Chocolade is een felbegeerde lekkernij. Het belangrijkste ingrediënt van chocola is natuurlijk cacao. Tot op de dag van vandaag hullen cacao en chocola zich nog steeds in de mystiek van luxe en genot. De reden hiervoor is o.a. verborgen in de geschiedenis van chocolade.

De Oorsprong van Cacao

De oorsprong van de cacaoboom ligt vermoedelijk in het noordelijk deel van Zuid-Amerika, onder andere in het Amazonegebied. Het is bekend dat de eerste cacaobomen (Theobroma Cocoa) ongeveer 4000 jaar geleden op natuurlijke wijze groeiden in de tropische regenwouden, in de bekkens van de Amazone en de Orinoco. De meest origine cacao komt uit het gebied tussen Peru en Brazilië en heeft zich van daaruit voortgeplant. De cacao komt oorspronkelijk uit het gebied dat zich uitstrekt van Mexico tot in het midden van Zuid-Amerika.

Volgens de legende was de cacaoboom de mooiste boom in het Azteekse paradijs. Het woord cacao komt van het Azteekse woord "cacahuatl". De cacaoboom werd beschouwd als een boom met verschillende deugden: hij kon honger en dorst stillen, universele wijsheid verschaffen en ziekten genezen.

De Maya's en Azteken

De Maya-indianen waren de eerste cacaotelers. Dit volk leefde op een groot schiereiland tussen Mexico en Guatemala. Het is bekend dat zij al rond 600 na Chr. cacaoplantages hadden. Ze noemden de vrucht van de boom "cacau" en het rituele drankje doopten ze "chacau haa". Met de bonen uit de cacaoplant bereidden de Maya’s een bittere drank met de naam ‘xocoatl’.

De cacao werd pas echt populair nadat de Mayacultuur was verdwenen. Hier komen de Azteken in beeld. De Azteken richtten na de Tolteken hun eerste gemeenschappen op in Mexico rond 1300. Zo aanbaden de Azteken ook de oude koning van de Tolteken. Die koning heette Quetzalcoatl. Volgens de overleveringen was hij de grote meester van de cacao. Hij had een aantal cacaoplanten weten te bemachtigen. Hij leerde zijn mensen die te telen en ‘xocoatl’ te bereiden.

Xocoatl was een versterkende drank op basis van cacaobonen, waaraan ze maïsmeel, paprika, peper en water toevoegden. Het werd beschouwd als goddelijke drank die kracht en gezondheid schonk. De hoeveelheid energie die de drank gaf, was ongekend en erg bijzonder in een tijd waar voedsel regelmatig schaars was.

Deze drank was een koninklijk drankje, welke aan het hof van keizer Moctezuma, de toenmalige heerser der Azteken, geschonken werd. Omwille van de hoge waarde van de cacaobonen waren ze ook een populair betaalmiddel. De Azteekse Keizer Moctezuma II inde belasting door een bepaalde hoeveelheid cacaobonen te innen. De bonen dienden ook als wettig betaalmiddel. De waarde van de cacao als betaalmiddel was groot: een konijn kostte toentertijd 10 cacaobonen en een slaaf was voor 100 bonen te koop.

De Ontdekking door Columbus en Cortéz

Chocolade liefhebbers zullen Christoffel Columbus eeuwig dankbaar blijven, want dankzij hem hebben we deze delicatesse ontdekt in het Westen. Tijdens zijn laatste ontdekkingsreis in het jaar 1502, belandt Kristoffel Columbus op het Carabische eiland Guanaja. De Azteken boden Columbus hun kostbare drank ‘xocoatl’ aan. Hij vond het drankje afschuwelijk bitter en schonk er verder weinig aandacht aan. Hij nam echter wel de cacaobonen, wat de basis was van die bittere drank, mee naar Europa.

De cacao maakte pas echt zijn intrede in Europa in het jaar 1528 dankzij Hernan Cortéz. Hij was een Spaanse ontdekkingsreiziger die op een dag aankwam in het oosten van Mexico, waar de Azteken dus neergestreken waren. Als Cortéz arriveert is de keizer van de Azteken erg onder de indruk van de wapens, uitrusting en paarden van Cortéz’ troepen. Om hem te eren krijgt Cortéz van de keizer een grote cacaoplantage cadeau. Hernan Cortéz had de leden van het koninklijk hof geleerd hoe ze de kostbare drank ‘xocoatl’ konden bereiden van cacaobonen.

De Verspreiding in Europa

In Europa hield Spanje de cacao aanvankelijk voor zichzelf. Aan het Spaanse hof bleef dit elitedrankje eerst een lange tijd geheim. Pas honderd jaar later wordt het drankje ook bekend in de hogere kringen van Milaan en Londen. Daarna leert geleidelijk aan de rest van Europa het drankje ‘xocoatl’ kennen.

De opmars van de drank begon toen ze er rietsuiker aan toevoegden om de smaak te verbeteren. De nogal dure en bijgevolg exclusieve, nieuwigheid sloeg aan bij de adel en de burgerij. Het eerste Londense Chocolate House opende zijn deuren in 1657. Toen de dokters uit die tijd er allerlei geneeskrachtige en therapeutische eigenschappen aan gingen toeschrijven, was het hek helemaal van de dam. Het nieuwe product veroverde een vaste plaats in elke apotheek.

Als in Engeland de vast vorm van de drank ontdekt - chocolade - neemt de populariteit alleen maar toe. Chocolade bleef echter nog lange tijd een luxeproduct. Pas tegen het einde van de 18e eeuw, begin 19e eeuw begon de prijs te dalen van cacao en chocolade. Vanaf dan wordt cacao een volksdrank. In 1728 verrees de eerste chocoladefabriek in Engeland. Omstreeks 1760 volgden Frankrijk en Duitsland. Zwitserland is tegenwoordig een gerenommeerd land op het gebied van chocola. Toch ontstaat er pas in 1819 voor het eerst een chocoladefabriek in Zwitserland.

De Rol van Nederland

In Nederland ontstonden in het midden van de 17e eeuw de eerste koffie- en chocoladehuizen. Het is de Nederlander ‘van Houten’ die in 1820 een manier ontdekt om in een fabriek repen te maken. Hij ontwierp een pers waarmee cacaoboter uit vloeibare chocolade getrokken kon worden. Vervolgens maakte men een chocoladereep door de cacaopoeder te mengen met cacaoboter…een razend populaire lekkernij was geboren!

In Nederland stichtte Casparus van Houten in 1815 de firma C.I. van Houten & Zoon. In 1828 verkreeg Coenraad Johannes van Houten voor tien jaar het monopolie voor fabricage van een door hem verbeterde ‘poederchocolade’. Hij verkreeg dit door cacaomassa te persen.

Vele cacaofabrieken ontstonden, vooral in de omgeving van Zeeland. Omstreeks de jaren 70 van de 20e eeuw werd het overgenomen door de zoetwarenfabrikant Klene-Goedhart die er drop en chocolade produceerde. De Nijmeegse cacao-, chocolade- en suikerwerkfabriek N.V. Driessen Cacao en ChocolaadfabriekA. Driessen is een Nederlandse merknaam van chocolade.

De Nederlanders hebben als zeevaarders een zeer belangrijke rol in de cacaohandel gehad. Oorspronkelijk was Zeeland het gebied waar veel cacaofabrieken stonden en nog steeds is Amsterdam de belangrijkste wereldhaven voor cacao.

Na de industriële revolutie werd de produktie van verwerkingsmachines stevig ter hand genomen. Van grote betekenis voor de cacao-industrie is de ontwikkeling van de melkchocolade geweest. In 1875 lukte het de Zwitser D. Peters dit te maken.

De Moderne Chocolade-Industrie

Cacaobomen groeien in vochtige gebieden rond de evenaar. De vijf landen die vandaag de dag de meeste cacao groeien zijn Ivoorkust, Ghana, Indonesië, Nigeria en Brazilië. Een groot deel van de cacao komt uit Indonesië, dat vroeger een kolonie van Nederland was. Het was de Nederlander Casparus van Houten die ontdekte hoe je cacaopoeder en cacaoboter kon maken, door het vet uit de bonen te halen.

Chocola is een product dat gemaakt is van suiker en cacaobonen. Chocolade heb je in verschillende soorten en smaken. Er is witte chocola, melk chocola en pure chocola.

Fairtrade Chocolade

Het Fairtrade label is in ontwikkeld om boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een betere positie te geven in de handelsketen. Als er een Fairtrade logo op de chocola staat weet je zeker dat de leverancier de boer een prijs betaalt, waarmee de boer kosten van de productie zou moeten kunnen betalen. Deze vaste minimumprijs voorkomt ook dat de boer verlies maakt, wanneer de prijs van de product plotseling daalt op de wereldhandelsmarkt.

Door een chocoladereep te kopen met het Fairtrade keurmerk kies je bewust en weet je dat er sprake is van eerlijke handel. Verder zijn er nog andere Fairtrade merken in de winkel, zoals Conscious Chocolate, Green & Black’s, Vivani en nog meer. Je kan ze herkennen aan het logo wat erop staat.

Kinderarbeid en Slavernij

In Ghana en Ivoorkust zijn ongeveer 2,5 miljoen boerderijen waar cacao verbouwd wordt. Op deze plantages werken ongeveer 2,26 miljoen kinderen. Van al die kinderen moet 90% verboden en zwaar werk doen. Dat zijn meer dan 2 miljoen kinderen! Naar schatting zijn op dit moment 30.000 kinderen en volwassenen in West-Afrika slachtoffer van mensenhandel en gedwongen werk. Dit is de ergste vorm van moderne slavernij. Zij krijgen geen geld en moeten zwaar en gevaarlijk werk doen.

Tony’s Chocolonely wil met hun chocolade laten zien dat het anders kan. Zonder slavernij. Tony’s betaalt de boeren een extra geldbedrag voor hun cacaobonen, een premie heet dat. Zo krijgen de boeren van de coöperatie:

  1. Het geld voor de cacaobonen
  2. De Fairtrade premie
  3. De Tony’s Chocolonely premie

Met dit geld kan de boer genoeg verdienen om zijn gezin te kunnen onderhouden. Dan hoeven kinderen niet te helpen en kunnen die gewoon naar school!

Chocolade weetjes

  • Chocola kan wel eens "wit uitslaan". Het lijkt dan op schimmel maar dat is het niet. Het is gewoon cacaoboter, dat naar boven komt. Je kunt het dan nog gerust opeten.
  • Chocola helpt tegen stress.
  • Chocola kan je het beste bewaren bij een temperatuur tussen de 12 en 18 graden. De plek moet droog en donker zijn.

labels:

Zie ook: