Waar koffie oorspronkelijk vandaan komt is een verhaal dat zo’n 1200 jaar geleden teruggaat in de tijd en zich afspeelt in de regio Kaffa van het oude Ethiopië. De geschiedenis over koffie is een verhaal dat de hele wereld heeft veranderd. Volgens de legende ontdekte geitenhoeder Kaldi per toeval de effecten van koffie toen zijn geiten energieker oogden nadat ze hadden gegeten van een rode bessenstruik. Inderdaad, de Coffea Arabica.

Tegenwoordig genieten niet alleen geiten van de energierijke drank en worden er dagelijks miljoenen koppen koffie gedronken. En hoewel men Ethiopië nog steeds ziet als een koffiemekka verbouwen zo’n 70 andere landen ook koffie. Voor veel mensen is koffie dan ook niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Maar waar komt deze drank vandaan? Wie heeft koffie ontdekt? In deze blog lees je meer over de geschiedenis van koffie.

De Koffiebelt: Waar Koffie Groeit

Een bakkie van Nederlandse bodem zul je niet zo snel drinken. Koffieplanten groeien het best in een (sub)tropisch klimaat én op hoogtes tussen de 600 en 1800 meter boven zeeniveau. Deze plekken bevinden zich vooral tussen de keerkringen rond de evenaar, ook wel de koffiebelt genoemd. Arabica en Robusta zijn de twee bekendste soorten die de koffiebelt groeien. Het verschil zit ’m in de smaak. Zo is de arabicakoffieboon milder en zacht van smaak terwijl robusta sterker en wat aardser smaakt. Ook bevat de robustakoffieboon meer cafeïne dan arabica. Maar de ene arabica-boon is de andere niet, zo smaakt arabicakoffie uit Brazilië anders dan uit Ethiopië. Dit heeft te maken met het verschil in hoogtes, het klimaat en de bodem van de koffieregio’s.

Van Boon tot Kop: Het Proces in een Notendop

Het begint met de koffieboon, die wordt geoogst uit de koffieplant. Nadat ze zijn geoogst, worden de bonen veelal gewassen en gedroogd om het buitenste laagje te verwijderen. De bonen worden gebrand waarbij de aroma’s vrijkomen. Iedere boon vraagt om een eigen brandprofiel wat uiteindelijk bepaalt hoe de koffie zal smaken. Tijd om de bonen te malen met een koffiemolen. Grof of fijn; afhankelijk van de zetmethode. Zetten maar! Wordt het een espresso of een filterkoffie?

Koffiekenmerken per Regio

Afrika, Azië en Latijns-Amerika zijn de ‘grote spelers’ wat koffieproductie betreft. De meeste koffie komt uit Brazilië, gevolgd door Vietnam op nummer twee en Colombia op drie. Brazilië is veruit de grootste producent van koffie, met een rijke geschiedenis in de koffieteelt. Het land produceert voornamelijk arabicakoffie, die veel wordt gebruikt als basis voor melanges. De milde smaak en lage zuurgraad maken het een ideale keuze om te mengen met andere origines. Colombia staat bekend om meer verfijnde arabicakoffie met verschillende smaaknuances.

Ethiopië, Kenia en Rwanda zijn de belangrijkste Afrikaanse landen waar koffie wordt verbouwd. Hier komen populaire variëteiten (subsoorten van de arabica- of robustaboon) vandaan, zoals sidamo en yirgacheffe. Koffie uit Afrika smaakt meestal fruitig met toetsen van citrus. Door naar Azië, waar de koffie voornamelijk uit Vietnam en Indonesië komt. Deze landen behoren tot de grootste producenten van robustakoffie. Fan van kruidige smaken? Kies voor koffie uit India. Omdat er op de koffieplantages vaak ook andere gewassen groeien, zoals peper, kardemom of vanille.

Precies weten waar je koffie vandaan komt? Kies dan voor single estate koffie.

De Verhalen Achter de Ontdekking van Koffiebonen

Er zijn twee versies. Het ene verhaal kent liefde, smokkel, religie, slavernij en gemeenschap én het andere verhaal gaat over een geit. Welke de echte waarheid is? Wij zullen het nooit zeker weten. Er bestaan dus twee verschillende verhalen, die op sprookjesachtige wijze de oorsprong en geschiedenis van koffie vertellen. Welke versie jij voor waarheid aan wilt nemen, ligt aan jezelf én aan een van onderstaande verhalen die jou het meeste aanspreekt.

Versie 1: Het Arabische Verhaal

Van Ethiopië naar Yemen

Niemand weet het 100% zeker, maar ze zeggen dat de oorsprong van Arabica koffiebonen in Kaffa (Ethiopië) ligt. Méér dan 1.000 jaar geleden waren er reizende herders die de koffiebessen opaten als ‘energybars’ samen met andere vetten en specerijen.

Men denkt dat koffie door de Afrikaanse slaven meegenomen is naar Yemen in de 14e eeuw. De Arabieren maakte er thee van om wakker te blijven tijdens de nacht, om te bidden en teksten te schrijven voor de Koran.

In de 15e eeuw verspreidde het drankje zich in andere Arabische landen, maar de plant groeide vooralsnog alleen in Yemen. Om de handel in koffiebonen te beschermen werden koffiebonen eerst gekookt, zodat niemand anders koffiebonen kon kweken. Tja, totdat die Hollander in beeld kwam… 🤷‍♂️

Gabriel-Mathieu de Clieu die een koffieplant meesmokkelt

3x smokkel

  • In het begin van 16e eeuw smokkelde een Nederlandse handelaar, Pieter van den Broecke, enkele koffiestruiken naar Nederland. Deze wist hij op bijzondere wijze te stelen van de zwaarbewaakte plantages. De koffiestruiken werden in leven gehouden in de Hortus Botanicus in Amsterdam. Alleen door het ongeschikte klimaat van Nederland was het niet mogelijk om koffie te kunnen verbouwen. De koffieplantjes werden naar Nederlands-Indië (Indonesië) gebracht. Van daaruit is Arabica over Azië verspreid.
  • In de 17e eeuw gaf de Amsterdamse burgemeester een koffiestruik aan de Franse koning. Tegen de wil van de Franse koning nam een marineofficier, Gabriel-Mathieu de Clieu, koffieplanten mee naar het Caribische eiland Martinique. Koffie verspreidde zich over de Franse koloniën in het Caribisch gebied. En de Portugezen, die daar ook koloniën hadden, werden nieuwsgierig naar deze koffiestruik.
  • De Fransen wilden alleen geen struiken afstaan aan de Portugezen. Gelukkig wist de Portugese luitenant de vrouw van de Franse gouverneur te verleiden. Zij gaf hem een boeket bloemen met daarin koffiestekjes verstopt. In 1727 bracht de Portugese luitenant deze naar Brazilië, en legde daarmee de basis voor een miljardenindustrie.

Versie 2: Het Ethiopische Verhaal

Kaldi omringd door dansende geiten

Kaldi & zijn geiten

De oorsprong van Arabica koffiebonen bevindt zich in het Westen van Ethiopië. Rond het jaar 850 ontdekte de geitenherder, genaamd Kaldi, dat zijn geiten energie kregen na het eten van de rode bessen van een bepaalde struik. De geiten gingen zelfs dansen. Hij bracht deze rode bessen naar de imam, die minder geloofde in de rode bessen, en gooide ze op het vuur. Toen daar een aangename geur vanaf kwam, haalde ze de pitten van het vuur. Deze pitten malen ze fijn en strooide het poeder in heet water. Viola! De eerste kop koffie ooit! 🐐🐐🐐🐐

Koffiehuizen: Huis van de Wijzen

Moslims gebruikten koffie aanvankelijk om hun concentratie te verhogen tijdens het bidden. Al snel werd het drinken ervan ook een sociale gebeurtenis, en vanaf de 16e eeuw verspreidden koffiehuizen zich over de Arabische wereld. Daar konden mannen - en af en toe ook vrouwen - elkaar ontmoeten in een informele sfeer en ideeën uitwisselen. Koffiehuizen kregen daarom de bijnaam ‘huis van de wijzen’ of ‘school van de wijzen’. De ontmoetingsplaatsen deden het goed in gebieden waar veel reizigers kwamen, zoals rond Mekka, waar ze pelgrims, handelaren en andere reizigers aantrokken.

Hoewel koffie in tegenstelling tot alcohol niet verboden was, stuitten het gebruik van het genotmiddel en gezelligheid in de koffiehuizen sommige vrome moslims tegen de borst. ‘Op deze plaatsen ontmoeten mannen en vrouwen elkaar. Ze spelen tamboerijn, viool en andere instrumenten. ... Er vinden veel andere dingen plaats die in strijd zijn met onze heilige wet,’ verkondigde de gouverneur van Mekka, Kair Bey, in 1511. Datzelfde jaar verbood de gouverneur koffie, maar een paar jaar later werd de drank op bevel van de Ottomaanse sultan Süleyman I weer toegestaan.

De Drie Tijdsgolven van Koffie

De geschiedenis van koffie is vrij complex en moeilijk weer te geven in een enkel bericht. De reden waarom de evolutie van deze drank continu in beweging blijft komt door het feit dat de koffiecultuur altijd verandert, en heeft in het verleden ook verschillende transformaties heeft ondergaan.

  • De eerste golf (tot 1970): Koffie werd vooral geproduceerd voor elk huishouden. Vooral de cafeïne in de koffie was voor de meeste mensen reden om het te kopen. De grote bedrijven die koffie massaal verkochten waren Maxwell House, Mr. Coffee, Nescafé en Hill Bros.
  • De tweede golf (1970 - 2000): In 1970 kreeg Starbucks steeds meer invloed en wist door middel van slimme marketing de koffie industrie langzaam te veranderen. Door deze veranderingen gingen mensen minder waarde hechten aan de cafeïne in de koffie en meer aan de smaak en kwaliteit. Moderne koffiehuizen werden plekken waar talloze varianten koffie werden gecombineerd met het onderhouden van sociale contacten. Namen zoals Starbucks, Peet’s Coffe & Tea, George Howell en Howard Schultz zijn onlosmakelijk verbonden met koffie.
  • De derde golf (2000 - heden): Koffie werd wereldwijd razend populair en wordt door mensen uit alle lagen van de bevolking gedronken.

Koffieconsumptie in Nederland

Nederlanders drinken gemiddeld voor 8,4 kilo aan koffie op jaarbasis, dit zijn zo’n 3 koppen per dag. De laatste jaren volgen de zetmethodes elkaar snel op: van espressoapparaten naar filterkoffie, en van koffiecapsules naar slow coffee.

Koffie: het is de favoriete drank van veel Nederlanders en Belgen. Iedere dag wordt er alleen in Nederland 6,5 miljoen liter koffie gedronken. Een gemiddelde Nederlander drinkt 150 liter koffie per jaar.

labels:

Zie ook: