Als we zouten op een scheikundige manier gaan bekijken zit er wat meer achter dan je in de eerste instantie zou denken. Waar denk jij aan als je het woord ‘zouten’ hoort: de zoute zee of het zout dat je over je ei strooit? Zouten zijn chemische verbindingen tussen positieve en negatieve ionen. Zouten bestaan uit ionen en zijn een samenstelling van een metaal en een niet-metaal.

De Basis: Ionen en Ionrooster

In de binding van zouten zijn de metalen vaak positief geladen en de niet-metalen vaak negatief geladen. In vaste zouten zitten deze ionen in een bepaalde structuur, genaamd het ionrooster. Het rooster zorgt voor een sterke binding tussen de ionen, waardoor ze op hun plek blijven zitten.

Omdat deze ionbindingen sterk zijn, hebben zouten over het algemeen een hoog smeltpunt. Daarnaast zou je verwachten dat zouten stroom kunnen geleiden, aangezien we te maken hebben met geladen deeltjes. Echter is het geleiden van stroom in vaste zouten niet mogelijk, omdat de ionen vast op hun plek zitten. Opmerkelijk is dat er wel stroom doorheen kan lopen als zouten worden opgelost.

Opgeloste Zouten en Ionen

Het verschil met vaste zouten is dat zodra je een vast zout oplost in een vloeistof (bijvoorbeeld water), de ionen los van elkaar in de vloeistof zweven. In de eerste instantie heb je vast NaCl. Maar zodra je dit oplost in H2O zal het NaCl zich opsplitsen in de losse ionen Na+ en Cl-. Nu de ionen zich los kunnen verplaatsen, kan de lading zich via de ionen verplaatsen. Dit maakt stroomgeleiding mogelijk. Ook is te zien dat de watermoleculen om de ionen gaan zitten. Dit voorkomt dat de ionen weer een binding aangaan.

Je kunt de losse ionen waaruit zouten bestaan vinden in Binas tabel 45A. Aan de linkerkant staan de positieve ionen en aan de bovenkant de negatieve ionen. De niet-metalen kunnen ook als samengestelde ionen voorkomen. Een voorbeeld is NO3-. Het samenstellen van de molecuulformule gaat op dezelfde manier als bij enkelvoudige ionen.

Zouten kunnen goed of slecht oplossen in water. De onderstaande letters vertellen je daar meer over. Hieronder zie je hoe die ionen-reacties eruitzien in een reactievergelijking. Een goed oplosbaar zout zal van een vaste vorm opsplitsen in losse ionen. Dat komt doordat de waterdeeltjes dus om de losse ionen heen gaan zitten.

Een zout kan dus ook slecht oplossen in water. Hierbij zullen de ionen niet omringd worden door een dekentje van water en kunnen ze in het water bij elkaar komen. Hierdoor zal er een vaste stof worden gevormd, genaamd neerslag. De reactie noem je dan ook een neerslagreactie.

Natriumchloride (NaCl): Samenstelling en Eigenschappen

Natriumchloride bestaat uit twee delen. De chemische naam is NaCl, wat een verbinding is van de elementen natrium (Na) en chloride (Cl). De chemische formule van natriumchloride, NaCl, heeft een krachtige betekenis. Natriumion (Na⁺) en één chloride-ion (Cl⁻) verbinden zich namelijk om samen een neutraal zoutkristal te vormen.

Natrium is een zacht, zilverachtig metaal wat het een bijzonder reactief maakt dat normaal gesproken niet in zuivere vorm wordt gevonden in de natuur. Bij chloride is dat een ander verhaal. Dit is een negatief geladen ion welke giftig is in zijn zuivere vorm. Natriumchloride is dus op zich geen gevaarlijke formule.

Toepassingen van Natriumchloride

Deze stof komt van nature voor in zeewater en in ondergrondse zoutlagen. In de meeste huishoudens wordt natriumchloride gebruikt als smaakmaker in voedsel. Maar de toepassingen reiken veel verder dan de keuken. Het wordt gebruikt als strooizout om wegen ijsvrij te maken, maar ook voor de productie van chemicaliën als chloor en je vindt het zelfs in schoonmaakmiddelen en cosmetica.

Daarbij is het een essentieel element in ons lichaam. Natriumchloride komt ook in de vorm ‘voedingszout’ en is een belangrijk element voor het regelen van de vochtbalans in ons lichaam en die van dieren. Het zorgt ervoor dat spieren en zenuwen optimaal kunnen functioneren.

Gevaren en Overmatig Gebruik

Hoewel we allemaal zout nodig hebben, om verschillende redenen, is het wel belangrijk dat je op de hoogte bent van gevaren die gepaard gaan met een overmatig gebruik van NaCI of onzorgvuldig gebruik van de stof. Het is belangrijk om te beseffen dat een te hoge zoutinname voor ernstige gezondheidsproblemen kan zorgen. De gezondheidsproblemen kunnen zich uiten in een te hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Ook een beschadiging aan de nieren is een gevolg van te veel zout.

Strooizout is een onmisbaar product welke overal ter wereld wordt gebruikt. Wegen, straten en stoepen worden erg glad in de winter en strooizout is noodzakelijk om de wegen ijsvrij te maken. Hoewel het effectief is in het smelten van ijs, kan overmatig gebruik van strooizout schadelijke gevolgen hebben voor het milieu.

Wanneer het smeltwater dat verzadigd is met zout in rivieren en meren terechtkomt, kan dit leiden tot verzilting van waterbronnen en schade aan het ecosysteem. Corrosie aan auto-onderdelen en de infrastructuur is ook een gevaar dat strooizout kan veroorzaken. Voor de productie van chloor en natronloog wordt natriumchloride gebruikt. Dit zijn uiteraard bekende en essentiële stoffen in de schoonmaakindustrie.

Om chloor te produceren moeten er serieuze veiligheidsprotocollen nageleefd worden om schade en risico’s te voorkomen. Het gebruik van natriumchloride is in de meeste situaties veilig. Maar, het is wel essentieel om je bewust te zijn van hoe je het gebruikt en wat de juiste formule is. Vermijd volop bewerkte voedingsmiddelen en gebruik zout spaarzaam bij het koken.

Zout en Gezondheid

Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium. Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten.

Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten. Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen. Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid.

Hieronder lees je hoeveel zout er in verschillende producten zit. Wil je weten hoeveel zout er in een ander product zit? Gebruik dan de gratis 'Kies Ik Gezond?'-app. Hierin kun je een product opzoeken of de streepjescode scannen. Natrium wordt ook in andere vormen toegevoegd aan ons eten. Natrium wordt in de dunne darm opgenomen. Je nieren regelen de hoeveelheid natrium in je lichaam. Het zout uit je eten plas je weer uit.

Hoeveel zout je precies nodig hebt, is moeilijk te zeggen. In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout.

Dit is de hoeveelheid die nodig is om het zout dat je onder normale omstandigheden verliest je bijvoorbeeld je urine en zweet weer aan te vullen. In Nederland eten mannen gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag). Een tekort doordat je te weinig zout binnenkrijgt via je eten komt zelden voor. In veel producten zit namelijk zout.

Bovendien zorgt je lichaam dat je zo min mogelijk zout uitplast als je weinig zout binnenkrijgt. Een zouttekort kan wel ontstaan bij uitdroging, bijvoorbeeld door ernstige diarree of overgeven. Om uitdroging door diarree of overgeven te voorkomen, is het belangrijk om veel te drinken en daarbij zout te eten.

Gevolgen van Te Veel Zout

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten.
  • Maagkanker
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit.

Zoutsoorten en hun Natriumgehalte

Verschillende soorten zouten hebben echter een verschillende hoeveelheid natrium. De verschillen in hoeveelheid natrium tussen de verschillende zoutsoorten zijn niet erg groot. Hieronder de hoeveelheid natrium van verschillende zoutsoorten:

Zoutsoort Natriumgehalte
Tafelzout 39,1%
Zeezout 38,3%
Himalaya zout 36,8%
Keltisch zout 33,8%

Verschillen tussen zoutsoorten

  • Tafelzout: Is zwaar bewerkt en vrijwel alle sporen van mineralen zijn uit het zout verwijderd.
  • Himalaya zout: Bevat sporen van ijzeroxide wat het de roze kleur geeft. Daarnaast bevat het andere mineralen, deze zijn kalium, calcium, magnesium en ijzer.
  • Zeezout: Wordt gewonnen door zeewater te laten verdampen en lijkt chemisch gezien erg op tafelzout.
  • Keltisch zout: Wordt gewonnen uit ondiepe zoutmoerassen in bepaalde gebieden in Frankrijk. Keltisch zout is het meest natriumarme zout ter wereld en het bevat meer dan 70 verschillende mineralen.

Als je voor een ander zoutsoort kiest dan tafelzout zorg er dan voor dat je wel voldoende jodium binnen krijgt. Van nature komt jodium voor in vis, eieren, zeewieren en zuivel.

labels:

Zie ook: