Diarree is een maag-darmziekte waarbij sprake is van dunne ontlasting gedurende meer dan 4 keer per dag. Er is sprake van diarree als iemand drie keer of vaker per dag naar het toilet gaat en de ontlasting ongevormd en dun is. Als de ontlasting alleen wat minder vast is dan normaal is dat niet direct diarree. Diarree kan kortdurend (acuut) zijn maar het kan ook een chronische (langdurige) klacht of aandoening zijn.

Oorzaken van diarree

Bij diarree nemen de darmen minder vocht op. Het gevolg? De ontlasting verdunt en je verliest veel vocht. Verschillende redenen kunnen aan de basis liggen. We maken het onderscheid tussen voeding en dranken als boosdoener, en andere potentiële oorzaken.

Voeding en dranken als oorzaak

Vaak kan je diarree linken aan een recente maaltijd. Hieronder verklaren we hoe voedingsmiddelen of dranken de aanleiding kunnen vormen tot buikloop:

  • Voedselvergiftiging: At je per ongeluk bedorven voedsel? Was je vlees of kip onvoldoende gebakken? Dan word je waarschijnlijk geconfronteerd met een voedselvergiftiging. De bacteriën belanden in de darm, die vervolgens ontsteekt en minder vocht opneemt, met diarree als gevolg.
  • Onoplosbare vezels: Voedingsmiddelen zoals volkoren brood en granen, peulvruchten en rauwe groenten zijn hier rijk aan.
  • Intoleranties: Wanneer je last hebt van voedselintoleranties (lactose, gluten …), kan je diarree krijgen nadat je ze consumeert. Het lichaam krijgt ze namelijk moeilijk verteerd. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij sprake is van een afweerreactie tegen gluten. Gluten is een eiwit dat in bepaalde granen en graanproducten voorkomt. Zoals in brood, crackers, pasta, pizza, maar gluten worden ook gebruikt in bijvoorbeeld sauzen en soepen. Wanneer iemand met coeliakie gluten eet, kan de afweerreactie zorgen voor beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm.
  • Kauwgom of snoep: Zij kunnen kunstmatige zoetstoffen bevatten die diarree veroorzaken, met name sorbitol en mannitol. Producten met sorbitol en maltitol kunnen zorgen voor diarree. Sorbitol en maltitol zit vaak in suikervrije drop, kauwgom, keelpastilles, snoepjes, cake en koekjes.
  • Cafeïnehoudende en bruisende dranken: Deze dranken prikkelen de darmen, wat kan leiden tot buikloop.
  • Reizigersdiarree: Op vakantie in verre oorden kom je in contact met andere bacteriën dan gewoonlijk. Door eten of drinken te consumeren dat hiermee besmet is, kan je reizigersdiarree krijgen. Veel reizigers naar (sub)tropische gebieden krijgen diarree. De meeste reizigersdiarree wordt veroorzaakt door micro-organismen: bacteriën, virussen of parasieten, die u binnenkrijgt met eten of drinken.

Andere oorzaken

Soms is de oorzaak echter niet bij je eten te zoeken. Ook andere factoren kunnen diarree teweegbrengen. We sommen er enkele op:

  • Geneesmiddelen: Denk hierbij aan antibiotica of antidepressiva. Zij kunnen nefast zijn voor de hoeveelheid goede bacteriën in de darmen. De balans geraakt verstoord en je krijgt vervolgens diarree. Veel medicijnen hebben als bijwerking diarree. Sommige medicijnen kunnen minder goed werken door de diarree of het overgeven. Sommige medicijnen kunnen door diarree minder goed of helemaal niet werken. Geef je over binnen 4 uur nadat je je medicijnen hebt genomen? Dan kan je medicijn ook minder goed werken. Andere medicijnen kunnen erge bijwerkingen geven bij steeds diarree en overgeven.
  • Virussen: Virussen kunnen een virale infectie, bijvoorbeeld buikgriep, veroorzaken met diarree tot gevolg. Acute diarree ontstaat meestal door een besmetting met virussen, bacteriën of parasieten. Een veelvoorkomende vorm van acute diarree is de zogenoemde buikgriep. Iedereen heeft hier wel eens last van.
  • Stress of spanningen: Diarree kan ook het gevolg zijn van een (te) snelle passage van ontlasting door de darm.
  • Overloopdiarree: Sommige mensen denken dat ze diarree hebben, terwijl ze eigenlijk last hebben van verstopping. Dit komt omdat de vaste ontlasting ervoor zorgt dat de darmbacteriën de ontlasting laten ‘gisten’. Hierdoor kan dunne ontlasting langs de harde ontlasting weglekken.
  • Schildklierwerking: Als gevolg van een toegenomen werking van de schildklier, kan de stofwisseling versnellen.

Daarnaast komt de behoefte om naar het toilet te gaan (aandrang) meestal plotseling. Ook het ophouden van de ontlasting lukt meestal niet of moeizaam. De ontlasting heeft bij diarree vaak een andere kleur en geur.

In sommige gevallen kan de Salmonellabacterie acute diarree veroorzaken. De Campylobacter jejuni bacterie is in Nederland de belangrijkste veroorzaker van darminfecties. Normaal veroorzaakt het eten van besmet vlees niet direct een infectie. Dit risico bestaat wel wanneer vlees niet koel bewaard wordt waardoor bacteriën zich kunnen vermeerderen. Of wanneer het vlees niet goed genoeg doorbakken wordt, zodat niet alle bacteriën worden gedood. Ook ’kruisbesmetting’ kan infectie veroorzaken. Er is bijvoorbeeld sprake van kruisbesmetting wanneer je hetzelfde bestek gebruikt voor rauw en bereid vlees. Of wanneer je één snijplank gebruikt voor rauw vlees en rauwkost.

Er zijn ook maag-darmziekten waarbij langdurige diarree optreedt. Bijvoorbeeld bij chronische darmontstekingen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Ook bij chronische aandoeningen aan de alvleesklier, lever en galwegen kan langdurige vetdiarree voorkomen. Dit is een vettige en dunne ontlasting. Vaak blijft deze ontlasting drijven in de toiletpot of plakken aan de randen van de toiletpot.

Bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is de darmwand overgevoelig voor prikkels en reageert hierop met krampen, pijn en een opgeblazen gevoel. Sommige mensen kunnen bepaalde voedingsmiddelen niet verdragen. Dit wordt voedselintolerantie genoemd. Een bekend voorbeeld hiervan is lactose-intolerantie.

Is diarree gevaarlijk?

In de meeste gevallen is diarree ongevaarlijk en verdwijnen de klachten spontaan. Bij kleine kinderen en bejaarden dien je echter extra aandachtig te zijn. Bij diarree verlies je namelijk veel vocht en deze twee doelgroepen lopen meer risico om uit te drogen. Waak er dus over dat zij voldoende vocht, zouten en suikers opnemen. Alarmerende uitdrogingsverschijnselen zijn onder andere hevige dorst, een droge mond, vermoeidheid, donkere urine en nauwelijks moeten plassen.

Tekenen van uitdroging

Tekenen van uitdroging zijn: aanhoudende dorst, droge mond en tong, snelle ademhaling en hartslag, weinig en geconcentreerde urine, sufheid.

Wat te doen bij diarree?

Bij acute diarree hoef je doorgaans niet naar de dokter. Door je voeding aan te passen, kan je de spijsvertering eigenhandig verbeteren. Bij felle hinder of aanhoudende klachten is er medicatie tegen diarree voorhanden.

Voedingsadviezen

Wat eten bij diarree om snel van de klachten verlost te zijn? Wij raden aan om voeding met oplosbare vezels op tafel te zetten: witte rijst, wit brood, havermout, bananen, appelmoes, fruit uit blik … Zij absorberen het vocht in de darmen, waardoor de stoelgang opnieuw vaster van vorm wordt. Melkproducten daarentegen kan je beter mijden, want zij zijn doorgaans moeilijk verteerbaar. Loopt het wel vaker spaak bij je spijsvertering? Eet kleine porties, nuttig ze aan een rustig tempo en kauw goed. Ten slotte is voldoende drinken essentieel. We adviseren om één glas (water, thee, bouillon, isotone sportdrank … ) te drinken per ontlasting. Bij braakneigingen probeer je regelmatig kleine slokjes te nemen, zodat je het vocht toch binnenhoudt.

Drink minstens 1,5-2 liter per dag. Dat zijn ongeveer 10 glazen. Alle soorten vocht tellen mee. Denk aan water, koffie, thee en bouillon, of af en toe ter variatie sap, limonade, appelmoes, vla, en yoghurt. Veel drinken kan in het begin lastig zijn omdat je niet altijd dorst hebt. Het kan helpen om op te schrijven wat je hebt gedronken. Zo kun je zien hoeveel je drinkt. Neem in plaats van 3 grote maaltijden vaker kleinere porties op een dag. Dit is beter voor je maag en darmen. Alcohol prikkelt ook je darmen.

Het advies om bij diarree alleen beschuit met slappe thee te gebruiken is achterhaald. Eet gewoon waar je trek in hebt. Bruinbrood of volkorenbrood is beter dan witbrood omdat het veel meer vezels bevat. Deze vezels werken als een soort spons en ze dikken de ontlasting in.

Eet zo gevarieerd mogelijk. Vasten of minder eten is niet verstandig. Door de diarree krijgen je darmen minder tijd om voedingsstoffen op te nemen. Daardoor is het juist goed om wat meer te eten als dat lukt. Zo zorg je dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt en dat je lichaam niet uitgedroogd raakt. Een streng dieet is niet nodig. Dit kan er namelijk voor zorgen dat je darmen zich minder goed herstellen. Als je gewicht verliest, is dat een teken dat er niet genoeg voedingsstoffen en/of vocht door je darmen worden opgenomen. In dat geval is het goed om naar een diëtist te gaan. Een diëtist kan advies geven hoe je je voeding kunt aanpassen om op gewicht te blijven.

Medicatie tegen diarree

Welke pilletjes tegen diarree zijn effectief? We delen een helder overzicht van de mogelijkheden om de symptomen in de kiem te smoren.

  • Probiotica: Deze middelen herstellen het evenwicht in de darmen. Het aantal goede darmbacteriën wordt opgekrikt, waardoor voedselresten vlotter verteren. Bovendien versterkt dit het lichaam tegen virussen en bacteriën van buitenaf. Probiotica zijn niet zomaar pilletjes tegen diarree: het zijn levenden micro-organismen met een positief effect op de darmflora. Als de diarree komt door antibiotica, kunnen probiotica wel helpen om de darm sneller te laten herstellen. Dit kan je gebruiken na het stoppen van de antibiotica.
  • ORS: Dit oraal rehydratatiemiddel combineert zouten en druivensuiker, wat de vocht- en zoutbalans in het lichaam weer in evenwicht brengt. Zo kan je uitdroging tegengaan. U moet uitdroging voorkomen door het drinken van vocht dat zout bevat. Het beste is ORS. ORS is een mengsel van zouten en suiker. ORS is verkrijgbaar in poedervorm, in diverse merken, en in verschillende samenstelling (kinder- en volwassenen ORS), bij drogist of apotheek (zonder recept). Drink hier ongeveer een halve liter van na iedere waterdunne ontlasting. Bij (dreigende) uitdroging als gevolg van diarree kan de huisarts middelen voorschrijven om de uitdroging te voorkomen of te behandelen (bijvoorbeeld met ORS, een mengsel van zouten en druivensuiker). Het beste is ORS.
  • Gelatine: De fysiologische functies van de darmwand worden hersteld en de ontlasting krijgt opnieuw een dikkere structuur.
  • Diarreeremmers: De darmbeweging wordt onderdrukt, de darminhoud blijft langer in de darmen en er wordt meer vocht aan de ontlasting onttrokken, met een vastere consistentie als resultaat. Diarreeremmers zoals loperamide zijn een veilig optie wanneer je last hebt van acute infectieuze diarree. Ze helpen om diarreeklachten te verminderen. Loperamide geneest diarree niet, maar remt de bewegingen van de darm en vermindert zo de diarree. Het kan goed van pas komen als u moet doorreizen, of wanneer de diarree om andere redenen erg slecht uitkomt. Loperamide is een onschuldig middel, dat u meestal zonder problemen kunt innemen, niet langer dan drie dagen achtereen. Neem deze middelen alleen wanneer u diarree heeft, niet om diarree te voorkomen! Loperamide-bevattende middelen zijn zonder recept verkrijgbaar bij drogist of apotheek.

Is de plotse diarree te wijten aan een voedselvergiftiging? Kamp je specifiek met reizigersdiarree? Laat diarreeremmers links liggen, zodat de bacteriën de darm zo vlug mogelijk verlaten via de ontlasting. Nadien voel je je snel weer beter.

Preventie

Diarree is meestal zeer besmettelijk. Was je handen en het kookgerei regelmatig, vooral na het aanraken van rauw vlees. Gebruik verschillende snijplanken voor vlees en groenten. Bak of gril varkensvlees en kip door en door zodat het goed gaar wordt.

In veel niet-westerse landen is het niet verstandig water uit de kraan te drinken of te gebruiken bij het bereiden van voedsel en het tandenpoetsen. Informeer bij de plaatselijke GGD of er speciale voorzorgsmaatregelen nodig zijn voor de vakantie. In sommige vakantielanden (bijvoorbeeld Egypte, Turkije, Thailand, etc.) worden vaccinaties aanbevolen of zijn ze zelfs verplicht. Drink geen ongekookt leidingwater en neem geen ijsblokjes in uw drank. Gekookt water of water uit ongeopende flessen met verzegelde dop is doorgaans veilig. Kook het water eventueel zelf of desinfecteer het met chemische middelen (bijv. Eet geen rauwkost of sla.

Wanneer naar de dokter?

Bij acute diarree door een buikgriep of door het eten of drinken van besmet voedsel of water, geneest meestal vanzelf. Als de diarree aanhoudt, kan de huisarts voorstellen om je ontlasting te laten onderzoeken. Zeker als je voorafgaand of tijdens de diarree in het buitenland bent geweest, is ontlastingsonderzoek aan te raden. Bij chronische diarree is soms aanvullend onderzoek nodig om een diagnose te kunnen stellen. De huisarts kan verschillende onderzoeken (laten) uitvoeren afhankelijk van de ernst van de (overige) klachten. De huisarts kan je doorverwijzen naar een maag-, darm- en leverarts (MDL-arts) of internist voor verder onderzoek in het ziekenhuis. Daarnaast kan je (huis)arts je verwijzen naar de diëtist.

Raadpleeg een arts in de volgende situaties:

  • U koorts heeft (d.w.z. een temperatuur van meer dan 38,5° Celsius). Koorts in de tropen kan een teken zijn van ernstige ziekte.
  • U moet uitdroging voorkomen door het drinken van vocht dat zout bevat.
  • Bij tekenen van ernstige uitdroging zal de huisarts je verwijzen naar het ziekenhuis.

Medicijnen die diarree kunnen veroorzaken

Sommige medicijnen kunnen diarree veroorzaken als bijwerking. Hieronder een lijst van medicijnen die mogelijk diarree kunnen veroorzaken:

  • Canagliflozine
  • Citalopram
  • Dapagliflozine
  • Diclofenac
  • Digoxine
  • Empagliflozine
  • Fluoxetine
  • Ibuprofen
  • Lithium
  • Metformine
  • Naproxen
  • Paroxetine
  • Sertraline

Tabel: Vezelgehalte in voeding

Vezels zijn belangrijk voor een gezonde spijsvertering en goede ontlasting. Ze helpen de ontlasting zacht te houden door vocht vast te houden. Bij diarree zorgen vezels ervoor dat de ontlasting dikker wordt.

Hieronder een tabel met de meest voorkomende producten met vezel:

Product Vezelgehalte (per portie)
Bruinbrood 3 gram
Volkorenbrood 4 gram
Aardappelen 2 gram
Appel 2 gram
Banaan 3 gram

labels:

Zie ook: