Heb je een product gegeten waar (misschien) de bacterie salmonella in heeft gezeten? Dat kan je flink ziek maken. Maar de kans op ernstige gevolgen is klein.

Veelvoorkomende Veroorzakers van Voedselvergiftiging

Ziek geworden na het eten van kip? Grote kans dat campylobacter, het onbekendere stiefbroertje van salmonella, de boosdoener is. Salmonella is een bekende, beruchte bacterie die regelmatig in rauwe kip wordt aangetroffen. Uit onderzoek blijkt echter dat veel meer mensen ziek worden van de minder bekende campylobacterbacterie.

  • Campylobacter jejuni: Deze bacterie kan voorkomen in vlees en vleesproducten, vooral in kip, maar ook in schaal- en schelpdieren en in rauwe melk.
  • Salmonella: Een bekende bacterie die vaak in rauwe kip wordt aangetroffen.

Campylobacter

Deze bacterie leeft in de darmen van dieren, zoals bij kippen. Als een kip geslacht wordt, kan de bacterie op het vlees terecht komen. Als kip dan niet goed doorbakken wordt, gaat het fout.Brits onderzoek laat zien dat campylobacter in Europa aan een opmars bezig is. Jaarlijks zijn er in de EU rond de 250.000 besmettingen. Kippenvlees is de belangrijkste bron van infecties met campylobacter. Ook in Nederland vallen er veel besmettingen te betreuren.

Campylobacter jejuni is in Nederland de belangrijkste veroorzaker van darminfecties. In kleine aantallen veroorzaakt deze bacterie nog geen infectie. Wanneer het voedsel echter niet koud genoeg wordt bewaard of niet voldoende wordt verhit (bijv. tijdens een barbecue) krijgen de bacteriën de kans om zich te vermenigvuldigen. Na het eten dringen de bacteriën de wand van de darm binnen waardoor een ontsteking van het darmslijmvlies optreedt. Een infectie vindt vooral plaats via besmet eten en drinken zoals vlees, kip, schaal- en schelpdieren en rauwe melk. Ook drinkwater dat onvoldoende gezuiverd is, kan een bron van infectie zijn. Door slechte hygiënische maatregelen in de keuken kan de bacterie worden overgedragen via voedingsmiddelen die rauw gegeten worden.

Salmonella

Veel dieren kunnen drager zijn van salmonella, bijvoorbeeld kippen, varkens en koeien. Daar worden zij meestal niet ziek van. Wel kunnen ze de bacterie aan hun omgeving doorgeven en zo mensen ziek maken. De bacterie zit ook in het vlees, de melk en/of op de eieren van het besmette dier. Mensen die deze producten eten, krijgen de bacterie binnen en kunnen daar ziek van worden. Dat gebeurt vooral wanneer mensen rauw vlees of rauwe eieren eten. Wanneer besmette producten dicht bij andere producten worden bewaard, kunnen die producten ook besmet raken. Zo kan de bacterie bijvoorbeeld ook op groenten of fruit zitten.

Incubatietijd

De tijd tussen de besmetting en de eerste ziekteverschijnselen is één tot zeven dagen. Het duurt ongeveer 6 tot 48 uur voordat een salmonellabesmetting klachten veroorzaakt. Deze periode wordt de incubatietijd genoemd.

Deze klachten beginnen vaak tussen de 12 en 96 uur na het eten van besmet voedsel.

Symptomen

Lang niet altijd leidt een infectie met Campylobacter tot klachten. Zijn er wel klachten dan hebben deze te maken met een ontsteking van het darmslijmvlies van de dunne- en dikke darm. Gedurende de eerste dagen zijn er vooral klachten zoals koorts, hoofdpijn, moeheid en soms spierpijn en gewrichtspijnen. Na enkele dagen worden deze gevolgd door buikkrampen, misselijkheid met braken en diarree. De diarreeklachten kunnen meer of minder ernstig zijn. Sommige patiënten hebben alleen last van dunne ontlasting. Anderen hebben veel last van waterige en bloederige diarree soms tot wel 10 keer per dag. Over het algemeen gaan de darmklachten binnen één tot zeven dagen vanzelf over. Ongeveer tien tot twintig procent van de patiënten heeft langdurige (tot circa zes weken) en ernstige klachten.

Klachten zoals buikpijn, diarree en griepachtige verschijnselen treden op binnen 48 uur tot 1 week na besmetting. De klachten houden ongeveer 5-7 dagen aan. Soms kun je nog wekenlang last hebben van darmkrampen.

Klachten die kunnen ontstaan zijn: misselijkheid, overgeven, diarree (soms met slijm en bloed), buikkrampen, koorts en hoofdpijn. Met name bij een infectie met de Salmonella typhi en de Salmonella paratyphi bacterie kunnen de klachten heel hevig zijn.

Door besmet eten en drinken kun je deze klachten krijgen:

  • meestal eerst buikpijn of buikkrampen
  • misselijk en overgeven
  • diarree
  • duizelig zijn

Sommige bacteriën geven hoofdpijn, spierpijn en koorts.

Door sommige bacteriën kun je bloed in je poep krijgen.

Behandeling

De eerste paar dagen van de infectie bestaat de behandeling vooral uit het voorkomen van uitdroging als gevolg van diarree. Bij uitdroging is er een te groot verlies aan vocht en zouten als gevolg van de diarree. Het is dan ook belangrijk om extra te drinken, omdat je door de diarree, misselijkheid en koorts veel vocht verliest. Om uitdroging te voorkomen moet dit vocht aangevuld worden. In principe mag je normaal eten.

Bij kortdurende klachten hoeft er geen onderzoek te worden gedaan. Bij klachten die langer aanhouden laat de arts de ontlasting onderzoeken op de aanwezigheid van de bacterie. Een bloedkweek wordt gedaan om een eventuele infectie van het bloed met de bacterie aan te tonen.

Bij drogist en apotheek is ORS poeder verkrijgbaar. Dit poeder kan je oplossen in water en vervolgens opdrinken. Bij een darminfectie mag je in principe alles eten. Het advies om alleen thee en beschuit te nemen is achterhaald. Het is juist goed om zoveel mogelijk normaal te eten. Op die manier sterk je snel weer aan en verbeter je de conditie.

Bij aanhoudende of ernstige klachten zoals hoge koorts kan een behandeling nodig zijn. Wanneer de koorts na drie dagen niet verminderd is, is het raadzaam een arts te raadplegen.

Drinken bij diarree en overgeven:

Bij diarree en overgeven is het belangrijk dat je extra vaak drinkt (2 of 3 liter per dag). Hoe meer diarree of overgeven, hoe meer je moet drinken om niet uit te drogen. Drink bijvoorbeeld elke keer een glas water, thee of bouillon nadat je diarree had. Drink kleine beetjes tegelijk als je overgeeft. Bijvoorbeeld elke 5 tot 10 minuten 1 of 2 slokken. Zo hou je toch wat vocht binnen. Als je je wat beter voelt, kun je langzaam weer wat meer in 1 keer gaan drinken. Als je ook koorts hebt, is drinken nog belangrijker. Drink geen zoete dranken als de diarree langer dan 1 week duurt of steeds terugkomt. Dus geen appelsap, melk, energie-dranken, frisdranken en light-dranken (zoals cola light). Soms kunnen de darmen tijdelijk minder goed tegen deze drank als je diarree hebt (gehad).

Eten bij diarree en overgeven:

Een paar dagen niet of minder eten is niet erg. Je hoeft jezelf niet te dwingen om te eten. Als je weer trek hebt, kun je weer eten waar je zin in hebt. Begin met kleine beetjes. Als je kunt eten, voel je je meestal meteen wat beter. Helemaal niet eten of een speciaal dieet is niet nodig. Bij buikkrampen kun je het beste kleine beetjes eten en drinken.

Preventie

In Nederland is de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan het voorkomen van besmetting met bacteriën als campylobacter en salmonella. Verhitten tot het vlees goed gaar is en goede hygiëne zoals handen wassen, zijn de belangrijkste oplossingen om besmetting te voorkomen.

Salmonella gaat dood als je het product goed verhit (minimaal 2 minuten bij 70 °C). Bak vlees dus door en door gaar en kook eieren het liefst hard. Was je handen voordat je gaat koken en zeker na het aanraken van rauw vlees. Vooral voor kwetsbare groepen zoals kinderen tot 5 jaar, zwangeren, zieken en bejaarden is het belangrijk om bovenstaande voorzorgsmaatregelen te treffen.

Goede hygiëne is heel belangrijk om besmetting met salmonella te voorkomen. Was vaak je handen met water en zeep. Houd rauwe dierlijke producten, zoals vlees en eieren, apart van producten die je rauw eet. Bewaar eieren apart van ander eten. Ook aan de buitenkant van een ei kan salmonella zitten.

Voorkom dat je anderen ziek maakt:

Was je handen met water en zeep. Droog daarna je handen goed af met een schone handdoek of papieren doekjes. Gooi de doekjes meteen weg. Was en droog je handen elke keer als je naar de wc bent geweest. En voordat je eten of drinken klaarmaakt. Was gebruikte glazen, borden en bestek goed af. Leg uit aan de mensen om je heen dat ze dezelfde adviezen moeten volgen.

Tips om voedselvergiftiging te voorkomen:

  • Was je handen altijd na een toiletbezoek, voordat je begint met koken en voordat je begint met eten.
  • Zorg dat rauw vlees en rauwe vis geen ander eten besmetten.
  • Eet vlees, vis of schelpdieren die je rauw eet niet langer dan één dag in de koelkast bewaart.
  • Eet geen vis, vlees en schelpdieren die over de houdbaarheidsdatum zijn.
  • Stop alles wat bederfelijk is in een goede koeltas.
  • Maak een bakje met het overgebleven eten en zet dit direct in de koelkast. Zorg dat je het binnen twee dagen opeet, langer is niet meer verantwoord.

Risicogroepen

Ouderen, zuigelingen en mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn een risicogroep voor een salmonella infectie.

Salmonella is vooral gevaarlijk voor ouderen en kleine kinderen. Zij lopen kans op uitdroging, waardoor de maag-darmklachten ernstiger kunnen verlopen. Bij mensen die verzwakt zijn, bijvoorbeeld door een andere ziekte, kan de besmetting uitbreiden naar de bloedbaan. Dat kan zorgen voor ernstige klachten, zoals bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking of urineweginfecties. De kans hierop is heel klein.

Meestal is een besmetting met de salmonellabacterie niet gevaarlijk voor zwangeren. Soms kan er een infectie in de baarmoeder ontstaan. Dit gebeurt bijna nooit. Salmonella is een bacterie die jouzelf wel ziek kan maken, maar het brengt niet direct schade toe aan je baby. Mocht je klachten krijgen, let er dan vooral op dat je genoeg drinkt. Krijg je uitdrogingsverschijnselen of hele erge koorts en het houdt langer dan 2 dagen aan? Ga dan naar de huisarts.

Complicaties

Besmetting met campylobacter kan in uitzonderlijke gevallen leiden tot het Guillain-Barré-syndroom. Dit tast het zenuwstelsel aan. Ook kan er soms blijvende spierzwakte optreden met symptomen als ernstige verzwakking van spieren, polio-achtige verschijnselen en pijn.

Een klein aantal mensen dat een salmonellabesmetting heeft opgelopen, kan blijvende (chronische) klachten houden. Dit kunnen buikklachten zijn, zoals buikkrampen of diarree, maar ook gewrichtsklachten kunnen ontstaan als de salmonellabacteriën in de bloedbaan zijn doorgedrongen. De kans dat dit gebeurt is groter bij mensen met een (ernstig) verzwakt immuunsysteem.

Statistieken

In Nederland krijgen ongeveer 41.000 mensen per jaar een plotselinge maag-darminfectie door salmonella. Van deze mensen gaan er ongeveer zesduizend naar de huisarts vanwege deze klachten, en duizend naar het ziekenhuis.

Het aantal symptomatische infecties wordt geschat op ongeveer 70.000 per jaar (Benincà 2022b). Het aantal laboratoriumbevestigde gevallen is slechts een fractie hiervan.

Naar schatting betreft het een totaal aantal gevallen van gastro-enteritis door Campylobacter in Nederland 73.000, waarvan 18.000 patiënten hun huisarts bezoeken (Benincà 2022a).

In Nederland is net als in de meeste landen met een gematigd klimaat sprake van een piek in de zomermaanden.

Antibiotica en Darminfecties

Tijdens en vaak ook nog na afloop van een antibioticumkuur kunnen patiënten last krijgen van diarree of andere darmklachten. Dit komt doordat het antibioticum niet alleen de ziekmakende bacterie (campylobacter jejuni) doodt maar ook veel nuttige darmbacteriën. Deze nuttige darmbacteriën leven in de darm en zorgen voor een evenwichtige darmflora. Door het gebruik van een antibioticum kan dit evenwicht verstoord raken en kunnen maagdarmklachten ontstaan. Deze klachten kunnen mogelijk verminderen door probiotica te gebruiken. Probiotica zijn producten waaraan nuttige darmbacteriën zijn toegevoegd.

Samenvatting van Belangrijke Punten

Hieronder een tabel met een samenvatting van de belangrijkste punten over Salmonella en Campylobacter:

Eigenschap Salmonella Campylobacter
Incubatietijd 6-48 uur 1-7 dagen
Symptomen Misselijkheid, overgeven, diarree, buikkrampen, koorts Buikpijn, diarree, griepachtige verschijnselen
Belangrijkste bronnen Rauw vlees (vooral varkensvlees en kip), eieren, rauwe melk Kip, rauwe melk, schaal- en schelpdieren
Preventie Goede hygiëne, verhitting tot 70°C Goede hygiëne, verhitting tot het vlees gaar is
Behandeling Voldoende drinken, ORS Voldoende drinken, ORS

Let op: Raadpleeg altijd een arts bij ernstige of aanhoudende klachten.

labels: #Kip

Zie ook: