Oliën zijn vetten die op kamertemperatuur vloeibaar zijn. Ze zijn niet oplosbaar en lichter dan water. Oliën bestaan volledig uit vet en je kunt ze gebruiken bij het klaarmaken van eten. Ze zitten ook in voedingsmiddelen. De meeste plantaardige oliën bevatten veel onverzadigd vet. Oliën met veel onverzadigd vet staan in de Schijf van Vijf.

Vroeger kocht je grote jerrycans met zonnebloemolie, tegenwoordig zijn er heel veel speciale soorten olie op de markt. Van druivenpitolie tot aan extra vergine olijfolie en zelfs avocado olie. Maar in welke soort kun je het beste bakken? Of frituren? En welke gebruik je als dressing?

Bij bakken, wokken en braden wordt de temperatuur van de pan en de olie tussen 180 tot 230 °C. Als oliën niet helemaal zuiver zijn hebben ze een lager ‘rookpunt.’ Dit is de temperatuur waarbij ze gaan roken of walmen. Zorg er bij de bereiding voor dat de olie niet begint te roken of te dampen, want dan kunnen er ongezonde stoffen ontstaan.

Welke Olie om mee te Bakken?

Er zijn talloze soorten olie om in te bakken, braden, frituren, wokken en roosteren. Door hun chemische samenstelling hebben verschillende oliën ook verschillende rookpunten. Zo kun je wel frituren in arachide-olie, maar bijvoorbeeld niet in extra vergine olijfolie of boter. Waarom niet? Heel simpel: boven het rookpunt van een olie kan een bepaalde reactie optreden die gevaarlijk is voor de gezondheid, en/of verbrandt hetgeen wat je kookt te erg. Zorg er dus altijd voor dat je de bakolie uitkiest op basis van de temperatuur die je gebruikt tijdens het koken.

Oliën staan in de Schijf van Vijf. Oliën zijn rijk aan onverzadigd vet. Vervang je producten met veel verzadigd vet door producten met vooral onverzadigd vet? Dan verkleint je kans op hart- en vaatziekten. Bovendien is het vet in olie brandstof voor het lichaam. Cellen hebben vetzuren nodig als bouwstenen.

Kokosvet en palmvet worden ook weleens olie genoemd, maar het zijn harde vetten. Daar zit veel verzadigd vet in. Lees meer over de gezondheidseffecten bij vetten. Oliën en andere smeer- en bereidingsvetten met veel onverzadigd vet, staan in de Schijf van Vijf. Op alle producten moet staan welke soorten olie gebruikt zijn. Bijvoorbeeld palmolie (palmvet), sojaolie of olijfolie. Aan oliën kunnen aroma’s, specerijen, kruiden, emulgatoren, stabilisatoren, extracten en distillaten van specerijen worden toegevoegd.

Soorten Neutrale Olie om te Bakken

Hieronder volgt een overzicht van enkele populaire neutrale oliën en hun eigenschappen:

  • Zonnebloemolie: Een van de meest neutraal smakende soorten olie en daarmee perfect in Aziatische gerechten. Het heeft een rookpunt van 210°C, waardoor je deze olie kunt gebruiken om te bakken, braden en frituren.
  • Arachideolie: Ook bekend als pindaolie, ideaal om in te frituren vanwege het hoge rookpunt. Het heeft een lichte pindasmaak en -geur.
  • Koolzaadolie: Een fijne olie om in je keukenkastje te hebben staan, vaak van Hollandse bodem.
  • Avocado-olie: Heeft een vrij sterke, maar geen vervelende avocado-smaak. Lekker over een sandwich of salade.
  • Kokosolie: Werkt heel goed in baksels, ter vervanging van boter. Kokosolie heeft een laag rookpunt, dus vermijd het gebruik van dit type olie op hoog vuur.

Specifieke Olies en Hun Gebruik

Hieronder een uitgebreidere blik op de verschillende soorten olie en hun aanbevolen gebruik:

  • Rijstolie: Van rijstkiem en zilvervlies. Heeft een neutrale smaak en een rookpunt van ± 260°C.
  • Arachideolie: Van pinda’s en daar smaakt het ook licht naar. Wordt veel gebruikt om in te frituren en te wokken.
  • Kokosolie: Van het gedroogde vruchtvlees van kokosnoten. Heeft een relatief laag rookpunt (± 180°C) en is daarom niet geschikt om in te frituren of op hoge temperatuur mee te wokken.

Andere Oliën en Hun Toepassingen

Alle oliën die geschikt zijn om in te bakken, kun je ook gebruiken in bakrecepten. Het hangt van het recept af, welke olie het meest geschikt is. In pizzadeeg of Italiaans brood gebruik je bijvoorbeeld olijfolie. In zoete recepten kunnen oliën met een neutrale smaak geschikt zijn: arachideolie, maïsolie, raapzaadolie, rijstolie, slaolie, sojaolie en zonnebloemolie.

Oliën met een rookpunt onder de 180 °C zijn: extra vierge olijfolie en lijnzaadolie.

Olie en het Rookpunt

Elke olie of vetstof heeft een uniek rookpunt. Dit rookpunt is de temperatuur waarbij olie begint af te breken en er giftige, schadelijke stoffen kunnen ontstaan. Des te hoger het rookpunt van een olie, des te beter de olie bestand is tegen verhitting. In olie met een hoog rookpunt kan dus veilig worden gebakken, gebraden, gewokt en gefrituurd. Olie met een lager rookpunt is enkel geschikt voor koude bereidingen en bakken op lage temperatuur.

Smaak van Olie

Chefs en foodies weten: olie kan een gerecht maken of breken. Wat altijd belangrijk is om rekening mee te houden als je gaat koken met olie, is de smaak van de olie. Aziatische maaltijd op het menu? Sesamolie past daar perfect bij. Een extra vergine olijfolie kan erg lekker zijn om te eten met brood. Cake bakken met olie doe je bij voorkeur met een neutrale olie.

Verzadigde en Onverzadigde Vetzuren in Olie

Ook de samenstelling van olie kan bepalen welke je in de keuken wilt gebruikten. Er zijn soorten olie die rijk zijn aan gezonde, onverzadigde vetten. Maar er bestaan ook oliën die veel ongezonde vetten, zoals verzadigde vetten en transvetten, bevatten. Wil je gezond koken? Dan is het belangrijk om rekening te houden met de samenstelling, maar ook met het rookpunt van olie.

Vetten in olie en andere voeding zijn altijd een mengsel van onverzadigd vet en verzadigd vet. Onverzadigde vetzuren kunnen opgesplitst worden in enkelvoudige onverzadigde vetzuren en meervoudige onverzadigde vetzuren. Omega vetzuren (zoals omega 3 en omega 6) maken deel uit van de meervoudige vetzuren en zijn essentieel.

Overzicht van Populaire Soorten Olie

Hier is een overzicht van 6 populaire soorten olie voor in de keuken en hun eigenschappen:

  1. ‘Gewone’ Olijfolie: Een mengsel van geraffineerde olijfolie en vierge olijfolie. Kan veilig worden verhit tot hoge temperaturen (rookpunt van 232°C).
  2. Koudgeperste Olijfolie: Olijfolie van de eerste, koude persing. Rijk aan onverzadigd vet, vitaminen en antioxidanten. Relatief lage rookpunt (171°C-191°C).
  3. Zonnebloemolie: Neutrale smaak, ideaal voor dressings en mayonaise. Rookpunt van 210°C.
  4. Avocado-olie: Romige, milde en boterachtige smaak. Hoog rookpunt van 270 graden.
  5. Arachideolie: Lichte pindasmaak en pindageur. Hoog percentage onverzadigde vetten en een bron van vitamine E. Rookpunt tot 210°C.
  6. Sesamolie: Zowel de geur als de smaak van sesamzaad zijn niet te missen. Rookpunt van ongeraffineerde sesamolie is 177°C, bij geraffineerde sesamolie is dit 232°C.
  7. Kokosolie: Bevat de grootste hoeveelheid verzadigd vet. Ongeraffineerde kokosolie heeft een duidelijke kokosgeur- en smaak, rookpunt van 177°C. Geraffineerde kokosolie heeft een neutrale smaak, rookpunt van 204°C.

Veelgestelde Vragen

Is koken met olie gezond?

Wie er graag een gezonde levensstijl op nahoudt, kan met olie gezond koken. Belangrijk om te vermelden is dat de keuze olie bepaalt hoe gezond koken met olie daadwerkelijk is. Oliën die rijk zijn aan vetzuren van het onverzadigde type, kunnen gezien worden als een gezonde keuze. Let er bij het verhitten van olie altijd op dat het rookpunt niet wordt bereikt. Op die manier weet je zeker dat er geen giftige stoffen zijn vrijgekomen.

Wat is de gezondste olie om in te bakken?

Een olie die wij aanraden om in te braden en frituren is avocado-olie. Deze olie heeft een hoog rookpunt en bevat weinig verzadigd vet. En alsof dat nog niet genoeg reden is om te bakken in avocado-olie; deze olie is ook nog eens een goede bron van vitamine A, D en E.

Is zonnebloemolie gezond of ongezond?

Zonnebloemolie kan deel uitmaken van een gezonde levensstijl en kun je als gezond beschouwen. Op voorwaarde dat er wordt gestreefd naar de juiste balans tussen omega 3 en omega 6, koude consumptie van zonnebloemolie en de keuze voor een onbewerkte zonnebloemolie.

Wat is gezonder: olijfolie of zonnebloemolie?

Zowel zonnebloemolie als olijfolie hebben gezonde eigenschappen. Zo bevatten zonnebloemolie en olijfolie allebei gezonde onverzadigde vetten en antioxidanten. Zonnebloemolie is een bron van omega 6 en vitamine E is, maar olijfolie bevat weer veel omega 3 en vitamine K. Welke olie gezonder is, verschilt per individu. Wij raden aan om de keuze te baseren op persoonlijke behoeften en - nog beter - beide oliën te gebruiken in de keuken.

Welke olie mag je niet verhitten?

Om te voorkomen dat er tijdens het verhitten van olie schadelijke stoffen vrijkomen, moet rekening worden gehouden met het rookpunt. Arachideolie is een voorbeeld van een olie met een hoog rookpunt - deze olie is zeer geschikt om te verhitten. Oliën waarbij het rookpunt laag ligt, zijn minder geschikt op te warmen tot hoge temperaturen.

Welke olie smaakt het best in gerechten?

Over smaakt valt te twisten, maar vierge of extra vierge olijfolie is een allemansvriend. Deze koudgeperste olie zit barstensvol smaak en is daarom lekker in salades, dressings en in combinatie met brood. Geraffineerde olijfolie, sesamolie en avocado-olie worden gezien als de lekkerste oliën om mee te bakken, braden en frituren.

Welke olie is het meest geschikt voor koud gebruik?

Wil je olie in de keuken gebruiken om een gerecht te dresseren of voor het maken van een dressing? Voor koud gebruik is onbewerkte olie het meest geschikt. Smaak en voedingstoffen zijn in deze ongeraffineerde oliën nog volop aanwezig: een verrijking voor je gerecht én gezondheid! Oliën die het meest geschikt zijn voor koude bereidingen zijn extra vergine olijfolie, zonnebloemolie en sesamolie. Maar vergeet het bestaan van andere plantaardige oliën niet: lijnzaadolie, okinawaolie en walnootolie zijn ook zeer geschikt voor koude toepassingen in de keuken. Neem bij het maken van een keuze voor olie de toepassing en gewenste smaak in gedachte. Wil je brood dippen in olie? Kies dan voor een Spaanse, Griekse of Italiaanse extra vergine olijfolie. Zonnebloemolie is met haar neutrale smaak perfect om dressings en mayonaise te maken. Met sesamolie kun je alle kanten op; een warm bereide maaltijd wordt er nóg lekkerder van, maar ook in een saladedressing is het menig favoriet. En walnootolie? Wij raden een scheutje van deze nootachtige olie over warme havermoutpap aan.

Tabel: Rookpunten van Verschillende Oliën

Olie Rookpunt (°C)
Rijstolie ± 260
Arachideolie ± 210
Avocado-olie 270
Kokosolie (ongeraffineerd) ± 177
Kokosolie (geraffineerd) 204
Olijfolie (gewoon) 232
Olijfolie (extra vierge) 171-191
Zonnebloemolie 210

labels: #Bakken

Zie ook: