Er zijn van die recepten die je gewoon mee krijgt van huis en waar je niks meer aan verandert. Hoe oud je ook word en hoe vaak je het ook gemaakt hebt. De waffele van mam zijn daar een voorbeeld van. Het recept komt van oma die in de bijkeuken wafels bakte tussen kerst en nieuwjaar.

Heel veel wafels voor iedereen in de familie. Het recept was altijd hetzelfde, de enige variatie waren de rozijnen. Er waren wafels met rozijnen en wafels zonder rozijnen. Het klinkt net iets te simpel en dat is het gewoon ook. Maar goed, gaandeweg in het leven kom je mensen tegen die soms ook bakken dus ik heb in de loop der jaren een aantal wafel recepten verzameld die we allemaal erg waarderen.

Wafels zijn al eeuwenlang een lekkernij op volksfeesten, kermissen en bij de viering van nieuwjaar. Meestal samen met poffertjes, oliebollen, appelflappen en (appel)beignets. Het is een traditioneel decembergerecht in België, Nederland, Noord-Frankrijk, de Italiaanse Alpen en het Zwitserse Romande.

Een wafel wordt gemaakt van een beslag van bloem, boter, melk en eieren, dat in een wafelijzer wordt gebakken. Het wafelbeslag bevat veel vet, zodat de wafels makkelijk lossen. Het ruitpatroon van het wafelijzer zorgt dat het bakoppervlak vergroot wordt.

De Geschiedenis van Wafels

Wafels zijn een luxe versie van hun voorgangers, de hosties en oublies. In 1270 ontstond in Frankrijk het oublie-gilde. Deze bakkers zouden uiteindelijk de luxere wafel ontwikkelen. In de 15de eeuw werden de wafelijzers rechthoekig en kregen ze het bekende ruitjespatroon, identiek aan die nu gebruikt worden voor Hollandse en Belgische wafels. Het Frankische woord Wafla bestaat al sinds de middeleeuwen.

Wafels worden veel op kermissen gegeten, met name in Zuid-Nederland en in België. Dit zijn vooral de Luikse wafels die warm worden gegeten. Populair in tearooms zijn de Brusselse wafels, met een flinke dot slagroom, of met jam of suiker. De Noord-Nederlandse wafel is veel dunner (het kniepertie en het rolletje) en wordt voornamelijk rond de jaarwisseling gegeten.

Daarnaast bestaan talloze varianten die voorverpakt te koop zijn, zoals suikerwafels, vanillewafels, enzovoort, en als tussendoortje of versnapering gegeten worden. Deze eet men dan meestal koud.

Nederlandse Wafelvarianten

De oorspronkelijke wafel- of ijzerkoeken waren in Nederland onder verschillende namen bekend. Rolletjes of kniepertjes kennen we nog steeds; ze worden nu nog rond de jaarwisseling met slagroom gevuld. Deze knapperige, brosse, papierdunne ‘izenbakken koeken’, werden handig om een breinaald heen opgerold.

Het opgerolde wafeltje was voor velen het symbool van het nieuwe jaar dat nog als een baby opgerold in zijn windselen lag. De benaming ‘kniepertjes’ zou afkomstig zijn uit de Gelderse Achterhoek en uit Twente waar een bolletje deeg tussen twee met boter of met smout ingewreven ijzer werden geknepen of gekneed. De kniepertjes werden er ook wel toetertjes genoemd. Maar ook Drenthe zijn de kniepertjes bekend even als hun synoniemen: rollegies, joskoeken en ijzerkoeken en nieuwjaarskoeken.

Groningen heeft de spekdik of spekkendikken (hartige wafels met spek), op het Drentse platteland kende men de eulikrabben. Spekdik is dikker dan een kniepertie. Brabant en Vlaanderen hadden hun iesenkookskens (ijzerkoekjes), ook wel de kniepkeukskens genoemd.

Belgische Wafelvarianten

In Belgie maakt men onderscheid tussen de Vlaamse, Brusselse en Luikse wafels. De eerste twee zijn uiterlijk vrijwel identiek, maar de echte Brusselse wafel wordt zonder gist gemaakt. De luchtigheid komt door geklopt eiwit, en het beslag blijft maar kortstondig luchtig. De wafel heeft een zeer lichte structuur. Karakteristiek aan de Vlaamse en Brusselse wafel is de rechthoekige vorm en het ruitpatroon.

Deze wafel wordt warm gegeten, bestrooid met poedersuiker, soms met slagroom. Een Luikse wafel, ook wel suikerwafel genoemd, is gemaakt van brioche beslag (met gist dus) en er worden suikerkristallen in verwerkt, die de wafel knapperig maakt. De Luikse wafel is over het algemeen zwaarder dan een Brusselse wafel. Doordat deze wafels van zichzelf al zoeter zijn, is het niet een traditie om ze met poedersuiker te bestrooien.

Een ander verschil met de Brusselse wafel is de vorm: een Brusselse wafel is rechthoekig, terwijl een Luikse wafel meestal rondhoekig of ovaal is. Luikse wafels worden vaak verkocht op kermissen en braderieën en zijn ook meestal per stuk verpakt in de supermarkt te vinden. Dunne wafels worden in Belgie galetten of lukken genoemd.

Methoden voor Luchtigheid

De volgende methoden worden gebruikt om wafels luchtig te maken:

  • Het beslag laten gisten met levende gist.
  • Gebruik van bakpoeder of baksoda. Baksoda met een zuur product zoals yoghurt of karnemelk zorgt dat de soda met het zuur reageert en belletjes maakt. De baksoda gaat ook belletjes maken als het met hitte in aanraking komt.
  • Eiwit zeer luchtig opkloppen en door het beslag mengen.
  • Bier of andere alkohol toevoegen: de alcohol gaat verdampen tijdens het bakken en bier bevat extra belletjes van het koolzuurgas (hetzelfde gas dat ontstaat als je de baksoda met een zuur mengt of als je de gist suikers laat vergisten.
  • Spuitwater toevoegen: bevat ook wat koolzuurgas.

Soorten Wafels

  • Gistwafels, zoals de Hollandse wafels, Vlaamse en Luikse wafels
  • Cakewafels, zoals de Parijse wafels
  • Eierwafels, zoals de Brusselse wafels
  • Wafelkoeken, gemaakt van een soort boter-zetdeeg. Dit levert stevige wafels op die goed te vullen zijn. De Goudse wafels behoren hiertoe, maar ook de Vlaamse ‘lukken’.

Tips voor het Bakken

  • Gebruik bakspray op het wafelijzer, zodat de wafels mooi lossen.
  • Zorg dat de ingredienten op kamertemperatuur zijn.
  • Heb je haast? Bak wafels van kant en klare pannekoekenmix. Wat water erbij en klaar.
  • Bak je heel veel wafels om ze tegelijk te serveren, houdt ze dan warm in een oven op 60-100 graden.
  • Doe het wafelijzer niet te snel open: dan trek je de wafel uit elkaar. Het duurt ongeveer 2 minuten voor je wafel klaar is. Je kunt dat ook zien: als er geen stoom meer langs de zijkanten uit het wafelijzer komt, is de wafel klaar.
  • Wafels kun je invriezen, of enkele dagen bewaren in de koelkast. Doe ze even in de magnetron of oven alvorens ze te serveren.
  • Hoe meer eieren je in je beslag gebruikt hoe zwaarder. Gebruik je meer water of melk dan maak je ze lichter.

Basisbeslag Recept

Onderstaand recept is met bakpoeder ipv gist. Dat geeft mooie bruine wafels en is makkelijker dan met gist. Naast tarwebloem kun je ook andere bloem gebruiken, zoals rogge of spelt. Heb je alleen baking soda, en geen bakpoeder, vervang dan de melk door karnemelk. Karnemelk is zuur en activeert de baking soda om het beslag luchtig te maken.

Volgens sommige mensen is het goed om een 100ml rum of cognac door het beslag te doen, en minder melk. Door de verdamping van de alcohol tijdens het bakken, worden de wafels luchtiger. In oude recepten wordt vaak wijn of bier gebruikt.

Ingrediënten:

  • 400 gram bloem
  • 400 ml melk
  • 100 gram boter (of olie)
  • 4 eieren
  • 2 eetlepels (30ml) suiker
  • 1 eetlepel (15ml) bakpoeder
  • halve theelepel zout (regel: max. 1 gram zout per 50 gram bloem)

Bereiding:

  1. Meng bloem, suiker, zout en bakpoeder.
  2. Meng melk, eieren en boter.
  3. Klop melkmengsel geleidelijk door de bloem tot een glad beslag.
  4. Voorverwarm het wafelijzer.
  5. Giet het beslag in een maatbeker om het beslag makkelijk over het wafelijzer te kunnen gieten.
  6. Bak goudbruin in 3 minuten.

Wafeltjes met rozijnen: ingrediënten en bereidingswijze

Wafeltjes met rozijnen, een klassieker die herinneringen oproept aan gezellige familiebijeenkomsten rond de feestdagen. De geur van versgebakken wafels, de zachte textuur en de zoete smaak van rozijnen maken dit tot een onweerstaanbare traktatie.

Ingrediënten:

  • 500 gram zelfrijzend bakmeel
  • Een snufje zout
  • 250 gram ongezouten roomboter, op kamertemperatuur
  • 250 gram fijne kristalsuiker
  • 2 eetlepels vanillesuiker (of 2 zakjes)
  • 4 grote eieren
  • 4 eetlepels melk
  • 150 gram rozijnen (eventueel geweekt in lauwwarm water of rum)
  • Optioneel: parelsuiker, kaneel, speculaaskruiden, pijnboompitten

Benodigdheden:

  • Wafelijzer
  • Mengkom
  • Mixer of garde
  • Maatbeker
  • Lepel of ijsbolletjestang

Bereidingswijze:

  1. Voorbereiding: Laat de boter op kamertemperatuur komen. Week de rozijnen eventueel in lauwwarm water of rum voor een extra zachte textuur en een subtiele smaak.
  2. Beslag maken: Meng in een grote kom het zelfrijzend bakmeel met een snufje zout. Voeg de zachte boter, de kristalsuiker en de vanillesuiker toe. Mix dit met een mixer of garde tot een kruimelig deeg.
  3. Eieren toevoegen: Voeg de eieren één voor één toe en mix goed na elke toevoeging.
  4. Melk toevoegen: Voeg de melk toe en mix tot een glad beslag. Het beslag moet dik vloeibaar zijn.
  5. Rozijnen toevoegen: Roer de rozijnen door het beslag. Zorg ervoor dat de rozijnen gelijkmatig verdeeld zijn.
  6. Wafelijzer voorbereiden: Verwarm het wafelijzer en vet het licht in met wat boter of olie. Dit voorkomt dat de wafeltjes aan het ijzer blijven plakken.
  7. Wafels bakken: Schep met een lepel of ijsbolletjestang een portie beslag in het wafelijzer. De hoeveelheid beslag is afhankelijk van de grootte van het wafelijzer. Sluit het wafelijzer en bak de wafeltjes in ongeveer 4-5 minuten goudbruin en gaar. De baktijd kan variëren afhankelijk van het type wafelijzer.
  8. Serveren: Haal de wafeltjes voorzichtig uit het wafelijzer en laat ze even afkoelen op een rooster. Serveer de wafeltjes warm of koud, eventueel bestrooid met poedersuiker.

Tips en Trucs voor Perfecte Wafeltjes

  • Boter op kamertemperatuur: Zachte boter zorgt voor een luchtiger beslag. Haal de boter ruim van tevoren uit de koelkast.
  • Rozijnen wellen: Door de rozijnen te wellen, worden ze zachter en voller van smaak. Je kunt ze wellen in water, rum of een andere vloeistof naar keuze.
  • Wafelijzer invetten: Vet het wafelijzer goed in om te voorkomen dat de wafeltjes blijven plakken. Gebruik boter, olie of een speciale bakspray.
  • Niet te veel beslag: Gebruik niet te veel beslag per wafel. Het beslag zet uit tijdens het bakken. Als je te veel beslag gebruikt, kan de wafel uit het ijzer lopen.
  • Baktijd: De baktijd is afhankelijk van het type wafelijzer en de gewenste bruining. Bak de wafeltjes goudbruin en gaar.
  • Afkoelen: Laat de wafeltjes afkoelen op een rooster. Hierdoor blijven ze knapperig.
  • Variaties: Experimenteer met verschillende ingrediënten, zoals appel, kaneel, speculaaskruiden, chocolade of noten.

Variaties op het Recept

Dit recept is een basisrecept dat je naar eigen smaak kunt aanpassen. Hier zijn enkele suggesties:

  • Wafeltjes met appel en rozijnen: Voeg aan het beslag kleine stukjes appel toe voor een frisse en fruitige smaak.
  • Wafeltjes met kaneel: Voeg een theelepel kaneel toe aan het beslag voor een warme en kruidige smaak.
  • Wafeltjes met chocolade: Voeg stukjes chocolade of chocoladevlokken toe aan het beslag voor een extra zoete en decadente traktatie.

Wafeltjes voor Verschillende Diëten

Het is mogelijk om wafeltjes aan te passen aan verschillende diëten en allergieën. Hier zijn enkele tips:

  • Glutenvrij: Gebruik een glutenvrije bloemmix in plaats van zelfrijzend bakmeel. Er zijn verschillende glutenvrije bloemmixen verkrijgbaar in de supermarkt.
  • Lactosevrij: Gebruik lactosevrije melk en boter (of plantaardige varianten)
  • Veganistisch: Vervang de boter door plantaardige margarine, de eieren door een eivervanger (zoals appelmoes, banaan of lijnzaad) en de melk door plantaardige melk (zoals amandelmelk, sojamelk of havermelk).
  • Suikervrij: Vervang de suiker door een suikervervanger (zoals stevia, erythritol of xylitol). Houd er rekening mee dat sommige suikervervangers een andere smaak en textuur kunnen hebben.

De Wetenschap Achter het Wafeltjes Bakken

Het bakken van wafeltjes is niet alleen een kwestie van het volgen van een recept. Er zit ook een wetenschappelijke kant aan. De ingrediënten reageren met elkaar tijdens het bakproces, waardoor de wafeltjes hun specifieke textuur en smaak krijgen. Het zelfrijzend bakmeel bevat een rijsmiddel (zoals bakpoeder) dat ervoor zorgt dat het beslag luchtig wordt. De boter zorgt voor een zachte textuur en een rijke smaak. De eieren binden de ingrediënten en dragen bij aan de structuur van de wafeltjes. De suiker zorgt voor de zoete smaak en de bruine kleur. De rozijnen voegen extra smaak en textuur toe.

Van Klassiek tot Modern: De Evolutie van Wafeltjes

Wafels hebben een lange en rijke geschiedenis, en ze blijven zich ontwikkelen. Van de eenvoudige wafels uit de Middeleeuwen tot de moderne varianten met allerlei toppings en smaken, wafels zijn altijd een populaire lekkernij geweest. De opkomst van sociale media heeft ook bijgedragen aan de populariteit van wafels. Foto's van prachtig versierde wafels gaan de hele wereld over, waardoor mensen worden geïnspireerd om zelf aan de slag te gaan in de keuken. Wafels zijn niet meer alleen een traditionele traktatie, maar ook een trendy en creatieve manier om te genieten van een zoete lekkernij.

Recept van Schoonmoeder

Dit wafelrecept heb ik geleerd van mijn schoonmoeder. Elk jaar tussen en Kerst en Oud en Nieuw maken wij samen een aantal porties voor de hele familie. Ik vind het persoonlijk ook altijd erg leuk om verschillende varianten te maken. Bijvoorbeeld met rum en rozijnen, een scheutje Baileys of Amaretto door het beslag. Je maakt dan onderstaand basisrecept voor wafels en kunt er vervolgens mee doen waar jij zelf zin in hebt.

Een tip van mijn schoonmoeder: voeg op het laatst een eetlepel slaolie door het beslag. Dit zorgt ervoor dat de wafels de pan uit vliegen. Vergeet niet dat de eerste wafel meestal mislukt.

Ingrediënten:

  • 500 gr zelfrijzend bakmeel
  • 250 gr witte basterdsuiker
  • 250 gr boter (op kamertemperatuur)
  • 5 eieren
  • 5 zakjes vanillesuiker
  • Snufje zout
  • Kopje lauwwarme melk
  • 1 el slaolie
  • Evt. rum en rozijnen

Bereiding:

  1. Mix de boter samen met basterd- en vanille suiker.
  2. Roer een voor een de eieren er door heen.
  3. Voeg een snufje zout toe.
  4. Zeef het meel boven het beslag en roer dit even om met een lepel voordat je verder gaat met mixen. Anders zit het meel overal.
  5. Maak de melk even warm in de magnetron en mix vervolgens scheutje voor scheutje door het beslag.
  6. Roer een eetlepel slaolie door het beslag.
  7. Zorg dat het wafelijzer heet is en smeer met een bakkwast de platen in met nog een beetje sla olie. Je hebt een grote eetlepel beslag nodig per wafel.

De duur per wafel is afhankelijk van welk wafelijzer je gebruikt. Zelf zit ik op ongeveer 1,5 minuut. Als ze klaar zijn vind ik het makkelijk om de wafel met behulp van een vleesvork eruit te halen.

labels:

Zie ook: