De pimpelmees (Cyanistes caeruleus) is een van de meest voorkomende en geliefde tuinvogels in Nederland. Net als de koolmees is de pimpelmees een bosvogel die zich heeft aangepast aan onze menselijke omgeving.
De pimpelmees is een beschermde inheemse vogelsoort en een jaarvogel. Ze stellen niet veel eisen aan hun leefomgeving en zijn dan ook in steden en grote plaatsen te vinden in tuinen en parken, zolang er maar bomen zijn. Hij broedt ook graag in nestkasten en komt met name in de winter dicht bij huis. Je ziet ze dan bijvoorbeeld bungelend aan pindanetjes of vetbollen. Pimpelmezen zijn behendige buitelaars die zelfs op de dunste takjes nog voedsel kunnen zoeken.
Kenmerken van de Pimpelmees
De pimpelmees is door de bonte kleuren een gemakkelijk te herkennen vogel. De pimpelmees heeft een kenmerkend blauw ‘petje’, gele borst, smalle, zwarte oogstreep, zwartblauwe kinvlek en blauwachtige vleugels. Hij lijkt een beetje op de koolmees. Toch zijn er duidelijke verschillen. De pimpelmees is een stukje kleiner en heeft een blauwe in plaats van een zwarte kruin.
In het voorjaar is er een prima manier om ze goed in beeld te krijgen. Je kunt ze namelijk je tuin inlokken door een nestkast op te hangen. Zij hanteren een kleiner formaat dan de koolmees, en met een invlieggat dat de maximale doorsnee heeft van een euro. Pimpelmezen zijn namelijk van nature holenbroeders. Hang zo’n nestkast vast in het late najaar op.
Uiterlijke kenmerken:
- Blauw petje
- Gele borst
- Zwarte oogstreep
- Blauwachtige vleugels
Het Broedseizoen van de Pimpelmees
De pimpelmees broedt van eind maart tot in juli. In deze periode hebben ze doorgaans één legsel tot soms twee legsels met gemiddeld 10 eieren. In april beginnen ze met broeden. Broedt van eind maart tot in juli. Heeft in die periode doorgaans één legsel tot soms twee legsels met gemiddeld 10 eieren. De 7-13 eieren worden door het vrouwtje zo’n twee weken bebroed, waarna de jongen door beide ouders drie weken worden gevoed. Daarna vliegen ze uit wat ik al een paar keer heb mogen meemaken in onze tuin: een schitterend gezicht, al die kleine meesjes op een rij.
Het broeden bij de pimpelmees begint niet direct wanneer het eerste ei wordt gelegd, dit gebeurt wanneer het vrouwtje "genoeg" eieren heeft gelegd. In de dagen tussen het leggen van het eerste ei en het begin van het broeden zit het vrouwtje soms kort op de eieren om ze goed op temperatuur te houden.
De jongen zitten 15-23 dagen op het nest. De jonge vogels worden nog een tijdje gevoerd na het uitvliegen. Soms leggen ze zelfs twee broedsels in een jaar.
Belangrijke data:
- Broedseizoen: Eind maart tot juli
- Broedduur: 13-15 dagen
- Nestperiode jongen: 15-23 dagen
Nestlocatie en Nestbouw
Pimpelmezen zijn net als koolmezen echte holenbroeders. Ze nestelen graag in natuurlijke holtes in bomen, of in nestkasten. In bosrijke gebieden met veel oude loofbomen komt de pimpelmees in de hoogste dichtheden voor, daar broeden zij in boomholtes. Ook in dorpen en steden komt de pimpelmees veel voor en broedt daar graag in nestkasten.
Wanneer een stel pimpelmezen geselecteerd heeft waar zij kunnen broeden markeren zij dit met verse snavelmarkeringen rondom de opening. Het koppel zal hierna beginnen met de bouw van het nest. Dit nest bevat meestal de voor de hand liggende onderdelen: mos, haren, veren, bladeren, takjes en ander zacht materiaal. Het viltige nest wordt bekleed met zachte plantendelen, wol, haren en veren.
Eieren en Broeden
Wanneer het nest klaar is zal het vrouwtje beginnen met het leggen van één ei per dag. Tot een hoeveelheid van ongeveer 10 eitjes zal het vrouwtje nog niet beginnen met broeden. Gemiddeld genomen komt 80% van de eieren uit. Broedduur: 13-15 dagen. Tijdens het broeden zal het mannetje de taak op zich nemen zijn vrouwtje te voeren. Na twee weken komen de eitjes uit waarna beide ouders de jongen zullen voeren.
Om ervoor te zorgen dat roofdieren niet doorhebben waar zich een nest bevindt zullen de ouders zowel de ontlasting van de jongen, die in een speciaal zakje zit, als de eierschalen ver van het nest brengen.
Voeding tijdens het Broedseizoen
Gevarieerd. In broedtijd vooral insecten en hun larven (rupsen), spinnen en andere geleedpotigen. In de winter ook veel zaden (onder meer berk, lariks, haagbeuk Spaanse aak) en pinda's; zijn dan ook veel te vinden op voedertafels. 's Winters ook in riet, op zoek naar insecten die uit de rietstengels worden gehakt. De pimpelmees eet vooral insecten zoals bladluizen en spinnen.
Op de voedertafel zijn vooral ongezouten pinda’s en vetbollen erg in trek. Lees hier meer voedertips voor mezen.
Gedrag en Sociale Interactie
Aan het eind van het voorjaar en in het begin van de zomer wordt de pimpelmees seksueel actiever, maar vanaf het moment dat de dagen gaan lengen (21 december) begint het mannetje al frequent te zingen. Voor vrouwtjespimpelmezen speelt natuurlijk ook het bewijs dat een mannetje voor haar kan dansen, zingen en voeren een belangrijke rol in de selectie.
Wanneer een koppeltje pimpelmezen elkaar heeft gevonden blijven zij gedurende 1 tot 2 nestjes bij elkaar en nemen ze beide de verantwoordelijkheid voor het voeren van de jongen.
Nestkasten voor Pimpelmezen
Van nature broeden pimpelmezen in de holtes van deze bomen maar ze zijn ook makkelijk naar de dorpen en steden te lokken met behulp van de juiste nestkasten in parken en tuinen, waar ze dan ook vaak te vinden zijn. Een pimpelmees nest namelijk niet alleen in een eigen gebouwd nest, maar maakt ook graag gebruik van een nestkast.
Het liefst kruipen ze in een huisje dat op een goede plek hangt, dus daarom hebben we wat tips voor het ophangen. Kies voor een vrije locatie zonder dichte beschutting. Een boomrijke omgeving is vaak wel gewenst, omdat de pimpelmees hier van nature het meeste voorkomt. Ook de aanvliegroute voor het huisje moet vrij zijn, zodat de pimpelmees zich niet in allerlei bochten hoeft te wringen om bij het huisje te komen. Zorg ook dat de afstand tot andere nestkasten minimaal 3 meter is.
Tips voor het ophangen van een nestkast:
- Vrije locatie zonder dichte beschutting
- Boomrijke omgeving
- Vrije aanvliegroute
- Minimaal 3 meter afstand tot andere nestkasten
De Pimpelmees en UV-Licht
Pimpelmezen zien elkaar anders dan wij ze zien, doordat de groep vogels waar pimpelmezen onder vallen heel goed UV-licht kunnen waarnemen, in tegenstelling tot de mens en de meeste andere dieren. Dit is essentieel voor het vrouwtje om het mannetje te kiezen waar zij de voorkeur aan geeft. Het gekleurde petje is hierbij het belangrijkste deel van het mannetje dat indruk moet maken bij het vrouwtje. UV-gevoeligheid is belangrijk om op deze manier toch onzichtbaar te blijven voor roofdieren aangezien zij net als de mens geen UV-licht kunnen waarnemen.
De blauwe veertjes bovenop de kop van pimpelmannetjes reflecteren veel uv-licht. Hoe hoger de reflectie, des te aantrekkelijker de pimpelman is voor de vrouwtjes.
Recente Ontwikkelingen
Nadat Pimpelmezen jarenlang minder eieren legden, is deze mees de eilegdip te boven. Vorig jaar meldden we al dat de Koolmees zijn eilegdip te boven was. Voor het eerst sinds 2011 legden deze mezen meestal weer tien of elf eieren, precies het langjarig gemiddelde over 1982-2012.
Door de vroege, warme en stabiele lente kwam de eileg van de meeste soorten vroeg op gang, ruim een week eerder dan in 2018. Ook zijn er veel eieren gelegd en jongen uitgekomen, zijn de meeste jongen goed opgegroeid en zijn er veel uitgevlogen, ongeveer vijftien tot twintig procent meer dan het jaar ervoor.
Bescherming van de Pimpelmees
De pimpelmees is een beschermde inheemse vogelsoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen, zijn pimpelmezen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De wet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn.
Nesten van pimpelmezen zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.
Pimpelmezen in de Tuin
De pimpelmees is een van de meest voorkomende tuinvogels, een echte bosvogel die zich heeft aangepast aan de omgeving, waardoor hij vaak dicht bij mensen komt. Het aantal pimpelmezen neemt geleidelijk toe in Nederland en ze komen het meest voor in het oosten van het land.
Om de pimpelmees een handje te helpen, kun je nestkasten aanbieden en bijvoeding geven in je tuin en parken. Doe gratis de Postcode Vogelcheck en ontdek welke vogels in jouw buurt leven, en ontvang van Vogelbescherming makkelijke en praktische tips. Ook voor vlinders en vleermuizen kun je aan de slag. Doe je mee?
De pimpelmees is veel te vinden in parken en tuinen, waar zij ook graag gebruikmaken van bijvoedering.
labels: #Ei
