Natrium is een mineraal dat onderdeel is van zout. De chemische naam voor zout is natriumchloride (NaCl). Een gram zout bevat vierhonderd milligram natrium. Natrium komt van nature in het menselijk lichaam voor en is onmisbaar. Een van de functies van natrium is het regelen van de waterhuishouding van het lichaam.

Je lichaam heeft natrium nodig, maar een teveel is niet goed. Het lichaam heeft een tot drie gram zout per dag nodig. In Nederland eten we gemiddeld ongeveer negen gram zout per dag. Dat is dus veel meer dan nodig. Uw lichaam kan het natrium uit voeding niet goed verwerken. Dit kan leiden tot een hoge bloeddruk en het vasthouden van vocht. Hierdoor kan uw hart overbelast raken. Daarom is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken.

Heb je een verminderde werking van je hart of nieren? Dan is het extra belangrijk om minder zout te eten. Als je minder zout moet eten, betekent dat dus: minder natrium in je voeding. Zout zit van nature in veel voedingsmiddelen. Daarnaast zit natrium in het zout dat vrijwel iedereen gebruikt om voedsel op smaak te brengen. Ook voedselproducenten voegen zout (en daarmee dus ook natrium) toe aan producten, om de smaak te verbeteren of om voedingsmiddelen langer houdbaar te maken. In plaats van zout wordt soms bouillonpoeder gebruikt.

Om lichamelijke klachten zoals een hoge bloeddruk of vocht vasthouden te voorkomen of te verminderen, is het nodig dat u minder natrium gaat gebruiken. Aan een zoutbeperkt dieet moet u wennen. In deze folder vindt u richtlijnen en praktische tips om de voeding smakelijker te maken. Uw lichaam heeft voedsel nodig om goed te kunnen functioneren. Maar voeding is veel meer dan de optelsom van stoffen die we nodig hebben. Voeding is vooral ook genieten van eten: van de smaak, de geur en natuurlijk het met elkaar eten en drinken.

Soms kan voeding echter lichamelijke klachten beïnvloeden en is het noodzakelijk om de voeding aan te passen. Bijvoorbeeld in het geval van:

  • Een hoge bloeddruk
  • Oedeem (vocht vasthouden)
  • Hart en vaatziekten (waaronder hartfalen)
  • Een verminderde nierfunctie (de nieren werken minder goed)

Hoe Minder Natrium te Gebruiken

Het is belangrijk gezond en gevarieerd te eten, ook al heeft u een natriumbeperkt dieet. De diëtist bespreekt met u uw individuele dieet. Wanneer dat afwijkt van de richtlijnen in deze brochure, moet u altijd de adviezen van de diëtist opvolgen. Op het etiket van voorverpakte producten staat hoeveel natrium (Na) erin zit. Door etiketten te vergelijken, kunt u het product kiezen met een laag natriumgehalte.

Als op het etiket staat dat het product zoutloos is, dan zit er ook werkelijk geen zout in. Dit is in Nederland wettelijk vastgelegd. Als op het etiket staat ‘laag natriumgehalte’ of ‘laag zoutgehalte’, dan bevat het product minder dan veertig milligram natrium per honderd gram of per honderd milliliter. Er kunnen dan echter nog wel andere ingrediënten in het product zitten die zout bevatten, zoals bijvoorbeeld bouillonpoeder. In dat geval is het product niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet. Verse, onbewerkte voedingsmiddelen bevatten maar weinig zout. Onbewerkte groente, fruit, aardappelen, rijst, pasta, vlees, kip, kalkoen en vis kunt u prima gebruiken in uw dieet.

Gezonde Keuzes Maken

Kruiden en specerijen geven kleur, geur en smaak aan het eten. Dat wordt extra belangrijk als er geen zout gebruikt wordt. De meeste kant-en-klare kruidenmixen bevatten zout en zijn daarom niet geschikt voor het natriumbeperkte dieet. Kaas bevat veel zout, dit geldt zowel voor jonge, belegen als oude kaas. Kies daarom voor kaas met minder zout zoals Maaslander, Maasdammer, IJsselkaas, Emmentaler en Gruy8re. Deze soorten bevatten 25 tot 35 procent minder zout dan ’gewone’ kaas. Sommige vleeswaren bevatten minder zout dan andere. Voorbeelden van minder zoute vleeswaren zijn filet americain, rosbief, licht gezouten rookvlees, fricandeau, kalkoenfilet en kipfilet.

Kies maximaal 2 keer per dag voor licht gezouten vleeswaren of kaas. Gebruik je geen soep of alleen ongezouten soep? Dan mag je het vlees of de vleesvervanger bij de warme maaltijd licht zouten. Melkproducten bevatten van nature wat natrium. Er is geen zout toegevoegd.

U kunt het beste de smaak van zout afwennen. Als u af en toe toch zout wilt gebruiken, neem dan zoutsoorten die minder natrium bevatten, zoals halvazout en dieetzout (bijvoorbeeld JoZoVitaal en Losalt). Het natrium in deze zouten is gedeeltelijk of helemaal vervangen door kalium. Deze zouten bevatten vijftig tot negentig procent minder natrium. Toch kunt u ook deze zouten het beste zo min mogelijk gebruiken. Drop, zoethout en zoethoutthee bevatten zoethoutwortelextract (glycyrrizine). Deze stof verhoogt de bloeddruk en wordt daarom afgeraden in het natriumbeperkte dieet. Het komt voor in alle dropsoorten (zoete en zoute drop, Engelse drop) en in keelpastilles zoals Pottertjes en Wybertjes.

Tips voor Minder Zout Gebruik

Wil jij weten hoe je kunt minderen? Op deze pagina vind je tips om minder zout te eten. Bijna alle Nederlanders eten meer zout dan de dagelijkse hoeveelheid die nog gezond is voor je nieren. Gemiddeld eten we meer dan een kilo zout per persoon per jaar te veel. Het zoutgehalte in jouw voeding verlagen naar maximaal 6 gram per dag is al een hele verbetering. Minder zout eten begint met weten waar zout in zit.

Kook aardappelen en groente met weinig water. Zo blijft de smaak beter behouden. In een restaurant kunt u op de menukaart kijken wat binnen uw dieet past, maar u kunt ook vragen of de keuken gerechten zonder zout kan klaarmaken. Het kan handig zijn om van tevoren even te bellen, zodat het restaurant rekening kan houden met uw komst.

Wil je letten op je zoutinname? Met deze tips kun je meteen aan de slag.

  1. Kies vers. Verse ingrediënten bevatten minder zout en meer smaak dan bewerkte producten.
  2. Breng op smaak zonder zout. Gebruik kruiden, azijn, specerijen, citroen of knoflook.
  3. Proef eerst. Voeg geen zout toe tijdens het koken; vaak is het niet nodig.
  4. Let op verborgen zout. Kies producten met minder zout en maak soepen en sauzen zelf.
  5. Wennen kost tijd. Begin met kleine stapjes (of begin met paar kruiden); kleine veranderingen zijn makkelijker vol te houden.

Weet je niet goed waar je moet beginnen? Check het etiket en weet wat je eet. Kijk naar de ingrediëntenlijst. Wist je dat de ingrediëntenlijst op volgorde van hoeveelheid staat? Op de verpakking staat de voedingswaarde per 100 gram, en soms ook per portie. Als je weet hoeveel zout er in zit, kun je bijhouden hoeveel zout je per dag binnen krijgt.

Niet elk product bevat evenveel zout. Vergelijk bijvoorbeeld twee soorten kaas, vleeswaren of soep. Kies de variant met minder zout. Producten met het label minder zout kunnen je helpen om een betere keuze te maken. Maar, lees altijd het etiket om te kijken wat minder zout betekent.

Overzicht van Toegestane en Niet-Toegestane Voedingsmiddelen

Bij een zoutarm dieet is het belangrijk om producten met weinig zout te kiezen. In het onderstaande overzicht ziet u welke voedingsmiddelen u kunt gebruiken (toegestaan) en welke u beter kunt vermijden (niet toegestaan).

Broodmaaltijd

Brood bevat over het algemeen veel zout (0,3-0,4 gram per snee). Als u per dag meer dan 5 sneden brood eet, krijgt u al 2 tot 2,5 gram zout binnen. In dat geval is het verstandig om brood met minder zout of zoutloos brood te eten. Het is niet verstandig om brood uit uw maaltijd te schrappen. Brood bevat namelijk ook veel noodzakelijke voedingstoffen.

Toegestaan

  • Alle soorten brood
  • Ongezouten halvarine, margarine en roomboter
  • Lichtgezouten of ongezouten vleeswaren (fricandeau, gekookte lever, kalkoenfilet, kipfilet, rollade, rosbief en tong)
  • Lichtgezouten of ongezouten kaas (Maaslander kaas, Milner, Maasdammer, milde Weilander, IJsselkaas, Emmentaler, Gruyère, Mozzarella, Mon Chou, Hüttenkäse of ‘eigen merk’ kaas van de supermarkt)
  • Alle soorten zoet beleg (Jam, appelstroop, honing, vruchtenhagel en suiker)
  • Alle soorten melk- en melkproducten

Niet Toegestaan

  • Sterk gezouten vleeswaren (rookvlees, rauwe ham, cervelaatworst, bacon en andere gezouten speksoorten, theeworst, salami en cornedbeef)
  • Sterk gezouten kaas (rookkaas, Roquefort en oude en belegen kaas)

Warme Maaltijd

Toegestaan

  • Onbewerkte producten, bereiden zonder zout
  • Aardappelen zonder zout gekookt, gebakken of gefrituurd
  • Ongezouten rijst, macaroni, spaghetti, mie(hoen)
  • Alle soorten ongezouten groente en rauwkost, diepvriesgroenten naturel
  • Alle soorten magere, halfvolle, volle kwark, pap, pudding, vla, yoghurt, appelmoes
  • Alle verse en gedroogde kruiden en specerijen zoals anijs, basilicum, bieslook, bonenkruid, dille, foelie, kerrie, kaneel, kervel, knoflook, kokos, laurier, marjolein, mosterdpoeder, nootmuskaat, paprika, peper, peterselie, selderij, uienpoeder, vanillestokjes, tijm, (gekonfijte) gember, gekonfijte vruchten

Niet Toegestaan

  • Gezouten (gekruid, gemarineerd of gepaneerd) vlees, vis, wild en gevogelte, blinde vink, gekruid gehakt, gerookt spek, hamburger, knakworst, rollade, rookworst, saucijs, slavink, verse worst
  • Alle soorten kant en klaar gemarineerd en gepaneerd vlees en kant en klare vleessnacks zoals frikadel, kipnugget, kroket, saté
  • Gekochte gebakken vis, gestoomde of gerookte vis zoals ansjovis, bokking, paling, sardines, stokvis, garnalen, kreeft, krab, vis uit blik of glas, zoute / zure haring , vissticks en gepaneerde diepvriesvis
  • Aardappelen en aardappelgerechten met zout bereid, kant-en-klaar gekochte frites, aardappelkroketten, aardappelpureepoeder of vlokken
  • Kant en klare nasi goreng, bami goreng e.d.
  • Kappertjes, mosterd, piccalilly, slamix, zout, selderijzout, zeezout, knoflookzout, uienzout, vetsin, ketjap, sambal, tabasco, aromat, tomatenketchup, tomatenpuree

Snacks en Tussendoortjes

Toegestaan

  • Zoutarm/zonder zout/ongezouten
  • Ongezouten noten, studentenhaver, dadels, vijgen, rozijnen, rauwkost (bleekselderij, kerstomaatjes, bloemkoolroosjes, radijsjes, worteltjes, reepjes paprika), ongezouten popcorn of blokje lichtgezouten kaas

Niet Toegestaan

  • Gezouten noten, chips en snacks, zoals bitterballen, worstjes en saucijzenbroodjes en dergelijke

Dranken

Toegestaan

  • Alle soorten met uitzondering van bronwater van het merk Appolinaris en bouillon/soep

Niet Toegestaan

  • Tomatensap en (tomaten-)groentesap, tenzij zoutarm

Overige Tips

  • Gebruik minder bouillonblokjes of verdun bouillon met meer water dan op de verpakking of in het recept wordt aanbevolen.
  • Trek zelf bouillon en voeg hieraan minder zout of bouillontabletten toe dan in het recept wordt aanbevolen en gebruik meer kruiden.
  • Bak in dieetmargarine, vloeibaar bak -en braadvet of olie.

Let op: Dieetzout bevat geen natrium, maar vaak wel veel kalium. Als u nierpatiënt bent, gebruik dan geen producten zoals LoSalt, JoZo Bewust, Verstegen dieetzout, natriumarme aromat of natriumarme ketjap. Deze producten bevatten kaliumzout.

Voor informatie over voeding kunt u terecht bij het Voedingscentrum in Den Haag. Dit centrum geeft onder andere de Eettabel uit. Daarin staat hoeveel natrium er in de gangbare voedingsmiddelen en gerechten zit. Met behulp van deze tabel kunt u de toegestane hoeveelheid natrium gemakkelijker over de dag verdelen. De Zoutmeter is een online test die je inzicht geeft in je zoutgebruik. Je ziet wat de grootste bronnen van zout zijn in je voeding en krijgt tips.

Nuttige Links:

  • Voedingscentrum - De Eettabel (nr. 806) bevat informatie over het zoutgehalte van voedingsmiddelen.
  • Nierstichting: www.nierstichting.nl (Hier kan je ‘de kruidenwijzer’ bestellen.)
  • Nieren.nl - Hier vind je een analysetabel met het zoutgehalte van producten:www.nieren.nl/voeding-dieet-je-nieren/gezonde-voeding-bij-nierproblemen/hulpmiddelen-bij-voeding-en-dieet

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen? De informatie is ook geen vervanging van de afspraken die tussen patiënt en zorgverlener zijn gemaakt. VieCuri kan niet aansprakelijk worden gesteld voor schade als gevolg van mogelijke onjuistheden. Ook kan je aan jouw behandelend arts een verwijzing vragen naar een diëtist.

labels: #Ei

Zie ook: