Kippen zijn er in alle soorten en maten. Misschien kennen we de kip wel het beste uit de supermarkt, verpakt in folie, liggend in de koeling. Hier hebben we het over kippenvlees, maar hieronder vertellen we alles over de echte kippen, van kuiken tot volwassen kip.

Geschiedenis van de Kip

De kip komt van oorsprong uit Zuidoost-Azië. Rond het begin van onze jaartelling waren de Egyptenaren al in staat om in houtgestookte broedovens circa 6000 eieren uit te broeden. Uit deze eieren kwamen dan zo'n 3 à 4 duizend kuikens. Deze vaardigheid van de Egyptenaren is verloren gegaan en pas in onze tijd weer herontdekt.

In onze regio is de kip vermoedelijk rond 200 v. Chr. in ons leven gekomen. De kippen en hanen die gehouden werden hadden zowel betekenis als voedsel (eieren en kippenvlees) maar werden ook gebruikt in hanengevechten en voor religieuze gebeurtenissen.

Kenmerken van de Kip

Kippen zijn verlegen dieren. Ze gaan voorzichtig om met nieuwe dingen. Ze doen alles uit gewoonte. Als ze eenmaal wat hebben aangeleerd, zoals hun eieren op de grond leggen, dan leren ze dit moeilijk af.

Kuikens worden snel groter en binnen twee weken na hun geboorte zullen ze hun lieve zachte donsveertjes verruilen voor een ‘grotekippenvacht’. Hoe groot de kippen uiteindelijk worden hangt af van het ras. Waar de kleinste krielkippen slechts 20 centimeter groot worden, worden rassen zoals de Orpingtons een stuk groter, deze kippen worden nog groter dan een voetbal.

Een hen doet er ongeveer drie weken over om een ei uit te broeden. Tijdens het broeden rolt ze haar ei een paar keer per dag. Zo kunnen de kuikens in het ei niet aan de schaal blijven kleven. De kip en het kuiken krijgen al een band als het kuiken nog in het ei zit.

Het kuiken onthoudt het geluid van zijn moeder. Hij antwoordt met piepgeluiden, terwijl hij nog in het ei zit. Als ze uiteindelijk uit het ei komen zien de kuikens er moe, kleverig en nat uit.

Wat Eet een Kip?

Kippen zoeken buiten de hele dag voedsel, zoals zaden, insecten en wormen. Als er genoeg eten is, blijven kippen op dezelfde plek leven. Vroeger gaven mensen hun kippen te eten wat ze zelf overhielden. Zo aten kippen brood en restjes van het avondeten. Zelfs aardappelschillen behoorden tot het menu van het pluimvee.

Tegenwoordig worden kippen vooral gehouden vanwege de hobby en zijn de gelegde eieren ‘bijvangst’. De mensen die kippen voor de hobby houden hebben er ook wel wat geld voor over om goed en lekker voer voor hun kippen te kopen.

Kippen kunnen pluimveemeel, graan en groenvoer eten. Met groenvoer bedoelen we fruit en groente en dit kan aangevuld worden met regenwormen, meelwormen of maden. Kippen drinken ook water.

Als basisvoer eten kippen pluimveekorrel, aangevuld met wat graan en groenvoer. Volwassen kippen eten gemiddeld 30 - 100 gram voer per dag, afhankelijk van hun grootte, activiteit en omgevingstemperatuur.

Kippen zijn dol op graan, maar kunnen er wel snel dik van worden. Gebruik het dus enkel als bijvoeding. Maximaal 10% van de totale voeding mag bestaan uit een graanmengsel. Graanmengsels voor kippen bevatten doorgaans haver, tarwe, maïs en gerst, soms aangevuld met kleine zonnebloempitten maar dit laatste is erg vet en daardoor minder geschikt.

Kippen eten ook graag groenvoer, zoals bessen (bijvoorbeeld bramen en frambozen), groenten (onder andere sla, boerenkool, broccoli, wortel), kruiden (bijvoorbeeld weegbree, jonge brandnetel, vogelmuur, herderstasje, gras, paardenbloem) en fruit (zoals appel, peer en banaan).

Tijdens de eileg hebben hennen voor de vorming van de eierschaal meer behoeft aan kalk. Extra kalk kunnen ze opnemen uit grit; bied het aan als bodembedekking in de legnesten of in een apart bakje. In de spiermaag van de kip zorgt opgenomen maagkiezel ervoor dat granen gekneusd worden en daardoor beter verteerbaar zijn.

Voortplanting en Geboorte

Wanneer je een vrouwtjeskip, ook wel hen genoemd, samen met een mannetjeskip, ook wel haan genoemd, in één hok zet, kunnen er bevruchte eieren gelegd worden. Dit gebeurt met name in het voorjaar, van maart tot juni.

Als de kip broeds is, betekent dit dat de kip gedurende 21 dagen bereid is om op haar eieren te zitten, net zolang totdat ze uitkomen. Dit noemen we broeden. Tijdens dit proces komt de kip nauwelijks van haar nest af en bewaakt ze de eieren goed. Als je zou proberen de eieren te stelen, valt de hen je aan door in je handen te pikken en heel luid te kakelen.

Dit is hoe het op de ‘natuurlijke’ manier gebeurt. Tegenwoordig is het zo dat het uitbroeden niet altijd meer op die manier gebeurt. Vooral bij de hobbyisten die speciale rassen houden is het gebruikelijk om eieren uit te broeden met de broedmachine.

Broedmachines zijn er in verschillende soorten en maten, maar ze werken eigenlijk allemaal hetzelfde. Dit apparaat zorgt ervoor dat de temperatuur en de luchtvochtigheid gedurende 21 dagen precies goed zijn. Als de eieren inderdaad bevrucht zijn (wat je nooit helemaal zeker weet) en de omstandigheden in de machine zijn de volledige 21 dagen optimaal geweest, dan is de kans groot dat er ook echt kuikentjes uit de eieren komen.

Na drie weken is het dan zover: de eieren komen uit. De kuikentjes maken met hun snaveltje van binnenuit een klein gaatje waardoor de snavel naar buiten steekt. Dit kleine gaatje maken ze langzaam groter en groter en binnen een paar uren hebben de kuikens het hele dopje van hun eieren afgehaald.

Het gaat dan nog wat ongemakkelijk, maar ze proberen door het nest te wandelen en zullen altijd bij de moederkip in de buurt blijven.

De Kip als Huisdier

Kippen kunnen het beste in groepjes gehouden worden. Als je kippen hebt kun je één haan houden en daar meerdere hennen bij zetten of alleen hennen houden. Meerdere hanen bij elkaar krijgen snel ruzie, want ze willen allemaal de baas zijn.

Kippen hebben veel ruimte nodig om te kunnen bewegen en de vleugels uit te slaan. Strooisel is ook belangrijk voor de kippen. Dat gebruiken kippen voor stofbaden, pikken en krabben. Stofbaden zijn nodig om de veren schoon te houden. Kippen wassen zich niet in het water, maar in het stof. Ook hebben ze een legnest en een zitstok nodig.

Kippen zijn groepsdieren en moeten niet alleen worden gehouden. Ze hebben ruimte nodig, in ieder geval 1,5 vierkante meter of meer. Een buitenren met daarin een droog, warm nachthok waar frisse lucht in kan. Kippen kunnen niet goed tegen hitte en tocht, dus zorg voor een plek met schaduw in de luwte maar wel met genoeg ventilatie.

In het nachthok plaats je zitstokken die niet doorbuigen zo’n 15 tot 80 cm van de grond (afhankelijk van het ras), waarop de kippen genoeg eigen ruimte hebben. De stokken moeten rechthoekig of ovaal zijn en goed goed grip hebben voor de kippenpoten. In het kippenhok liever geen TL-verlichting; kippen kunnen het knipperen ervan waarnemen wat stressvol kan zijn. In het nachthok zijn ook legnesten nodig, liefst in een donkere hoek. Deze moeten een oppervlak hebben van 30 x 30 cm en een hoogte van ongeveer 40 cm.

Het is verstandig om de buitenren te overdekken, om te voorkomen dat overvliegende wilde vogels ziekteverwekkers binnenbrengen. De bodem van de buitenren bestaat uit tegels of beton met daarop een laag schoon zand. Kippen wassen zich graag met zand, dus biedt die mogelijkheid d.m.v. Elke dag moet de mestplank in het kippenhok afgekrabd worden. De eieren moeten geraapt, en het drinkwater moet ververst worden. Water- en voerbakken iedere dag schoonmaken en de zitstokken regelmatig met een desinfecterend middel reinigen. In de legnesten iedere maand het stro verschonen en in de buitenren af en toe het zand afgraven en weer aanvullen met schoon zand.

De Kip in het Wild

Kippen leven het liefst in het bos, waar ze ’s nachts in boomtakken kunnen slapen. Bovendien zijn kippen gek op stofbaden waar ze hun veren dus mee schoon houden. Kippen leven in kleine groepen van vier tot dertig individuen: de hennen leven in groepen met één haan, en de overgebleven hanen leven in kleine vrijgezellengroepjes.

Van oorsprong zijn kippen bosdieren die in kleine groepen leven. De voorouder van de kip, de bankivahoen, legt 12 eieren per jaar. Belangrijke gedragingen van kippen zijn het nemen van stofbaden om hun verenkleed in goede conditie te houden en scharrelen, waarbij ze op de grond zoeken naar voedsel.

Kippenrassen

Door de fokkerij zijn er vele verschillende rassen hoenders en dwerghoenders (of kippen en krielkippen) ontstaan. Nederland kent meer dan 85 hoenderrassen en evenzoveel dwerghoenderrassen.

Vleesrassen met een groot, breed en diep lichaam zijn in het algemeen vrij rustig en gemakkelijk te houden. Voorbeelden zijn de Brahma, Cochin, Orpington en Wyandotte. Kippen van deze rassen wegen ongeveer vier tot vijf kilogram. Omdat ze gefokt zijn voor de productie van vlees, leggen deze kippen minder eieren dan die van de legrassen.

De Brahma, Cochin, Orpington en Wyandotte zijn vleesrassen die rustig zijn en gemakkelijk te houden. Deze kippen leggen minder eieren dan de echte legrassen zoals de Leghorn, het Friese hoen, het Drentse hoen en de Lakenvelder.

Er zijn rassen die goed leggen en ook goed vlees produceren, zoals de Barnevelder, de Australorp, de New Hampshire en de Sussex.

Gedrag van Kippen

Kippen leven van nature in groepen bestaande uit een haan, een aantal hennen en hun kuikens. Binnen de groep bestaat een duidelijke rangorde, ook wel pikorde genoemd: de hogere in rang pikt de ranglagere. De haan waarschuwt als er gevaar dreigt en hij verdedigt de hennen en het territorium. Hij brengt de hennen naar het voedsel en zoekt voor hen een veilige slaapplaats.

Kippen besteden vrijwel de hele dag aan het zoeken naar voedsel: zaden, insecten, wormen en dergelijke. Daarbij krabben ze de grond los en onderzoeken die met de snavel. Verder nemen ze af en toe een stofbad en verzorgen ze hun veren met het vet uit de stuitklier.

Een kip gaat eens per jaar in de late zomer of de herfst in de rui. Normaal gesproken neemt het hele ruiproces één tot twee maanden in beslag. De ruiperiode kost de kip veel energie.

Eieren van Kippen

Een gezonde legkip legt gemiddeld zo’n 250 tot 300 eieren per jaar. Dit is wel sterk van het ras afhankelijk. Het produceren van een ei is dan ook een vrij snel proces dat ongeveer 24 uur in beslag neemt. Het grootste deel van de tijd wordt in beslag genomen door het vormen van de harde schaal.

Iedere kip heeft ongeveer tweeduizend eicellen in de eierstok die zich kunnen ontwikkelen tot een volwaardig ei. Een dergelijke eicel bestaat grotendeels uit de latere dooier. Als deze eicellen op zijn kunnen er geen eieren meer gelegd worden. Het komt dus wel voor dat als de kippen oud zijn, ze geen eieren meer leggen.

Dierenwelzijn en Huisvesting

Na de domesticatie heeft de mens de kip verschillende richtingen op gefokt. Moderne leghennen leggen ruim 300 eieren per jaar. Na 1,5 tot 2 jaar daalt de productie en worden de hennen geslacht. In 2021 werden in Nederland 43,2 miljoen leghennen gehouden.

Pluimveehouders moeten voldoen aan de eisen in het Besluit houders van dieren. Naast de algemene bepalingen zijn er ook specifieke bepalingen per huisvestingssysteem waar de pluimveehouderij aan moet voldoen.

Zogenaamde ‘batterijkooien’ en ‘verrijkte kooien’ voor leghennen zijn in Nederland niet meer toegestaan. Nog wel toegestaan zijn de koloniekooien (ook wel klein-volière genoemd). Verder zijn een zitstok, een legnest en een scharrelmat aanwezig.

Scharrelkippen kunnen meer scharrelen en stofbaden nemen dan kippen in een verrijkte kooi. In een scharrelstal lopen de hennen in grote groepen los in een stal. De meeste stallen hebben een volièresysteem dat bestaat uit meerdere verdiepingen met legnesten, zitstokken en voer- en watervoorzieningen. Ook moet er strooisel aanwezig zijn.

Een vrije uitloop gaat nog een stapje verder dan de scharrelstal en geeft de kippen de mogelijkheid om naar buiten te gaan. De natuurlijke omstandigheden stimuleren natuurlijk gedrag zoals scharrelen en het nemen van stofbaden. Belangrijk is dat de uitloop beschutting biedt in de vorm van bomen en/of schuildakjes, zodat de hennen kunnen schuilen tegen felle zon en roofvogels.

Biologisch gehouden kippen zitten in vrije-uitloopsystemen. Ook moet hun voer van biologische afkomst zijn en mogen ze niet vaker dan één keer behandeld worden met bijvoorbeeld antibiotica. Daarnaast hebben ze meer ruimte in de stal. In totaal mag een stalcompartiment maximaal 3.000 leghennen bevatten. Tot slot hebben ze meer ruimte op de zitstokken per hen. Biologische eieren krijgen 3 sterren van het Beter Leven keurmerk.

De belangrijkste problemen in de leghennenhouderij op gebied van dierenwelzijn komen door grote aantallen dieren in een kleine ruimte en te weinig ruimte per dier. Daarnaast is het gebrek aan verrijking en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen een bron van problemen en is er te weinig daglicht in de stallen.

Beter Leven Keurmerk

Het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming geeft door middel van 1, 2 of 3 sterren aan hoe diervriendelijk een product is.

Door het kopen van eieren met ten minste één ster, maar het beste drie sterren, van het Beter Leven keurmerk ondersteun je de ontwikkeling van diervriendelijker houderijsystemen.

Leuke weetjes

  • Een kip 15 jaar oud kan worden.
  • Het kraaien van een haan kan soms wel van 2 kilometer ver te horen is.
  • Een kip met rode oorlellen legt meestal (licht)bruine eieren en een kip met witte oorlellen leggen witte eieren.
  • Een Nederlander eet gemiddeld 185 eieren per jaar (als eitje bij het ontbijt, maar ook in deeg of koek).
  • Een kip kan niet vliegen.
  • Een haan kraait niet omdat de zon opkomt, maar om de andere hanen te laten weten wie de baas is.
  • Wist je dat de kip de meest voorkomende vogel op aarde is? Er zijn namelijk bijna drie keer zoveel kippen als mensen.

Tabel: Overzicht van huisvestingssystemen voor leghennen

Huisvestingssysteem Kenmerken Dierenwelzijn
Koloniekooien Zitstok, legnest, scharrelmat Laag
Scharrelstal Loslopende hennen in grote groepen, volièresysteem, strooisel Midden
Vrije uitloop Toegang tot buitenruimte Hoog
Biologisch Vrije uitloop, biologisch voer, meer ruimte in de stal Zeer hoog

labels: #Kip

Zie ook: