Oorspronkelijk afkomstig uit China, zijn eetstokjes al eeuwenlang een integraal onderdeel van de Japanse keuken en Japanse eetcultuur. In China worden jaarlijks maar liefst tachtig miljard eetstokjes geproduceerd om te kunnen voorzien in de structureel groeiende vraag naar dit Aziatische bestek.

De Oorsprong en Evolutie van Eetstokjes

Volgens de Chinese overlevering werd zo’n 5000 jaar geleden al gebruik gemaakt van ‘eetstokjes’ in het oude China. Vanaf het moment dat voedsel als vlees en vis met behulp van vuur werd gegaard, fungeerden takjes van bomen en struiken als primitieve hulpmiddelen waarmee het eten uit het hete vuur kon worden geplukt. Toch werden de takjes later geleidelijk vervangen door specifieke eetstokjes, vermoedelijk vanaf het laat-Neolithicum (3000-2000 voor Christus).

In Chinese geschriften zoals de Liji, het ‘Boek van de Riten’, staat opgetekend dat eetstokjes werden gebruikt ten tijde van de Shang-dynastie (1750-1040 voor Christus). Het vroegste tastbare bewijs werd aangetroffen in de ruïnes van Yin nabij Anyang, Henan, stammend uit ongeveer de 10e eeuw voor Christus. Oorspronkelijk waren de eetstokjes voornamelijk van hout of bamboe gemaakt, maar ook materialen zoals jade, ivoor of been kwamen in aanmerking om tot eetstokje te worden omgevormd.

Eetstokjes, of “kuàizi ” in het Chinees, zijn een belangrijk element van veel oosterse culturen. Er zijn veel verhalen over de uitvinding van eetstokjes. De meest populaire is over Yu de Grote, een legendarische heerser van oud China. De legende zegt dat hij stokken gebruikte om warm voedsel uit diepe potten gevuld met heet water te halen. Maar er bestaat geen exact historisch verslag over wie de eetstokjes heeft uitgevonden. Het eerste fysieke bewijs van eetstokjes werd ongeveer rond 1200 voor Christus gevonden, en dit waren zes stokjes gemaakt van brons. Ze werden opgegraven uit de ruïnes in Henan, waar ook de vroegste voorbeelden van Chinees schrift werden gevonden.

De Verspreiding naar Andere Aziatische Landen

In de eerste eeuwen na Christus was het gebruik van eetstokjes wijdverspreid in China. Langzaam maar zeker waaide deze eetgewoonte ook over naar andere Aziatische landen, zoals Japan, Korea en Vietnam.

Ze werden namelijk in de 5e eeuw vanuit China in Japan geïntroduceerd. Net als veel andere dingen die vanuit China naar Japan kwamen, werden eetstokjes eerst als heilig beschouwd. Ze werden gezien als een brug tussen de menselijke en goddelijke rijken. In plaats van te worden gebruikt om alleen maar te eten, werden ze in eerste instantie gebruikt om voedsel met kami (de goden) te delen.

Men geloofde dat wanneer een paar eetstokjes werden gepresenteerd aan een kami, zich in de eetstokjes zou vestigen. Hiermee werd er dus een brug gelegd tussen het aardse en het goddelijke. Het Japanse woord voor eetstokjes, hashi, heeft dan ook dezelfde uitspraak als het Japanse woord voor ‘brug’.

Materialen en Vormen

In de jaren die volgenden werden eetstokjes steeds breder gebruikt en van allerhande materialen gemaakt. Van zilver en goud tot bot en bamboe. Gedurende de Tang-dynastie (618-907 na Christus) waren gouden en zilveren eetstokjes tijdelijk populair. Tegenwoordig gebruiken Chinezen porselein, bamboe wegwerp, plastic en metalen eetstokjes. 45 miljard paar wegwerpstokjes worden jaarlijks in China geproduceerd en de productie ervan vereist elk jaar 25 miljoen volgroeide bomen.

Hoewel op het eerste gezicht alle eetstokjes gelijk zijn, zitten er onderling best veel verschillen tussen. Het grootste verschil tussen Japanse eetstokjes en die uit China en Korea is de lengte. Japanse eetstokjes zijn langer dan Chinese eetstokjes, die meestal tussen de 15 en 20 cm lang zijn. Koreaanse eetstokjes zijn meestal de langste van allemaal, tussen de 25 en 30 cm. De lengte van de eetstokjes is ontworpen om te passen bij de stijl van de Japanse keuken, die traditioneel een verscheidenheid aan kleinere gerechten heeft.

Een ander verschil zit in het materiaal. In Japan zijn hout en bamboe de meest gebruikte materialen om eetstokjes te maken, terwijl in China en Korea metalen eetstokjes de norm zijn. Metalen eetstokjes worden meestal als hygiënischer beschouwd, maar veel mensen geven de voorkeur aan het gevoel van houten of bamboe eetstokjes. Er is hierbij ook geen echte sprake van wat het “beste’ is, maar vooral eentje van gewenning en persoonlijke voorkeur.

In tegenstelling tot Japanse eetstokjes, zijn Chinese eetstokjes bot en rond aan de onderkant waarmee je eet. Dit symboliseert de hemel en de andere kant symboliseert de aarde. Zoals veel dingen in de Chinese cultuur heeft ook dit een betekenis. Het behouden van een adequate voedsellevering was de grootste zorg van de Chinese mensen en de hoeveelheid voedsel is gereguleerd door de hemel. De vorm van de eetstokjes verbindt de twee.

Culturele Betekenis en Etiquette

Ten tweede heeft Confucius, een van de meest invloedrijke mensen in de Chinese geschiedenis, het gebruik van de eetstokjes positief beïnvloed. De filosofie van Confucius, ook bekend als het confucianisme, benadrukte persoonlijke en bestuurlijke moraliteit, correctheid binnen sociale relaties, rechtvaardigheid en oprechtheid.

Het gebruik van eetstokjes in Japan werd steeds populairder tijdens de Edo-periode (1603-1868), toen de samoeraiklasse ze in hun dagelijks leven begon te gebruiken. Vanaf daar vonden de eetstokjes ook al snel hun weg naar restaurants en mensen thuis.

Eetstokjes zijn een symbool van de Chinese cultuur. Ze zijn uitgevonden in de 11e eeuw voor Christus. Eetstokjes zijn simpel en heel handig. Al helemaal voor Chinees eten, wat meestal gesneden is in kleine stukjes, voor het geserveerd wordt. In de oudheid hielden Chinezen ervan om hun eten in sauzen te dippen, maar lepels waren hiervoor niet erg handig. Ze gingen op zoek naar andere opties en bedachten de eetstokjes, of zoals ze het vroeger noemden: ‘zhu’. Na deze ontdekking groeiden eetstokjes uit tot hét bestek voor de Chinese natie.

Het is belangrijk om de stokjes niet te hoog vast te houden en ze samen te knijpen als een pincet. Het is ook belangrijk om geduldig te zijn en niet gefrustreerd te raken als het niet meteen lukt. Met wat oefening en doorzettingsvermogen kan iedereen leren eten met stokjes. Koop desnoods een paar eetstokjes voor thuis.

Eetstokjes-etiquette: Wat je niet moet doen

Japanse eetcultuur draait om respect, en dat geldt ook voor hoe je eetstokjes gebruikt.

  • Eten doorgeven van stokje naar stokje is een ritueel tijdens begrafenissen, en dus ongepast tijdens een maaltijd.
  • Het is onbeschoft om je stokjes gekruist over elkaar heen neer te leggen. Dit staat namelijk voor de ‘dood’.
  • In Japan zijn eetstokjes heilig. Dit betekent dat je hier absoluut niet mee mag spelen.
  • Gebruik altijd twee dezelfde eetstokjes anders brengt het ongeluk.
  • Wijzen met eetstokjes is onbeleefd.
  • Probeer tijdens het eten met eetstokjes je eetstokjes niet rechtop in een kom rijst te steken.
  • Probeer je eetstokjes altijd met je rechterhand vast te houden.

Duurzaamheid en Alternatieven

Een van de meest veelvoorkomende eetstokjes zijn echter de waribashi. Deze zal je ongetwijfeld ook al wel eens gebruikt hebben. Het zijn namelijk de goedkopere, wegwerpeetstokjes van hout die je van elkaar af moet trekken. Er woorden jaarlijks ruim 24 miljard (!) van deze houten eetstokjes gebruikt en weggegooid.

Om deze reden zie je tegenwoordig steeds meer discussie ontstaan of het nog wel verantwoord is om zoveel afval te produceren. Zeker voor een product waar prima duurzame alternatieven voor zijn. Van eetstokjes van gerecycled plastic tot bamboe.

Het wordt dan ook steeds meer aangemoedigd aan restaurants om herbruikbare eetstokjes aan te bieden. Ook zie je steeds vaker dat mensen zelf een setje eetstokjes met zich meenemen. Deze pokebashi (pocket hashi) vind je inmiddels in steeds meer soorten en maten. Van kleine opvouwbare metalen varianten, tot volledige custom sets, of juist goedkope plastic varianten in felle kleuren. Er is voor ieder wat wils.

Verschillende Soorten Eetstokjes

Tegenwoordig zijn eetstokjes allang geen luxeproduct meer. De houten wegwerpvarianten zijn daar wel het bewijs van. Toch is het vakmanschap rondom eetstokjes niet verloren gegaan. Voor de liefhebbers zijn er nog wel degelijk ware kunstwerkjes te krijgen. Met name de beroemde wakase eetstokjes zijn nog altijd erg geliefd.

Wakasa eetstokjes worden met de hand gemaakt door verschillende gekleurde laagjes Japans lakwerk op te bouwen, en deze vervolgens op bepaalde plekken op te schuren zodat de mooiste patronen zichtbaar worden. Wakasa eetstokjes worden al meer dan 400 jaar gemaakt in Obama, in de Fukui regio. Meer dan 80% van alle wakasa eetstokjes komen daar vandaan.

Zo zijn de nuribashi vaak gemaakt (goedekopere) houtsoorten en afgewerkt met een laklaagje. Hierin zijn verschillende gradaties en stijlen te vinden, zoals de eerder genoemde wakasa eetstokjes.

Edo-kibashi (een specialiteit uit de Tokyo-regio) worden daarentegen van hoge kwaliteit houtsoorten gemaakt en glad afgewerkt. Je kunt ze vaak ook herkennen aan de vorm, je komt ze namelijk ook tegen als vijfhoekig, zeshoekig of zelfs achthoekig! Maar niet alleen de manier van produceren zegt wat over de eetstokjes. Ook de vorm en lengte kunnen wisselen. Hieraan kun je al vaak herkennen waar ze voor bedoelt zijn. Zo zijn ryoribashi, eetstokjes bedoelt om mee te koken, een stuk groter en dikker dan normale eetstokjes. Ditzelfde geldt voor saibashi, welke je gebruikt om eten mee te serveren.

En dan hebben we nog allerlei soorten eetstokjes die bedoelt zijn om cadeau te geven aan mensen op speciale gelegenheden. Bijvoorbeeld meotobashi, speciaal voor nieuw getrouwde stellen.

labels:

Zie ook: