Vreeken's Zaden: Een Wereld van Tomatensoorten

Midden in Dordrecht, in een mooi winkelpand uit de jaren dertig aan de Voorstraat, zit sinds 1926 Vreeken’s Zaden. Vreeken’s Zaden streeft naar een ruime keuze; er zijn honderden soorten tomatenzaden te koop. Besjestomaat, hartjestomaat, pingpongtomaat.

Een Breed Assortiment

Vreeken, stoppelbaard, bril met licht montuur, denkt dat er over de hele wereld maximaal vijf winkels zijn die aanbieden wat hij heeft. En 160 boonsoorten, 277 verschillende soorten pompoenzaden, 151 koolsoorten, maar ook kruiden, grassen en granen.

Eigenaar Ton Vreeken weet alles te vinden. Hij wordt omringd door metershoge stapels kratten met bestellingen en nieuwe aanwinsten. ‘Chinese yam’, staat erop, of ‘knoflook 1’. Vreeken weet alles en kan alles lokaliseren. ‘Tweede rij, derde van boven,’ zegt hij als een vrouw vraagt naar een speciale komkommersoort (45 variaties).

‘Dit is de toptijd!’ zegt Vreeken, die, nu de lente is begonnen, vaak doorwerkt tot ver na middernacht. Hij zegt tegen een medewerker dat de vraag van diens klant naar ‘zoete aardappel’ niet specifiek genoeg is. Een opleiding deed hij niet; wat hij weet, kun je alleen in de praktijk leren.

De Opkomst van Stadstuinieren

Ongeveer tien jaar geleden veranderde er iets. Stadstuinwinkels: hippe zaakjes, vaak met een biologisch gekweekt assortiment, heel anders dan de grote tuincentra. De talloze boerenmarkten zijn daarvan een voorbeeld, net als de trend die urban farming heet: groenten en kruiden verbouwen in de stad. Hanneke (23) en Tijs (33), hij met een hip mutsje op, wonen sinds kort antikraak in Dordrecht. Ze zijn dolblij met hun moestuin. Hanneke laat haar handen zien: zwarte nagels van het wroeten in de grond. ‘Al onze vrienden tuinieren.

Er zijn niet meer zo veel bedrijven als dit. Vreeken’s Zaden hield het vol: Ton Vreeken zag al in 2000 de mogelijkheden van internet en begon met onlinebestellingen. ‘Dat was het begin van explosieve groei.

Bijzondere Soorten Tomaten

Als je denkt dat er alleen maar rode tomaten zijn in grote en kleine variant dan heb je het mis. Tomaten komen in veel verschillende soorten en maten. En in héél veel verschillende kleuren. Ik kweek graag verschillende kleuren. Na het oogsten van de tomaten staat het prachtig op een schaal. Maar ook de smaak van de tomaten verschilt enorm. Als je eenmaal zelf gekweekte tomaten heb gegeten.

Bij het kiezen van je zaden is het belangrijk om te weten dat er 2 verschillende soorten tomaten zijn. Namelijk de stamtomaat die groeit voornamelijk in de hoogte. En dan is er ook nog de struiktomaat. Deze groeit zoals de naam en zegt als een struikje. Over het al gemeen wordt de struik tomaat niet heel erg hoog. En is deze heel erg geschikt om te kweken in potten. Handig voor als je op je balkon tomaten wil kweken. Of verwerk een paar struiktomaten in je siertuin om zo toch wat te kunnen oogsten. De struiktomaten zijn ook erg leuk voor in de kindermoestuin.

Stamtomaten versus Struiktomaten

De stamtomaat kan erg hoog groeien, wanneer ze binnen in de kas groeien kunnen ze het dak van de kas makkelijk halen. Buiten is mijn ervaring dat ze vaak niet zo hoog worden. Maar de 1,5 meter halen ze vaak wel. Op het moment dat ze de hoogte in gaan is het belangrijk dat je ze gaat ondersteunen, bijvoorbeeld door ze op te binnen aan een bamboe stok. Maak de stellen niet te strak vast, want deze worden nog dikker. En je wil niet dat ze beschadigd raken door touw of binddraad. Stamtomaten moet je dieven.

Nou ja je moet van mijn natuurlijk helemaal niets. Maar wanneer je dit niet doet ontwikkeld de plant enorme zijtakken, die op die takken ook weer dieven gaan maken en die worden ook weer takken. Doe je niets aan je planten dan eindig je met een enorme plant die gevoelig is voor ziekte. Want tomaten planten hebben veel ventilatie nodig. Daarnaast steekt de plant veel tijd in het maken van blad en takken en minder tijd in de vruchten.

Heirloom en F1 Zaden

Ik kies vrijwel altijd voor heirloom zaden. Eerlijk is eerlijk ik weet het nederlandse woord niet. Maar deze zaden zijn zaad vast. Het ras is dusdanig stabiel dat de zaden die je uit de tomaten oogst ook daadwerkelijk dezelfde tomaat oplevert. Staat er een ander tomaten ras naast dan kunnen ze daar wel mee kruisen. Bij F1 zaden is de plant een kruising van verschillende planten, en hebben de zaden van de plant vaak niet dezelfde eigenschap als de moederplant. F1 hybride zaden is niet hetzelfde als gmo zaden. Maar daar zal ik later nog eens over schrijven. Voor de tomaten ben ik een grote fan van de heirloom zaden. Omdat de tomaten qua smaak gewoon enorm verschillen van de waterige supermarkt tomaten. Ook is het zelf oogsten van de zaden erg fijn want zo hoef je niet ieder jaar nieuwe zaden te kopen.

Ondanks dat ik fan ben van heirloom zaden kies ik dit jaar toch ook voor een aantal F1 zaden. Simpelweg omdat ik op zoek ben naar een tomaat die véél tomaten produceren. En die ik vervolgens kan gebruiken om ketchup en tomatenpuree van te maken. Tomatenpuree vraagt om héél héél héél veel tomaten.

Enkele Tomatenrassen Uitgelicht

Voor dit jaar kom ik uit op 10 verschillende tomaten rassen. En ja dat zijn heel veel tomatenplanten. Black russian is een vleestomaat die donker mahonierode vruchten geeft. Ik vind de smaak van deze tomaat echt geweldig. Zoet zuur maar ook een beetje pittig. Indigo rose had misschien wel op nummer één het is een bijna zwarte tomaat, en doet denken aan de kleur van aubergine. De smaak heeft is heerlijk zoals de verpakking zegt een balans van zoet en zuur. Maar heel ver weg proef ik ook een vleugje pruim. De tomaatjes zijn iets groter dan een cherry tomaat, en heerlijk door de salade of om zo te snacken.

De tomatenboom heb ik nog geen ervaring mee. De plant wordt tot 1 a 2 meter hoog en heeft een grote opbrengst aan kleine tomaten. En de verpakking zegt dat ze niet gevoelig is voor ziekte. Ik ben dus benieuwd naar deze nieuwkomer. Basinga is een gele vleestomaat, met stevig vruchtvlees. Hij is een slag kleiner dan dat je gewend bent bij vlees tomaten. Maar rijpt daardoor buiten ook sneller af.

Tiny Tim is een struiktomaat en komt dit jaar in de kinder moestuin. Outdoor girl, Moneymaker en Amish gold heb ik nog geen ervaring mee. Het zijn de nieuwkomers dit jaar. Outdoor girl zou het buiten erg goed moeten doen. En de vruchten rijpen snel af. Ik ben dus heel benieuwd naar de opbrengst. Amish gold geeft goud gele vruchten van 140- 170 gram per vrucht, en ook die beloofd een hoge opbrengst.

Dan hebben we nog de irish rose, deze kwam vorig jaar in het vergeten tomaten zaden pakket van vreeken zaden. Ik weet nog dat ze erg lekker was, maar ik ben vergeten hoe ze eruit zag. Dat wordt dus een verrassing dit jaar. En dan last but not least dancing with smurfs. Ook een zwarte tomaat en iets grote dan een cherrytomaat. De smaak is wat neutraler dan die van de Indigo rose. Maar ook zeker een heerlijke tomaat.

Het Zaaien van Tomaten

Tomaten moet je binnen voor zaaien. Doe je dit niet dan is de kans groot dat je tomaten niet op tijd rijp zijn. Omdat ze een lange tijd nodig hebben om te groeien, vrucht te zetten en de vruchten af te laten rijpen. Ons klimaat is te koud om direct buiten te zaaien. Voor mij is de norm geworden om 6 weken voor de laatste vorst (12 mei ijsheilingen) de tomaten voor te zaaien. Zo hebben mijn tomaten planten een mooi formaat als ze naar buiten gaan. Maar zijn ze nog niet te groot.

Ik zaaide ooit alle tomaten in januari, en dat kan ik niet aanraden. De planten waren inmiddels enorm geworden, en tegen de tijd dat ze naar buiten mochten waren het ook niet meer de meest gezonde planten. Ze deden het op de tuin best oké. Maar sinds ik begin maart zaai, heb ik betere en gezondere planten. Ik kan enorm lang doorgaan over tomaten. Maar voor nu is het tijd om te gaan zaaien.

Zaaitips

Eigenlijk verschild het niet bijna niet van paprika’s of aubergine zaaien waar ik eerder over schreef. Tomaten zaaien doe ik ook in een klein kweekbakje, die ik in 2e deel zodat ik 2 verschillende soorten tomaten kan zaaien in een bakje. Vul het bakje tot vlak onder de rand met aarde. Ik gebruik hiervoor potgrond. Verspreid de zaden over het bakje en dek ze af met een klein beetje aarde. Zorgt dat de grond in de bakjes vochtig is maar niet drijfnat. En dan is het een kwestie van wachten. Met een week ongeveer beginnen de eerste zaailingen op te komen.

Bij mij staan de bakjes in de propagator, die warmt aan de onderkant iets op waardoor de plantjes warmer staan. Maar vroeger kweekte ik ze gewoon op in de woonkamer. Een temperatuur van 20-25 graden is ideaal. Zorg ervoor dat de bakjes voldoende vochtig blijven, want de grond mag niet uitdrogen. Dit kan er namelijk voor zorgen dat je plantjes niet opkomen. Ik zaai meerdere rassen in een klein bakje voor. Dit heeft voornamelijk te maken met het feit dat ik ieder jaar veel verschillende planten opstart. En ik zo lang mogelijk zo weinig mogelijk ruimte wil gebruiken.

Verspenen

Kweek je maar een paar plantjes op, of heb je voldoende ruimte, dan kan je de tomaten ook direct in een eigen potje zaaien. Het voordeel hiervan is dat je de plantjes niet hoeft te verspenen. Ze komen op in hun eigen potje en kunnen daar rustig doorgroeien. Als het potje groot genoeg is kan je ze er in laten staan tot ze naar buiten kunnen. Wordt het potje wat klein, of groeien er veel wortels door de gaatjes van het potje. Dan is het verstandig om de tomaten plantjes nog een keer te verpotten. Zo krijgen de wortels voldoende ruimte om te kunnen groeien. En kunnen je planten met een gezond wortel gestel de tuin in. Vandaag schreef ik ook een stukje over zaailingen verspenen.

Dat is dus de volgende stap die ik ga zetten. Voorzichtig gaan de zaailingen van hun kweekbakje over naar een eigen potje. Voor tomaten mag je best een flink potje nemen. P9 bijvoorbeeld is een mooi formaat om je plantjes in te zetten. Deze potjes zijn 9×9 cm en geven je tomaten voldoende ruimte om een mooi wortel gestel te maken. Bijzonder aan tomaten planten is dat ze in staat zijn om vanaf de steel wortels te maken. Zodra de steel of één van de takken de grond raakt gaan ze daar verder wortelen. Door je tomaten planten dieper te planten kunnen ze meer wortels aan maken. Meer wortels betekend meer voedingsstoffen op kunnen nemen en ook beter water op kunnen nemen. Wat in een droge zomer erg van pas kan komen.

Ik zet na het verspenen van de tomaten ze dus altijd wat dieper in de grond. Zo kunnen ze vanaf de steel ook wortels gaan maken. Zodra ze op de tuin de grond in kunnen, zet ik ze ook een stuk dieper. Belangrijk is wel om dan het onderste blad weg te halen.

Verschillende Tomatensoorten

Er is waarschijnlijk geen andere groente waarvan zoveel rassen bekend zijn en worden aangeboden; op internet kun je meer dan 15.000 rasbeschrijvingen vinden! Er zijn (F1-)hybriderassen en zaadvaste rassen (waaronder de bekende ‘heirloom’-tomaten). Een heirloom-tomaat is een zaadvast, en van oorsprong niet commercieel ras. Soms is zo’n ras al tientallen tot zelfs meer dan 100 jaar oud. Ze kunnen oorspronkelijk uit bijvoorbeeld Rusland, Amerika, Polen, etc. komen en zijn vaak binnen een familie generatie op generatie via de zaden doorgegeven en via emigratie op andere plaatsen in de wereld beland.

Voorbeelden van Heirloom Tomaten

Voorbeelden van heirloom-tomaten zijn Brandywine (in 1880 al ergens in een catalogus beschreven!), Cherokee Purple, Coeur de Boeuf, Costoluto Genovese, Grushovka, Slivovite Cervene, Old Wyandotte, Zong Shu, Togo Trèfle, Belarusian Heart, etc. Je kunt aan rasnamen sowieso soms zien waar ze oorspronkelijk vandaan komen, andere hebben de naam gekregen van het familielid dat vroeger die lekkere tomaten teelde (denk aan Aunt Gertie’s Gold, Aunt Ginny’s Purple, Grandpa Cok’s Plume, Aunt Swarlo’s Polish Plum en Granny Cantrell’s German Red).

Maar de meeste namen verwijzen toch enigszins naar de eigenschappen als smaak, kleur, vorm, etc. Dat klinkt heel interessant en dat is het ook zeker. Van deze rassen kun je zelf geen zaden oogsten (het kan wel maar de volgende generaties zullen verschillen in die eigenschappen geven - lees daarover meer in dit hoofdstukje: F1-hybriden. Persoonlijk vind ik ze iets minder spannend; ze zijn vaak rood en rond.

Mijn liefde ligt toch meer bij al die bijzondere vormen, kleuren en smaken van de zaadvaste rassen. En in de kas kan ik daar vaak toch ook meer dan voldoende van oogsten, en de planten blijven er over het algemeen gezond, etc.. Maar voor de zekerste oogst en ziektebestendigheid (zeker in de buitenteelt) is het zeker een optie om wat meer geld uit te geven voor een F1-hybrideras, zeker ook die een hoge resistentie tegen Phytophthora hebben.

Kleurvariaties

Een groot deel van de zaadvaste rassen is dus helemaal niet rood. Sterker nog, de eerste tomaten die ontdekkingsreizigers vonden waren vlak van smaak en geel van kleur (pomodoro - pomme d’oro = gouden appel). Pas later werden er rassen ontwikkeld met meer smaak en een rode kleur. Op de foto één van mijn favorieten: Liguria: allesbehalve uniform 🥰). De stamtomaten geven grote, vlezige maar toch ook sappige romatomaten (hoewel je het bijna ook geen romatomaat meer kan noemen, op internet wordt ze soms ook vleestomaat genoemd).

En al deze tomaten kunnen kleuren bevatten als crème, abrikoos, rood, geel, oranje, rozerood, groen, purper, bruin en alles wat daar tussenin zit. En vergeet de ‘blauwe tomaten’ niet. Die zijn over het algemeen niet lekker (ook niet vies, gewoon weinig smaak). Maar zoals al eerder genoemd is er intensief mee gekruist, en die kruisingen leveren soms geweldig mooie tomaten op, met nog een vleugje (of meer) blauw, en die dus vooral ook wel heel erg lekker zijn!

Textuur

Er zijn ook wat tomaten die geen gladde schil hebben maar die heel subtiel een bijna perzikachtige huid hebben. Ze zijn prachtig, en heerlijk in dunne plakjes of sauzen, soepen, etc. Maar ik moet er wel eerlijk bij zeggen dat deze tomatenrassen niet tot mijn persoonlijke favorieten horen: in geheel of in grotere stukken voel je dat fluwelige velletje in je mond en dat vind ik zelf niet heel lekker, voor m’n gevoel is het velletje ook iets dikker dan bij tomaten met een glad velletje.

Nou ja, de lijst is veel te lang want nog lang niet compleet. Als je nog wat meer rassen wilt zien, kijk dan eens in mijn Database van zelf geteelde rassen, daar vind je de ruim 650 rassen die ik in mijn tuin mocht ervaren, met foto en beschrijving. En ik schreef eens een blog over Multiflora-tomatenrassen (gezonde en sterke rassen die een zeer grote opbrengst geven van meer dan 100 tot 200 (cherry)tomaatjes per tros). Ook daarvan behoren er een aantal tot mijn favorieten.

Het Blad

Tot slot dan nog even iets over het blad van tomaten. Als je eenmaal hebt geroken aan het blad van tomaten vergeet je het niet meer; het is niet perse lekker maar zeker ook niet vies, het is heel kruidig en eigenlijk met niets anders te vergelijken. Er bestaan verschillende soorten ‘grofheden’ in tomatenblad; elk ras heeft zo z’n eigen blad.

Ik krijg wel eens vragen over vooral het meest grove blad dat er is (het wordt ook wel aardappelblad genoemd): “Is mijn tomatenzaailing wel een tomatenzaailing want het heeft ander blad dan de andere zaailingen?”. En dan zijn er kleine verschillen in grofheden. Dit is duidelijk wat slanker en langer blad, als de planten eenmaal volwassen zijn wordt dat nog meer duidelijk. En tot slot nog even een foto van een jong tomatenplantje van het ras Glossy Rose Blue, een blauwe tomaat.

En tot slot zijn er ook nog tomatenrassen met witbont blad. En daarbij hoort een kleine waarschuwing want tomatenplanten met witbont blad geven vaak een minder goede opbrengst (omdat ze minder goed groeien en bloeien door het gebrek aan chlorofyl).

De Teelt

Tomaten groeien op vrijwel elke grondsoort en ze groeien vrij snel. Omdat ze flinke planten maken (vooral de stamtomaten en grotere struiktomaten) en niet alleen diep wortelen maar ook een breed uitwaaierend wortelgestel hebben vinden ze een goede bodembewerking en een luchtige grond erg prettig. Wij werken elk jaar in de winter rijpe compost door de bovenlaag van de grond. En vaak zaai ik in de winter een groenbemester in de kas (zoals Japanse Haver, winterkoolzaad, mosterd).

Als ik dat doe gebruik ik het blad daarvan in het voorjaar en de zomer als mulchlaag en geef ik geen voeding. Als ik geen groenbemester heb geef ik enkele wek na het uitplanten van de zaailingen wat samengestelde biologische moestuinvoeding of eenvoudige maar zeker behulpzame koemestkorrels. En ik mulch dan met groenafval. Je kunt ook nog denken aan het maken van voeding in de vorm van een brandnetel- en/of smeerwortelgier. En er is zelfs ook speciale tomatenmest te koop.

Wat je geeft hangt af van je eigen situatie (bijvoorbeeld klei- of zandgrond, buiten of in de kas, etc.), voedingstoestand en wensen (kopen, zelf maken, biologisch of niet, etc.). Ze maakt, zeker op drogere zandgrond, een diep wortelgestel maar daarnaast ook brede en oppervlakkige wortels. Geef tomaten vooral niet teveel stikstofrijke voeding want dat zorgt voor heel veel blad en stelen maar een minder goede vruchtzetting en een minder goede opbrengst.

Overzicht van Tomatenrassen en Eigenschappen

Hieronder een overzicht van verschillende tomatenrassen en hun eigenschappen:

Tot Slot

Hopelijk heeft dit artikel je geholpen om meer te leren over de diverse tomatensoorten die beschikbaar zijn bij Vreeken's Zaden en hoe je ze het beste kunt kweken. Veel succes met je eigen tomatentuin!

labels:

Zie ook:

• Glutenvrij Brood Bakken met Zaden: Gezond en Lekker!
• Brood met Zaden en Pitten Recept: Zelf Bakken!
• Ontdek de Lekkerste Gezonde Ontbijtrecepten met Zaden en Pitten voor een Energiek Begin!
• Bakkerij Haafs Groningen: Heerlijk brood & gebak!
• Ontdek het Ultieme Msemmen met Kip Recept: Smul van deze Authentieke Marokkaanse Delicatesse!