Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium.

Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Je nieren regelen de hoeveelheid natrium in je lichaam. Het zout uit je eten plas je weer uit. Hoeveel zout je precies nodig hebt, is moeilijk te zeggen.

Zoutinname en Aanbevelingen

In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout. Dit is de hoeveelheid die nodig is om het zout dat je onder normale omstandigheden verliest je bijvoorbeeld je urine en zweet weer aan te vullen.

Onder speciale omstandigheden kunnen andere adviezen gelden. Denk bijvoorbeeld aan mensen die zwaar werk doen in extreme hitte en veel zweten. Er zijn voorbeelden bekend van mensen die kunnen leven met heel weinig of juist heel veel zout. Zo werd in Brazilië bij sommige mensen vastgesteld dat ze 0,5 gram zout per dag binnenkregen.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium. Vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een advies op maat. Wil je nagaan hoeveel zout je binnenkrijgt? Kijk dan in het Nederlandse Voedingsstoffenbestand (NEVO) of kijk hoeveel zout er in 24 uur wordt uitgeplast. Voor baby's en kinderen ligt het advies voor de maximale hoeveelheid zout en natrium lager. De nieren van baby’s en kinderen kunnen namelijk nog niet veel zout aan. Als kinderen te veel zout binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Het advies is daarom om geen zout toe te voegen aan het eten van je baby of kind.

Zoutgebruik in Nederland

In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen. Mannen eten gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag). Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten om bijvoorbeeld de houdbaarheid (vleesproducten, vis, zuurkool) of structuur (brood, kaas) te verbeteren. Van de zoutinname wordt het meeste zout toegevoegd door fabrikanten.

In Nederland krijgen we vooral zout binnen via brood, vleesproducten en kaas. Dit komt niet doordat er in deze producten het meeste zout zit, maar doordat we ze vaak en veel eten. De andere 20% voegen we zelf toe aan ons eten.

Soorten Zout

Het is je vast weleens opgevallen dat je verschillende soorten zout kunt kopen. Zo kan je Zeezout, Keltisch zout, Himalaya zout en gewoon keukenzout kopen. Maar wat zijn de verschillen in zoutsoorten en hebben ze een ander effect op de gezondheid?

  • Keukenzout (Tafelzout): Dit is het gewone zout dat je in de keuken of aan tafel gebruikt. Tafelzout is zwaar bewerkt en vrijwel alle sporen van mineralen zijn uit het zout verwijderd. Het bestaat voor 97% uit natriumchloride met toevoegingen om te voorkomen dat zout gaat klonteren. Aan tafelzout wordt jodium toegevoegd.
  • Zeezout: Zeezout wordt gewonnen door zeewater te laten verdampen en lijkt chemisch gezien erg op tafelzout. Het bestaat hoofdzakelijk uit natriumchloride. Afhankelijk van het gebied waar zeetzout wordt gewonnen kan het sporen kalium, ijzer en zink bevatten.
  • Himalaya zout: Himalaya zout bevat sporen van ijzeroxide wat het de roze kleur geeft. Daarnaast bevat het andere mineralen, deze zijn kalium, calcium, magnesium en ijzer. Het bevat minder natrium dan gewoon tafelzout.
  • Keltisch zout: Keltisch zout wordt gewonnen uit ondiepe zoutmoerassen in bepaalde gebieden in Frankrijk. Keltisch zout is het meest natriumarme zout ter wereld en het bevat meer dan 70 verschillende mineralen.

Deze en andere speciale zoutsoorten bestaan net als keukenzout vooral uit natriumchloride. Er zit geen toegevoegd jodium in. magnesium. Mensen met slechte nieren kunnen dit zout beter niet gebruiken. Dat geldt ook voor mensen die bepaalde plaspillen of onstekingsremmers slikken.

Effecten van Te Veel Zout

Als je te veel zout binnenkrijgt, kan dat negatieve effecten hebben op je gezondheid:

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in je bloedvaten, wat de druk op je bloedvaten verhoogt. Je hart moet harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten helpt om je bloeddruk te verlagen. Als je 4,5 gram zout (1,8 gram natrium) per dag minder eet, daalt de bovendruk gemiddeld met 2 mmHg.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten. Je nieren regelen de hoeveelheid zout in je lichaam. Wanneer je veel zout binnenkrijgt, moeten je nieren extra hard werken om dit via de urine uit je lichaam te verwijderen.
  • Maagkanker.
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Voor sommige groepen is het extra belangrijk om niet te veel zout binnen te krijgen. Ouderen: als je ouder wordt gaat de werking van je nieren achteruit.

Van zout kom je niet aan in gewicht. In zout zitten namelijk geen calorieën. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden. In ernstige gevallen wordt dit oedeem genoemd. Dit is een vochtophoping in het lichaam, meestal in de voeten, enkels en onderbenen. Ook kan het vocht zich ophopen in de longen. Door deze vochtophopingen kun je 1 tot 2 kilo zwaarder zijn, maar deze gewichtstoename is tijdelijk.

Toepassingen van Natriumchloride (NaCl)

Natriumchloride bestaat uit twee delen. De chemische naam is NaCl, wat een verbinding is van de elementen natrium (Na) en chloride (Cl). Deze stof komt van nature voor in zeewater en in ondergrondse zoutlagen. In de meeste huishoudens wordt natriumchloride gebruikt als smaakmaker in voedsel. Maar de toepassingen reiken veel verder dan de keuken. Het wordt gebruikt als strooizout om wegen ijsvrij te maken, maar ook voor de productie van chemicaliën als chloor en je vindt het zelfs in schoonmaakmiddelen en cosmetica.

Keukenzout wordt gebruikt voor voedselconservering, voor waterontharding, voor de antibacteriële werking in vijvers, het zit in cosmetische producten en kan ook prima dienen als strooizout. Dat laatste echter alleen voor de particulier; voor de professionele gladheidsbestrijding worden strengere eisen gesteld. En zo zijn er nog duizenden mogelijkheden meer.

Natriumchloride komt ook in de vorm ‘voedingszout’ en is een belangrijk element voor het regelen van de vochtbalans in ons lichaam en die van dieren. Het zorgt ervoor dat spieren en zenuwen optimaal kunnen functioneren. Het is belangrijk om te beseffen dat een te hoge zoutinname voor ernstige gezondheidsproblemen kan zorgen. De gezondheidsproblemen kunnen zich uiten in een te hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Ook een beschadiging aan de nieren is een gevolg van te veel zout.

Zout en Monumentenzorg

Zoutschade is één van de belangrijkste bedreigingen van monumenten wereldwijd, ook in Nederland. Door klimaatverandering zal het risico op zoutschade toenemen. De boosdoeners zijn in water oplosbare zouten, in Nederlandse monumenten vooral natriumchloride (NaCl) en natriumsulfaat (Na2SO4).

Om restauraties van monumenten met zoutschade te verbeteren, ontwikkelt TNO diverse nieuwe technieken. Zo worden er bijvoorbeeld nieuwe mortels ontwikkeld die zoutbestendiger zijn.

Overzicht van Natriumgehalte in Verschillende Zoutsoorten

Zoutsoort Natriumgehalte
Tafelzout 39,1%
Zeezout 38,3%
Himalaya zout 36,8%
Keltisch zout 33,8%

labels:

Zie ook: