan kan je het best eten hoor.

Het vervelende is: láng niet alle vormen van bederf kun je ruiken, zien, voelen of proeven.

Dat is een gevaarlijke veronderstelling. Ziekteverwekkers kunnen ook stoffen maken waar je ziek van wordt en sommigen overleven het koken of bakken door zich in te kapselen.

Drie dagen over tijd in de koelkast geeft geen probleem. Wel een beetje goed doorbakken, zodat alle bacterien het loodje hebben gelegd.

Het verkleuren van vlees is normaal en geeft aan dat het gaat bederven. Dit werd vroeger door toevoeging van sulfiet tegen gehouden. Tegenwoordig gebruikt men citroenzuur, daar sulfiet te veel bijwerkingen heeft. Het zit nog wel in wijn!

Wettelijke Regels en Consumentenvertrouwen

Op elk levensmiddel moet een houdbaarheidsdatum staan. Behalve als specifiek in de wet is aangegeven dat een houdbaarheidsdatum niet verplicht is. Op bederfelijke producten staat een uiterste consumptiedatum ('te gebruiken tot'). Bekijk de regels over de houdbaarheidsdatum.

U bepaalt zelf de houdbaarheidstermijn. Kies wel het juiste type. Welke type houdbaarheidsdatum u kiest hangt af van de bederfelijkheid. U kunt de houdbaarheidstermijn bepalen op basis van analyses van grondstoffen en eindproducten. Er staat hierover niets in de wet.

De houdbaarheidsvermelding moet goed leesbaar en vindbaar zijn. De uiterste consumptiedatum 'te gebruiken tot' moet u vermelden op levensmiddelen die uit microbiologisch oogpunt zeer bederfelijk zijn. En die na korte tijd een onmiddellijk gevaar voor de menselijke gezondheid kunnen opleveren. Het gaat om producten die na deze uiterste consumptiedatum niet meer moeten worden geconsumeerd vanwege de mogelijke groei van pathogene micro-organismen. De datum moet bestaan uit dag, maand en eventueel jaar.

De minimale houdbaarheid 'ten minste houdbaar tot [datum]' gebruikt u op alle andere producten. Dit is de datum tot waarop het levensmiddel zijn specifieke eigenschappen behoudt, als het op de juiste manier wordt bewaard. Tot die datum is het levensmiddel veilig en van goede kwaliteit.

Is een specifieke manier van bewaren noodzakelijk om de houdbaarheid te garanderen? Dan moet u bewaarvoorschriften vermelden bij het gebruik van de datum van minimale houdbaarheid. De verkoper neemt daarmee de verantwoordelijkheid voor de houdbaarheid over van de fabrikant. Verlengt de verkoper de houdbaarheid? Dan moet de consument dat kunnen zien.

U vermeldt de datum van (eerste) invriezing als volgt: 'ingevroren op' [datum zelf of verwijzing naar plaats op etiket waar datum kan worden gevonden]. U mag de term 'diepgevroren op …' niet gebruiken.

Dioxine in Rundvlees: Een Waarschuwing

Uit dit onderzoek van Eurofins bleek een beperkte overschrijding van de toegestane gehaltes dioxine in het vlees van onze runderen. Het gaat om rundvlees met houdbaarheidsdatum tussen 29 oktober 2021 en 21 november 2021, dat via onze boerderijwinkels is verkocht. Het vlees is afkomstig van runderen van Natuurcentrum Arnhem, die grazen in de Arnhemse Uiterwaarden. Er zijn sterke aanwijzingen dat het te hoge gehalte aan dioxine terug te voeren is naar vervuild bodemslib van de rivier. Bij hoogwater komt dit slib in de uiterwaarden terecht.

Ron Hoogenboom, themaleider nieuwe voedselveiligheidsissues, toxicoloog en dioxine specialist van de WUR, zegt hierover het volgende met betrekking tot onze uitslag: “Het beleid van de overheid is erop gericht om de blootstelling aan dioxines verder te verlagen, o.a. door het stellen van normen voor levensmiddelen van dierlijke oorsprong. De gehaltes in het vlees overschrijden die normen maar bij een matige consumptie zal dat niet direct een risico zijn voor de gezondheid.

Wij hebben op basis van dit onderzoek uiteraard direct de verkoop van dit vlees stopgezet. Gelukkig is er vanuit de winkels nog weinig vlees van deze partij verkocht aan particulieren. Het advies aan diegene, die het vlees nog in de diepvries hebben liggen, is om het niet te consumeren. Niet geopende verpakkingen rundvlees kunnen worden teruggebracht naar Natuurcentrum Arnhem en zullen worden vergoed.

Scenario: Houdbaarheidsdatum Overschreden

Het is etenstijd, je maakt voor jezelf een broodje klaar met kaas en kipfilet, aangevuld met wat sla, tomaat en komkommer. Een glaasje melk erbij en een heerlijk warm kopje thee. Je ziet dat de kipfilet over de datum is en vraagt je af of het nog verstandig is om het te eten. En ook de sticker op de komkommer geeft aan dat de houdbaarheidsdatum overschreden is. Zo erg kan dat niet zijn toch? En terwijl je al denkend een slokje neemt van je melk proef je dat er ineens stukjes tussen zitten die er normaal niet in zitten.

Bovenstaande maaltijd is waarschijnlijk erg onrealistisch, maar wel met keuzes en gedachten die iedereen weleens heeft. Duidelijk is dat deze persoon onvoldoende de houdbaarheidsdatum van de producten in de gaten houdt waardoor deze over de datum raken. Daarnaast hoeven veel producten niet meteen weggegooid te worden als de houdbaarheidsdatum op de verpakking is verstreken. Groente en fruit hebben in de meeste gevallen niet eens een datum, en als deze er wel op zit, kun je alsnog het beste met je neus en ogen beoordelen of het nog te eten is. Als we niet zomaar alles zouden weggooien wanneer de datum voorbij is kunnen we heel veel voedselverspilling voorkomen.

Algemene Richtlijnen

De houdbaarheidsdatum geeft aan tot wanneer je een product kunt bewaren. Ook staat op de verpakking hoe je het product het beste kunt bewaren, zoals ‘droog en koel bewaren’ of ‘gekoeld bewaren’ (ja bekijk die verpakking maar eens goed!).

Je kunt twee soorten houdbaarheidsdatum vinden op de verpakking:

  • THT-datum: staat voor ‘ten minste houdbaar tot’ en betekent dat de fabrikant garandeert dat het product tot die datum van goede kwaliteit is. Na die datum kan de kwaliteit van het product minder worden. De THT-datum vind je op min- der bederfelijke producten zoals groente in blik, koekjes en meel.
  • TGT-datum: staat voor ‘te gebruiken tot’ en betekent dat je dit product tot en met die datum kunt eten. Daarna kun je het beter weggooien.

Producten die kunnen bederven hebben verplicht een houdbaarheidsdatum nodig. Dit geldt voor de meeste levensmiddelen. Daarnaast bestaan er levensmiddelen die geen verplichte houdbaarheidsdatum nodig hebben. Bij deze producten kun je zelf de kwaliteit controleren door het uiterlijk, de geur en smaak te beoordelen.

labels: #Vlees

Zie ook: