Gezond eten is voor velen een belangrijk aspect van het dagelijks leven. Door de jaren heen is er echter veel veranderd in de kijk op voeding, vooral als het gaat om de consumptie van vlees. Steeds vaker komen er vragen over de impact van vlees op onze gezondheid en de hoge CO2-uitstoot van de vleesindustrie.
De Voordelen van Vis
Vis wordt vaak gezien als een logische vervanger voor vlees. Door de vele gezonde omega 3-vetzuren, vitaminen en mineralen die vis bevat, is het ontzettend gezond. Het Voedingscentrum adviseert niet voor niets om minimaal een keer per week vis te eten. Uit onderzoeken naar de positieve eigenschappen van deze vetten is onder andere gebleken dat ze hart- en vaatziekten kunnen voorkomen en dat ze je concentratievermogen en zicht kunnen verbeteren. Daarnaast is aangetoond dat de consumptie van vette vis een positief effect heeft op je mentale gesteldheid en dat kinderen met astma er baat bij hebben.
Behalve deze omega 3-vetzuren, is vette vis ook rijk aan vitamine A, D, B6, B12, zink, selenium en jodium. Dit zijn alle vitamines waar iemand die weinig vlees eet een tekort aan zou kunnen krijgen.
Duurzaamheid van Vis
De kweek of vangst van vis geeft minder broeikasgasuitstoot dan de productie van vlees en er is minder land voor nodig. Dat is positief voor het milieu. De meeste energie zit in de vissersboten en het koelen of vriezen van de vis. Er zijn al duurzame visserijmethodes, zoals de fly shoot. Daarnaast is de Nederlandse vloot constant bezig te innoveren en verduurzamen.
Voor de productie of vangst van vis is gemiddeld minder water en land nodig dan voor vlees. De kweek of vangst van vis heeft in de meeste gevallen minder land en water nodig. De broeikasgasuitstoot verschilt erg per vissoort en is afhankelijk van de vissersboten, het koelen of vriezen van vis en het gebruik van vismeel in visvoer. De meeste vis komt uit het wild of uit kwekerijen waar minder grondstoffen voor nodig zijn.
Toch zijn er ook duurzaamheidsproblemen bij het vangen of kweken van vis, zoals overbevissing, ongewenste bijvangsten, aantasting van ecosystemen of het gebruikt van diergeneesmiddelen. Topkeurmerken zoals MSC en ASC en de VISwijzer kunnen je helpen te kiezen voor duurzaam gevangen of gekweekte vis.
De Impact van Vlees
Voor de productie van vlees zijn machines nodig, stallen, verbouw van voer, et cetera. Daarvoor is veel land en water nodig. Veevoer moet ook worden verbouwd en vervoerd. Daarnaast zorgen dieren voor veel uitstoot van broeikasgassen door boeren, scheten en mest. Dat warmt de aarde op. Bij het houden van vee komen gassen vrij die bijdragen aan het broeikaseffect en klimaatverandering. De belangrijkste zijn kooldioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O). Herkauwers (zoals koeien en schapen) produceren methaan als ze voedsel verteren. Uit opgeslagen mest komen methaan en lachgas (N2O) vrij. Het gebruik van mest en kunstmest op het land leidt ook tot de uitstoot van lachgas.
Voor de teelt van rood vlees wordt veel land, water en energie verbruikt. Daarnaast zorgt vleesproductie voor veel meer uitstoot van en voor verzuring van de bodem en de lucht. Dat geldt ook voor vleesvervangers die gemaakt zijn van zuivel. Naast milieuproblemen speelt ook dierenwelzijn een rol bij de productie van vlees.
Alternatieven voor Vlees
Minder (rood en bewerkt) vlees en vaker vegetarisch eten past bij een gezond en duurzaam eetpatroon. Steeds meer Nederlanders willen minder vlees eten. Dat is ook nodig: als we binnen de grenzen van de planeet willen blijven met ons eetpatroon, dan past 1 portie vlees per week. Een plantaardig alternatief kiezen voor vlees is daarom een goede keuze. Bij het kiezen voor eiwitrijke producten kun je kijken naar de klimaatimpact van het product.
Om voldoende eiwitten binnen te krijgen zijn peulvruchten en noten de beste keuze voor het klimaat. Eet meer plant en minder dier. Van alle vleessoorten heeft kip de laagste klimaat- en milieubelasting. Wees zuinig met kaas als alternatief voor vlees.
Insecten kunnen groeien op afval uit de voedingsindustrie zoals aardappelschillen en pulp. Deze voeding zetten zij efficiënt om in eiwitten die mensen kunnen eten. Wel is er relatief veel energie nodig om de productiefaciliteit te verwarmen en ventileren. Voor de Europese markt zijn enkele insecten goedgekeurd als voeding. In Nederlandse winkels worden sprinkhanen, meelwormen en kevers aangeboden, vaak verwerkt in bijvoorbeeld insectenburgers. Insectenmeel kan ook als diervoeder worden ingezet.
Gezondheidsaspecten van Vlees en Vis
Vlees en vis bevatten naast eiwit ook mineralen (ijzer, zink, fosfor, selenium, magnesium) en vitamines B en D. Met uitzondering van vitamine B12 zitten deze stoffen ook in plantaardige producten. Vitamine B12 krijg je bij een vegetarisch dieet binnen via zuivel en eieren. Vleesvervangers zijn een gezonde keuze als deze voldoende eiwit, ijzer en vitamines B1 en B12 bevatten. Let goed op de voedingswaarde.
Eiwitten zijn een niet te missen onderdeel van je voedingspatroon. Ze bevatten belangrijke aminozuren. Deze bouwstenen voor je lichaam maak je zelf niet aan, maar heb je wel nodig om gezond te blijven. In het gemiddelde Nederlandse eetpatroon zitten meer dierlijke eiwitten dan gezond is. Voor de meeste mensen is vaker vegetarisch eten gezonder.
Het Voedingscentrum raadt aan om voor je gezondheid 1 keer per week (vette) vis te eten. Eet je vaker vis? Dan loop je het risico dat je bijdraagt aan overbevissing en andere milieuproblemen.
Feiten en Fabels over Vlees en Vis
Emeritus hoogleraar voedingsleer Martijn Katan prikt graag voedingsmythes door. Voor ons gaat Martijn Katan in op negen stellingen over vlees en vis.
- Rood vlees is ongezonder dan wit vlees - Feit noch fabel. Er is wel wat bewijs voor, maar heel hard is dat niet.
- Wie geen vlees eet, leeft langer - Feit, maar waarom? Vegetariërs en veganisten leven langer, maar ze zijn vaak ook hoogopgeleide mensen, slanker, sporten meer, roken niet en leven verder ook gezonder.
- “Onbewerkt mager vlees past goed in een gezond eetpatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen” - Feit. Maar iedere dag vlees nuttigen is te veel. Een of twee keer per week is genoeg.
- Een vleestaks is beter voor het milieu en de volksgezondheid - Fabel. Katan heeft de voorkeur voor een CO2-taks op veeteelt.
- Door vette vis te eten verlaag je de kans op het krijgen van een hartkwaal - Feit noch fabel. We zijn niet verder gekomen dan het stadium ‘Ja, het helpt vermoedelijk een beetje.’ Helaas.
- Voor mensen die geen vis eten, zijn visoliecapsules met de omega 3-vetzuren een goed alternatief - Fabel. Die omega 3-vetzuren leveren niet de gezondheidsvoordelen op waarop was gehoopt.
- Gefrituurde vis, zoals kibbeling of een lekkerbekje, past niet in een gezond voedingspatroon - Feit. Kibbeling of een lekkerbekje eet je omdat het lekker is, niet voor de gezondheid.
- Door vis te eten loop je de kans om schadelijke stoffen binnen te krijgen zoals pcb’s, kwik of pfas - Fabel. De hoeveelheden schadelijke stoffen die je binnenkrijgt door vis te eten zijn verwaarloosbaar.
- Vis is gezonder dan vlees - Geen feit of fabel. Bonen zijn beter.
Milieu-impact van Eiwitrijke Producten
De klimaatimpact van verschillende eiwitrijke producten verschilt flink. De grafiek geeft een indruk van de veroorzaakte CO2-uitstoot door de productie van verschillende eiwitbronnen.
| Eiwitbron | CO2-uitstoot (kg per kg product) |
|---|---|
| Peulvruchten | Laag |
| Tofu | Laag |
| Noten | Gemiddeld |
| Kip | Gemiddeld |
| Varkensvlees | Hoog |
| Rundvlees | Zeer hoog |
Als je bewuste keuzes maakt bij het eten van eiwitrijke producten kun je veel verschil maken. Van alle eiwitrijke producten zorgen plantaardige soorten voor de minste milieubelasting. Denk daarbij aan granen- en groenteburgers, noten, tempé, tahoe en peulvruchten.
labels: #Vlees
