Koken op gas blijkt schadelijker dan gedacht. Op het moment dat je een eitje kookt of een pan soep bereidt, denk je er waarschijnlijk niet aan. Maar toch kan koken op gas behoorlijk schadelijk voor je gezondheid zijn.

Meer dan 100 miljoen inwoners van de Europese Unie blijven trouw aan gas. In Nederland kookt 65 procent van alle huishoudens nog op gas. ‘We moeten van het gas af’, is een sentiment dat al langer klinkt.

De boosdoeners: Stikstofdioxide en andere schadelijke stoffen

Bij de verbranding van aardgas in de pitten van het fornuis komen stoffen vrij die slecht zijn voor de luchtkwaliteit. Boosdoener is vooral de stikstofdioxide (NO2) door de gasverbranding zelf. Ook de combinatie met andere stoffen in de lucht, slechte ventilatie en langdurig koken kunnen een rol spelen.

Het is al langer bekend dat koken op gas slecht is voor de luchtkwaliteit in huis en daarmee ook voor je gezondheid. Nu is voor het eerst aangetoond dat mensen door schadelijke stoffen van gasfornuizen minder lang leven.

Gezondheidseffecten en onderzoeken

Er is al langer ongerustheid over de gevolgen van koken op gas. Zo zouden veel kinderen er volgens eerdere berichten astmasymptomen door vertonen. Volgens berichten leidde koken op een gasfornuis het afgelopen jaar bij meer dan 70.000 kinderen (tot 14 jaar) in Nederland tot zelfgerapporteerde astmasymptomen.

De schadelijke stoffen zouden in 2022 bij meer dan 70.000 kinderen tot mogelijke astmasymptomen hebben geleid. In 2023 waarschuwde onderzoeksorganisatie TNO nog dat koken op gas vaak vuiler is dan koken op elektriciteit.

Het levert vaker een overschrijding op van de zogenoemde advieswaarden voor stikstofdioxide van de Europese Unie en de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, aldus TNO destijds, na onderzoek in 247 huizen in verschillende landen. Van die huizen met een gaskookstel voldeed een kwart niet aan EU-eisen voor schone lucht.

Onderzoekers van universiteit Jaume I in het Spaanse Castellón de la Plana schatten dat elk jaar ruim 1300 mensen in Nederland die koken op gas eerder sterven dan ze zonder deze bereidingsmethode zouden hebben gedaan. De wetenschappers bestudeerden de gevolgen van het gebruik van gasfornuizen in huizen in veertien landen in de Europese Unie en in Groot-Brittannië.

Deze week blijkt uit een grootschalige overzichtsstudie van de Spaanse Jaume I-universiteit dat er in Europa elk jaar opnieuw bijna 40.000 mensen vroegtijdig overlijden door de schadelijke stoffen die vrijkomen bij het koken op gas. In totaal schatten ze het aantal voortijdige sterfgevallen door koken op gas op bijna 40.000. In Polen en Roemenië zouden bijvoorbeeld rond de 6000 mensen eerder sterven dan gemiddeld, in Italië bijna 13.000.

Uit onderzoek van de Spaanse Jaume I-universiteit blijkt dat jaarlijks zo’n 1300 Nederlanders vroegtijdig overlijden door de schadelijke stoffen die vrijkomen bij koken op gas. Deze stoffen, waaronder stikstofdioxide en fijnstof, kunnen ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals astma en longkanker.

Door de verbranding van gas komt stikstofdioxide vrij dat vervolgens in je longen terechtkomt. Ook vormt zich tijdens het koken fijnstof dat de lucht ongezond maakt. Bovendien bevestigt deze studie opnieuw dat koken op gas het risico op astma vergroot.

Nederland is een van de landen waar nog veel op gas wordt gekookt, met 60% van de huishoudens die hierop vertrouwen. Ter vergelijking: in landen als Duitsland en Denemarken kookt bijna iedereen elektrisch.

TNO toonde eerder al aan dat gasfornuizen in veel huishoudens zorgen voor te hoge concentraties stikstofdioxide, boven de aanbevolen limieten van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Benzeen: Een nieuwe zorg

Bij het koken op gas komen verschillende schadelijke stoffen vrij. Nieuw onderzoek vraag aandacht voor een stof die nog niet eerder in de het vizier kwam: benzeen.

Volgens de auteurs was het nauwelijks bekend dat bij koken op gas benzeen vrijkomt en al helemaal niet om welke hoeveelheden het daarbij gaat. De kwaliteit van de lucht binnenshuis verdient wat hen betreft meer aandacht. Dat geldt des te meer voor mensen die klein behuisd zijn.

Bij het bakken op een inductieplaat kwamen geen meetbare hoeveelheden benzeen vrij. Bij het bakken op een keramische (elektrische) kookplaat werden alleen meetbare hoeveelheden geregistreerd als deze op de hoogste stand stond.

Wat kun je doen om de risico's te verminderen?

Daarom is het belangrijk ervoor te zorgen dat de stoffen niet in de keuken en verder in het huis komen. Mogelijke oplossingen hiervoor zijn overstappen op elektrisch koken en een goede kookafzuiging met een afvoer naar buiten installeren.

  • TNO adviseert mensen die (nog) niet elektrisch kunnen koken om altijd de afzuigkap aan te zetten, ook bij eenvoudige kooktaken zoals het koken van water.
  • Het is belangrijk de afzuigkap al meteen bij het aanzetten van het gas in te schakelen op een hoge stand en pas enkele minuten na afloop van het koken uit te doen.
  • Is dat niet mogelijk, zorg dan voor zo goed mogelijke natuurlijke ventilatie tijdens het koken, bijvoorbeeld door een raam open te zetten.

Het liefst zuig je de kookdampen direct af met een afzuigkap. Uit experimenten in ons laboratorium volgt dat voor een goede afzuiging minimaal een capaciteit van 300 m3/uur nodig is tijdens het koken. In een aantal huizen die we bemeten hebben, was de afzuigcapaciteit slechts 40 m3/uur.

Een goede afzuigkap en het plaatsen van je pannen op de juiste plek helpen.

Zo komt hij toch weer uit bij de beste tip: overstappen op elektrisch koken, als dat kan.

Daarom moet Gezond Binnen zich blijven inzetten voor betere ventilatie, bewustwording en toegang tot technologie die een gezond binnenklimaat mogelijk maakt.

We pleiten ervoor om de ontwerpcapaciteiten voor keukenafzuiging in de bouwregelgeving te herzien en/of aanvullende eisen te stellen voor kookafzuiging. Dit is vooral belangrijk voor luchtdichte energiezuinige nieuwbouwwoningen waar het fijnstof urenlang kan blijven hangen. Komend jaar onderzoeken we wat een goede oplossing is zonder dat dit ten koste gaat van de energiezuinigheid van deze woningen.

Overzicht van impact en advies

Aspect Impact Advies
Stikstofdioxide (NO2) Irriteert luchtwegen, verhoogt risico op astma Goede ventilatie, afzuigkap gebruiken
Fijnstof Longproblemen, cardiovasculaire aandoeningen Afzuigkap gebruiken, elektrisch koken overwegen
Benzeen Kankerverwekkend Goede ventilatie, elektrisch koken overwegen
Ventilatie Vermindert concentratie schadelijke stoffen Raam open, afzuigkap gebruiken
Type kookplaat Gas geeft meer schadelijke stoffen af dan elektrisch Overstappen op inductie of keramisch koken

labels: #Koken

Zie ook: