Minder (rood en bewerkt) vlees en vaker vegetarisch eten past bij een gezond en duurzaam eetpatroon. Steeds meer Nederlanders willen minder vlees eten. Dat is ook nodig: als we binnen de grenzen van de planeet willen blijven met ons eetpatroon, dan past 1 portie vlees per week.

De productie van vlees veroorzaakt over het algemeen veel meer milieuschade dan die van plantaardig eiwitrijk eten. Zo is voor de productie van vlees vaak veel meer land nodig dan voor de productie van plantaardige eiwitrijke producten. Daarnaast zorgt vleesproductie voor veel meer uitstoot van broeikasgassen en voor verzuring van de bodem en de lucht. Dat geldt ook voor vleesvervangers die gemaakt zijn van zuivel. Naast milieuproblemen speelt ook dierenwelzijn een rol bij de productie van vlees. Een plantaardig alternatief kiezen voor vlees is daarom een goede keuze.

De Impact van Veehouderij op het Klimaat

Bij het houden van vee komen gassen vrij die bijdragen aan het broeikaseffect en klimaatverandering. De belangrijkste zijn kooldioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O). Herkauwers (zoals koeien en schapen) produceren methaan als ze voedsel verteren. Uit opgeslagen mest komen methaan en lachgas (N2O) vrij. Het gebruik van mest en kunstmest op het land leidt ook tot de uitstoot van lachgas.

Het verbouwen en vervoeren van veevoer veroorzaakt veel uitstoot. In veevoer zit vaak soja uit Zuid-Amerika. Voor de sojateelt worden grote stukken natuurgebied omgezet in bouwland. Bij de omzetting van oerwoud of grasland in bouwland komen veel broeikasgassen vrij uit de bodem.

Van alle uitstoot van broeikasgassen wereldwijd is minstens 14,5% afkomstig van de veehouderij. Dat aandeel is groter dan het aandeel van de totale transportsector. Dit blijkt uit onderzoek van de FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations). Een ander onderzoek van de FAO komt uit op 18% en er zijn ook onderzoeken die stellen dat de bijdrage van de veehouderij aan klimaatverandering nog groter is. De intensieve veehouderij stoot veel CO2 uit dankzij haar industriële productiesystemen, maar nog schadelijker is de uitstoot van de sterkere broeikasgassen methaan (CH4) en lachgas (N2O).

Biodiversiteit en Milieuproblemen

De vergroting van de veestapel en de bijhorende toename van landbouwgronden heeft als gevolg dat er veel habitats verdwijnen. De grootste groei van de veeteelt is bovendien in landen met een grote biodiversiteit, waardoor veel plant- en diersoorten in snel tempo verdwijnen. Ook in de oceanen zijn veel soorten in hun voortbestaan bedreigd. Met het huidige tempo van visvangst zullen er in 2050 geen commerciële vissoorten meer zijn.

Vervuiling door (kunst)mest, ziektekiemen, restanten van antibiotica en uitstoot van ammoniak zijn ook factoren die de biodiversiteit bedreigen. Het verlies aan biodiversiteit bedreigt ook het welzijn van de mens. De productie van dierlijke producten heeft een enorme impact op allerlei andere milieuproblemen. Bij vrijwel ieder milieuprobleem is de veehouderij een hoofdveroorzaker.

In Nederland en België is door de hoge dichtheid van vee de mestproductie een groot probleem. Fosfaten en nitraten, afkomstig van mest, spoelen door naar het grond- en oppervlaktewater. De concentratie van mineralen in grond- en oppervlaktewater neemt aanzienlijk toe. Dit proces, dat ook wel eutrofiëring wordt genoemd, draagt voor een groot deel bij aan de verzuring van water en bodem. Vermesting van oppervlaktewater heeft de afgelopen tientallen jaren gezorgd voor uitbundige kroos- en algengroei.

De productie van dierlijke voeding vraagt enorme hoeveelheden veevoer en water. Plantaardige voeding vraagt veel minder grondstoffen. Gemiddeld vereist 1 calorie uit dierlijke producten ongeveer 2,5 liter water. De vraag naar veevoer is ook een grote oorzaak van ontbossing. Een duizelingwekkende 91% van de vernietiging van het Amazonewoud is te wijten aan de veehouderij. Er wordt vooral soja verbouwd op de grond die eerst regenwoud was.

Gevolgen voor de Volksgezondheid

De impact op de volksgezondheid zit niet alleen in de consumptie van dierlijke producten, hoewel dat een grote boosdoener is. Zo heeft het consumeren van rood en bewerkt vlees als gevolg dat je een verhoogd risico hebt op dikkedarmkanker. Er zijn ook bewijzen van links met alvleesklierkanker en prostaatkanker.

Onderzoek wijst uit dat plantaardige voeding het risico op diabetes type II, coronaire hartziekten en bepaalde soorten kanker verlaagt. Door mensen plantaardig te voeden zouden jaarlijks zo’n acht miljoen mensen minder komen te overlijden vanaf 2050. Nu sterft 1 op de 10 niet-plantaardige eters door het feit dat ze niet plantaardig eten. Indien we in 2050 wereldwijd volledig plantaardig zouden eten, zullen er 10% minder vroegtijdige sterftes zijn.

Er zijn echter meer negatieve gevolgen, zoals de uitstoot van fijn stof. Meestal gaat het om kleine deeltjes uit mest, die diep in de longen kunnen binnendringen en daar schade aanrichten. Fijn stof zorgt in Nederland voor duizenden doden per jaar (belangrijke bronnen zijn ook kolencentrales en wegverkeer). Een groot gevaar voor de volksgezondheid is het grootschalige gebruik van antibiotica in de veehouderij en de daarmee gepaard gaande toenemende resistentie van bacteriën. Momenteel sterven reeds 50.000 mensen per jaar in Europa en de VS aan infecties door antibiotica-resistente bacteriën.

Wetenschappers waarschuwen daarnaast al jaren voor het risico op zoönosen: van dier op mens overdraagbare infectieziekten. Het coronavirus is hier een voorbeeld van. Het resulteerde in een wereldwijde pandemie. Onderzoeksbureau Ecorys berekende dat de maatschappelijke kosten van de schade van de Nederlandse vee-industrie aan natuur, klimaat en gezondheid in jaarlijks 6,6 miljard euro is.

Stappen naar een Duurzamer Dieet

Uit het jaarlijkse onderzoek Vegamonitor van Natuur & Milieu blijkt dat bijna een derde van de mensen veel vlees en vis eten niet meer van deze tijd vindt. Maar, om het echt te laten staan vindt het overgrote merendeel heel moeilijk. We zien daarom helaas weinig verandering in de hoeveelheid vlees die ieder jaar door Nederlanders gegeten wordt. Terwijl het juist voor het klimaat een heel goed idee is om vaker voor vega te kiezen.

Het helpt je om bewuster keuzes te maken in de producten die je eet. Eet meer plant en minder dier. Peulvruchten en noten zijn bijvoorbeeld eiwitrijke producten die minder impact hebben op het klimaat. Koop minder vlees en pas je recepten aan. Voeg meer groenten toe en minder vlees. Gezond én beter voor het klimaat! Eet je iedere dag vlees? Minder dan stap voor stap, van zeven naar vijf dagen in de week bijvoorbeeld.

Voor 1 kilo vlees is zo’n 5 kilo plantaardig materiaal (veevoer) nodig. Vleesproductie zorgt ook voor veel meer uitstoot van broeikasgassen en voor verzuring van de bodem en de lucht.

In Nederland kopen we jaarlijks zo'n 33 kilo vlees per persoon (rund, varken en kip samen). Dat is wel 4 tot 6 keer zoveel als past binnen de draagkracht van de aarde. Daarnaast importeren en exporteren we ook veel vlees. Minder of geen vlees eten is beter voor het milieu én gezond. In Nederland eten we meer dierlijke eiwitten dan nodig is voor onze gezondheid.

Vlees kun je goed vervangen door ei, peulvruchten (bonen zoals bruine, witte en kidneybonen, linzen, kikkererwten), tofu en tempé en ongezouten noten. Wissel af tussen die producten om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Als je eet volgens de adviezen van de Schijf van Vijf zonder vlees en dit vervangt door peulvruchten, noten en ei en 1 keer per week vis eet, dan verlaag je de klimaatimpact van jouw eten met ongeveer één derde.

Natuurlijk bepaal jij hoeveel je wilt minderen, maar met elke dag minder verlaag je jouw impact op het klimaat. Vind je het lastig om minder vlees te eten? Misschien werkt het voor jou om vlees op bepaalde dagen te laten staan of eet je liever een kleinere portie vlees. Zo kun je stap voor stap opschuiven naar een eetpatroon met minder vlees.

  1. Wil je vlees in je maaltijd niet helemaal missen? Probeer dan eens minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
  2. Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten. Wil je ook op dierenwelzijn letten? De Topkeurmerken Biologisch, EKO, Demeter en Beter Leven 2 en 3 sterren stellen hogere eisen voor het welzijn van dieren.

Maak een concreet plan. Hoeveel dagen per week wil je minder of geen vlees eten? Op welke dagen? En wat eet je op die dagen? Schrijf het op voor jezelf. Hang eventueel briefjes op als geheugensteuntje. Bijvoorbeeld: ‘zaterdag en maandag eet ik vegetarisch’ of ‘woensdag bonendag’. Peulvruchten, ongezouten noten, tofu, tempé en ei kun je eten in plaats van vlees. Denk bij peulvruchten aan bruine bonen, kidneybonen, kikkererwten, linzen en kapucijners. En bij noten aan walnoten, hazelnoten en pinda’s.

De Noodzaak van Ecologische Kringlooplandbouw

De productie van vlees en zuivel trekt een zware wissel op het milieu en het klimaat. Dit wordt pijnlijk zichtbaar door de stikstofcrisis. Bij de teelt van landbouwgewassen en het houden van dieren komen CO2, methaan en lachgas vrij. Deze broeikasgassen dragen bij aan de opwarming van de aarde. Vlees en zuivel zijn de grootste boosdoeners. Bij de spijsvertering van koeien en andere herkauwers ontstaat methaan, een krachtig broeikasgas.

We eten met z’n allen steeds meer vlees en zuivel, vooral in het Westen. Tweederde van alle landbouwgrond ter wereld wordt gebruikt als weiland voor grazende dieren of de teelt van veevoer. Hiervoor is al veel natuur gesneuveld. Zo zijn in Zuid-Amerika miljoenen hectaren regenwoud en andere natuur vernietigd voor de teelt van soja of om runderen te laten grazen. Nederland importeert deze soja om onze gigantische veestapel te voeden. Ook importeren we Zuid-Amerikaans rundvlees.

Het grootste deel van het vlees en de zuivel die in onze vee-industrie wordt geproduceerd gaat linea recta de grens over. Terwijl de mest van al die dieren de lucht, het water en de bodem vervuilt, waardoor planten- en diersoorten uitsterven. Geen wonder dat wetenschappers het er over eens zijn dat we om ons klimaat en onze natuur te beschermen drastisch minder dieren moeten gaan houden.

De productie van vlees, zuivel en eieren heeft naast de gevolgen voor klimaat en de gevolgen van stikstof voor onze natuur nog vele andere schadelijke gevolgen, bijvoorbeeld het gebruik van insecticiden, onkruidverdelgers en kunstmest die in het milieu terechtkomen. Ook onze gezondheid heeft te lijden onder de vee-industrie door het gevaar op besmettelijke dierziektes zoals Q-koorts en longziektes door fijnstof. Onderzoeksbureau Ecorys berekende dat de maatschappelijke kosten van de schade van de vee-industrie voor onze natuur, klimaat en gezondheid in 2018 optelde tot 6,6 miljard euro.

Ecologische landbouw met drastisch minder dieren is een cruciaal onderdeel van de aanpak van de stikstof- en de klimaatcrisis. Het voer dat biologisch gehouden dieren krijgen, is geteeld zonder het gebruik van schadelijke bestrijdingsmiddelen en kunstmest.

Redenen genoeg om het roer in de landbouw flink om te gooien naar een voedselsysteem dat goed is voor klimaat, natuur én boer. Boeren dienen op een rechtvaardige manier te worden geholpen in deze noodzakelijke omslag, want veel boerenfamilies zijn nu afhankelijk van grote bedrijven en banken die de omslag naar een duurzaam landbouwsysteem blokkeren. Ook moeten zij eerlijk betaald krijgen voor duurzame inspanningen. Op deze manier kunnen we ook de achteruitgang van de boerenstand keren.

Conclusie

De stikstofcrisis maakt pijnlijk duidelijk dat het klimaat, natuur en dieren lijden onder de enorme vlees- en zuivelproductie. Vlees is milieuvervuilend, zoveel is duidelijk. Maar minder vlees eten heeft nog andere milieuvoordelen zoals vermindering van land- en watergebruik.

labels: #Vlees

Zie ook: