De Nederlandse gezondheidszorg wordt, net als het straatbeeld, steeds diverser. Door de instroom en vergrijzing van migranten krijgt de zorg in toenemende mate te maken met mensen uit verschillende landen en allerlei verschillende religies. Voorbeelden van religies zijn de islam, het jodendom en het hindoeïsme. Deze religies hebben allemaal hun eigen kenmerken en regels. Met name op het gebied van voeding. Het is daarom heel belangrijk dat je als zorgverlener hiervan op de hoogte bent.

Spijswetten in de Islam

Alle religies hebben allemaal hun eigen kenmerken en regels. Een aantal van die regels, die bij iedere religie terugkomen, zijn de spijswetten. Dit zijn wetten die beschrijven welke voedingsmiddelen verboden zijn, maar ook welke toegestaan zijn. In de islam wordt voedsel verdeeld in drie groepen: halal, haram en makruh.

  • Halal: Toegestaan is al het voedsel dat niet nadrukkelijk verboden is. Een aantal producten worden speciaal aanbevolen.
  • Haram: Niet toegestaan/verboden.

Aanbevolen en Toegestane Voedingsmiddelen (Halal)

Een aantal producten worden speciaal aanbevolen: honing (vanwege de genezende kracht), dadels, zoetigheid, zeedieren (behalve ongeschubde en aasetende dieren zoals krabben en zee-egels), melk, vlees en plantaardige olie zoals olijfolie. Moslims mogen wel vlees eten van runderen, kalveren, geiten, schapen en pluimvee. Deze dieren zijn als ze goed worden geslacht Halal.

Verboden Voedingsmiddelen (Haram)

Varkensvlees en vlees van vleesetende dieren zijn verboden. Het varken is een alleseter en daardoor een onrein dier in de ogen van moslims. Orthodoxe moslims zullen ook geen producten eten of gebruiken die afkomstig zijn van een varken (bijvoorbeeld varkensvet, gelatine of borstels van varkenshaar). Producten zoals gelei, waarin gelatine zit zijn ook verboden. Kaas bevat het bestanddeel stremsel wat ook verboden kan zijn. Alcohol is verboden. Dat geldt niet alleen voor het glas wijn of pilsje zoals men vaak denkt. Het is ook verboden om alcohol te verstrekken, te ontvangen, te verhandelen, of op welke manier dan ook meehelpen aan de consumptie (b.v. glas doorgeven). Ook alcohol in medicijnen is verboden.

Ook de meeste deegwaren zoals, gebak, brood, krentenbrood etc, kunnen haram zijn. Het eten van 'dode' dieren en Gelatine is Haram.

De Rituele Slacht (Halal)

Bij de rituele slachting worden de slokdarm, luchtpijp en twee halsslagaders van het dier in één keer en snel doorgesneden. Op deze manier kan het (onreine) bloed zoveel mogelijk wegvloeien en lijdt het dier zo weinig mogelijk pijn. Bij deze slachting spreekt men de naam van Allah uit want alleen hij heeft het recht om leven te geven en te nemen.

Er zijn een aantal regels die belangrijk zijn bij het ritueel slachten van een dier. Het (gezonde) dier moet persoonlijk in naam van God zijn geslacht door een snee in de hals met een scherp mes en het dier moet met zijn kop richting Mekka liggen. Het dier moet sterven aan deze halssnee en de kop moet aan het lichaam vast blijven zitten. Tijdens de slachting moet de slachter de volgende heilige woorden vanuit zijn overtuiging uitspreken: ‘Bismillah, Allah akbar’ ( in naam van Allah de aller machtigste ).

Rituele slachtingen worden bij voorkeur zonder verdoving verricht. Sinds de Europese wetgeving voorschrijft dat slachtvee verdoofd moet worden, worden bepaalde verdovingsmiddelen toegestaan. Het dier mag door deze verdoving niet op de rand van de dood verkeren of sterven voordat het geslacht wordt. Na het slachten mag het vlees niet worden gemengd met vlees dat niet Halal is. Er mag geen bloed meer bijkomen, geen gelatine aan toegevoegd worden en vet mag alleen worden toegevoegd als het van dieren komt die ritueel geslacht zijn of als het plantaardig vet is.

Voedsel uit de zee

Tot de gunsten waarmee Allah ons heeft begunstigd is het feit dat Hij onze religie gemakkelijk voor ons heeft gemaakt en niet te moeilijk of ondraaglijk. Hij heeft ons veel zaken toegestaan die verboden waren volgens voorgaande geopenbaarde wetgevingen. Daarom zijn alle soorten voedsel uit de zee toegestaan. Ongeacht of dit planten of dieren zijn, zowel levend als dood. Er is een aantal zaken - bepaalde soorten waterdieren - dat sommige geleerden uitzonderen van de toestemming die hierboven wordt beschreven. Volgens de meerderheid van de geleerden is het niet toegestaan om deze te nuttigen, omdat ze slagtanden hebben en op het land leven, zelfs wanneer ze veel tijd doorbrengen in het water. In dit geval is het feit dat het een landdier is met hoektanden leidend. Het is niet toegestaan deze te nuttigen, omdat de Profeet (vrede zij met hem) het verboden heeft om deze te doden.

De stelregel luidt dat alles wat ons verboden is om te doden, niet toegestaan is om te nuttigen. Sommige geleerden maken een uitzondering voor zeeslangen. Echter is de correcte mening dat als ze nergens anders dan in het water leven, het voor ons toegestaan is deze te nuttigen. De correcte mening is dat het toegestaan is om deze te nuttigen indien ze op correcte wijze geslacht zijn. Dit omdat zij zowel op het land als in de zee leven. In dit geval wordt het verbod voorgetrokken op de permissie. Het principe luidt namelijk dat voor dieren die zowel op het land als in de zee leven, de wetgeving van landdieren wordt gehanteerd. Dit om het zekere voor het onzekere te nemen. Zij dienen dus correct geslacht te worden. Een uitzondering hierop geldt voor krabben. Deze hoeven niet geslacht te worden, ook al leven zij op het land en in de zee. Alles dat schade kan veroorzaken is verboden als voedsel. Ook al is dit afkomstig uit de zee.

De Ramadan

De Islam kent net als het christendom een vastenperiode, de Ramadan. Tijdens deze periode mag er tussen zonsopgang en zonsondergang mag er niet gegeten en gedronken worden. De Ramadan wordt afgesloten met het Suikerfeest, dat drie dagen duurt. Elke moslim zal naar zijn eigen oordeel met de regels en voorschriften omgaan.

Etiquette van het eten

  1. Eten met de rechterhand. Het is voor een moslims verplicht met de rechterhand te eten. Hij dient dit niet met links te doen.
  2. Het eten van datgene direct voor je. Het behoort tot de Soennah voor een persoon om het voedsel te eten dat direct voor hem ligt. En niet te reiken naar voedsel dat direct voor anderen ligt, of van het midden van het bord. Dat een persoon eet van de plaats van zijn gezelschap behoort tot het slechte gedrag en is onbeleefd. Zijn gezelschap kan dit afstotelijk vinden. Vooral als het voedsel soep, etc. betreft.
  3. Het wassen van de handen na het eten. Het wassen van de handen is dus zowel vóór als na het eten aanbevolen.
  4. Het spoelen van de mond na het eten. Het is aanbevolen de mond na het eten te spoelen.
  5. Doecaa’ (smeekbede) voor de gastheer.
  6. Het eten met drie vingers. Het behoort tot de Soennah om met drie vingers te eten. Het eten met meer dan drie vingers is een teken van hebzucht en behoort tot slecht gedrag.
  7. Het eten van een stuk voedsel dat op de grond is gevallen. Als een stuk voedsel op de vloer valt, dan dient een persoon de vuil erop te verwijderen en het te eten. Hij dient het niet te laten voor de Shaytaan. Men weet namelijk niet waar in het voedsel de zegening zich bevindt.
  8. Niet liggend eten.
  9. Tot de etiquette van het eten behoort ook: het eten in een groep; tijdens het eten niet spreken over verboden zaken; samen eten met vrouw en kinderen; specifiek voedsel niet apart houden voor jezelf, behalve als hier (medische) redenen voor zijn. Daarentegen dient men het beste voedsel eerst aan de ander aan te bieden. Zoals stukjes vlees en zacht of goed brood. Als een gast voldoende heeft gegeten en stopt, dan dient de gastheer te zeggen: “Eet”, zolang hij denkt dat de gast nog niet voldoende heeft gehad.

Halal en Haram

Halal is een islamitische term en betekent rein. Rein wil zeggen dat iets schoon en zuiver is. De term halal komt uit Arabië. Wanneer een voedingsmiddel halal is, wordt het als rein gezien binnen de islamitische wetgeving (de Sharia). Dit staat ook in de Koran vermeld. Producten die rein zijn, zijn daarom toegestaan voor moslims.

De Koran is het erkende islamitische heilige boek en is de eerste bron van de islam. De islam is een monotheïstische godsdienst en betekent overgave aan God. Moslims geloven echter dat zij specifiek God moeten volgen en niet de profeet Mohammed. Moslims zien de profeet Mohammed als de boodschapper van God.

Haram is het tegenovergestelde van halal. Deze haram term wordt liever niet gebruikt door moslims. Beter is de term “niet halal”. Niet halal betekent onrein en die producten zijn verboden voor moslims. Niet alleen producten kunnen onrein zijn, maar ook bepaalde handelingen.

Halal en haram zijn niet alleen gebaseerd op de Koran, maar ook op de Soenna en de islamitische rechtspraak van erkende islamitische geleerden. De Soenna is ook een bron voor moslims, echter niet de eerste bron. In de Soenna staan de levenswijze, gezegden en standpunten van profeet Mohammed beschreven. De profeet Mohammed wordt door moslims gezien als de profeet en boodschapper van God.

E-nummers

E-nummers zijn stoffen die aan voedingsmiddelen worden toegevoegd, ook wel additieven genoemd. Deze additieven worden toegevoegd om de kwaliteit van het product te vergroten. Zo kan bijvoorbeeld de houdbaarheid van het product verbeterd worden. Maar ook kunnen E-nummers bijvoorbeeld kleur of smaak aan het product toevoegen. Ook E-nummers kunnen halal of niet halal zijn.

Voorbeelden van E-nummers die mogelijk niet halal zijn:

  • E120: Kan gemaakt zijn uit insecten of insecten bevatten.
  • E322: Bevat een klein percentage kippeneieren.
  • E542: Wordt gemaakt uit de botten van slachtdieren. Mogelijk afkomstig van varkens.
  • E630, E631, E632, E633, E634, E635: Wordt voornamelijk gewonnen uit vlees en sardines.
  • E636: Kan verkregen worden door de verhitting van koemelk.
  • E640: Bevat gelatine en slachtafval. Beide kunnen afkomstig zijn van varkens of dieren die niet op de juiste manier zijn geslacht.
  • E901: Is een uitscheidingsproduct van insecten. Het bevat geen insecten. In de meeste gevallen wordt dit E-nummer als halal beschouwd.
  • E904: Is een uitscheidingsproduct van luizen.
  • E920, E921, E966: Wordt gewonnen uit eiwitten. Met name de eiwitten van haar en/of dieren. Mogelijk afkomstig van varkens.
  • E1000: Wordt gemaakt uit de gal van runderen. Ook kunnen er vetten afkomstig van dieren aan het E-nummer zijn toegevoegd. Het dier waar het vet afkomstig van is bepaald of het E-nummer halal of niet halal is.

Overige Voedingsmiddelen

Alle groente, fruit en noten zijn halal. Wel is het belangrijk groente en fruit goed te wassen. Er kunnen namelijk insecten op groente en fruit zitten. Insecten zijn niet halal.

Ook veel andere voedingsmiddelen kunnen niet halal zijn. Zo bevatten snoep en gebak bijvoorbeeld gelatine. Tevens dient er opgepast te worden met kazen. In kazen zijn namelijk dierlijke producten verwerkt. Dit kan de kaas niet halal maken. Zo kan er bijvoorbeeld melk in kaas zitten die afkomstig is van een koe die niet halal (bijvoorbeeld wanneer de koe slecht is behandeld) is. Producten als chocola, taart, ijs en pudding kunnen weipoeder bevatten. Ook deze producten zijn daarom niet altijd halal. Weipoeder is namelijk een bijproduct van de productie van kaas. Naast weipoeder kunnen er ook nog dierlijke vetten in bijvoorbeeld chocola zitten. Dierlijke vetten kunnen chocola ook niet halal maken. Ook kunnen vanille en producten die vanille bevatten niet halal zijn. Vanille is wel een plantaardig product. Maar om vanille te winnen uit een vanilleboon wordt vaak alcohol gebruikt. Gebleken is dat vanille in vloeibare vorm nog alcohol bevat. Vloeibare vanille is daarom niet halal. Vanille in poedervorm is wel halal. Wanneer vanille in poedervorm wordt gemaakt, is het namelijk niet nodig alcohol te gebruiken.

Uitzonderingen

In bepaalde situaties is het toegestaan om niet halal te eten. Dit is bijvoorbeeld zo wanneer men om zou omkomen van de honger wanneer er geen halal voedsel beschikbaar is. Wanneer dit het geval is, is het toegestaan om niet halal te eten. Hier geldt dus ‘nood breekt wet.’ Een ander voorbeeld van een ‘noodsituatie’ zou zijn wanneer men in de gevangenis zit en er geen halal voedsel wordt aangeboden.

Productieproces

Niet alleen dient het eten halal te zijn, ook het gehele productieproces dient halal te zijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat halal vlees niet bereid mag worden in een pan waarin niet halal vlees is bereid. Wanneer dit toch gebeurt, is het halal vlees niet meer halal. Hetzelfde geldt voor servies, snijplanken en ander keukengerei. Voordat keukengerei gebruikt gaat worden, is het belangrijk dit eerst goed te maken wanneer een halal maaltijd bereid wordt. Bij voorkeur worden halal en niet halal maaltijden in een andere ruimte bereid. Wanneer het in dezelfde ruimte wordt bereid, kan namelijk kruisbesmetting optreden. Kruisbesmetting wil zeggen dat bacteriën van het ene voedingsmiddel naar het voedingsmiddel gaan en het voedsel hierdoor besmet wordt. Tevens is het belangrijk dat het product waar bijvoorbeeld in wordt gebakken ook halal is.

Islamitische Slachtproces (dhabiha)

De term die wordt gebruikt voor het islamitische slachtproces is dhabiha. Behalve dat het soort dier halal moet zijn, moet de slachting ook op een reine manier gebeuren. Zo moet het dier aan de universele en morele gezondheidswaarden voldoen. Het dier dient tijdens zijn leven goed behandeld te worden. Dit zou betekenen dat wanneer dieren dieronvriendelijk gefokt worden, deze niet toegestaan zijn. Voorbeelden hiervan zijn de plofkip en legbatterijen. Hoewel deze dieren dieronvriendelijk worden behandeld, wordt het vlees afkomstig van deze dieren toch vaak aangeboden als halal kip. Dit kan hetzelfde zijn bij andere dieren, zoals koeien en schapen.

Wanneer de slachting plaatsvindt, dient het dier nog in leven te zijn. Tijdens het slachtritueel dient het dier met respect behandeld te worden. Het dier dient gezond te zijn en mag niet verwond zijn. Tijdens het slachtproces dient het dier niet gestrest te zijn of te raken. Het dier mag geen andere dieren zien sterven en het dier mag niet verdoofd worden. Echter is in enkele gevallen wel een bepaalde verdoving toegestaan, mits deze omkeerbaar is. Dit mag bijvoorbeeld wanneer het dierwelzijn in het geding is. Met omkeerbaar wordt bedoeld dat het dier weer bij kan komen wanneer het toch niet geslacht wordt.

Gedurende het slachtritueel wordt de kop van het dier in de richting van Mekka gelegd. Tijdens de slacht dient de slager de woorden “Bismillah” of “Bismillah Allahu Akbar” uit te spreken. Dit betekent “in de naam van Allah, Allah is groot”. Een islamitische slager zal het dier met een snee in de hals slachten.

Halal Keurmerken

Diverse organisaties houden zich bezig met het keuren van halal vlees en vleesproducten. Halal keurmerken staan op vlees van dieren die geslacht zijn volgens de Islamitische wetten of producten die alleen halal ingrediënten bevatten (zoals kaas of snoep).

Discussie over dierenwelzijn

Er is discussie over het effect op dierenwelzijn van het onverdoofd slachten. In Nederland komt zowel verdoofd als onverdoofd halal slachten voor. Tegenwoordig wordt er meestal verdoofd geslacht. Het is halal om een omkeerbare verdoving te geven, bijvoorbeeld een elektrische schok. Voor ritueel slachten maakt de wet een uitzondering op het verplicht verdoven van dieren. Er zijn wel regels voor; wanneer een dier 40 seconden na aansnijding nog bij bewustzijn is moet er alsnog een verdoving worden gebruikt. Het slachten mag alleen gebeuren door een speciaal opgeleide slachter in erkende slachthuizen.

Vlees dat verkregen is door onverdoofd slachten, kun je niet altijd herkennen aan het etiket. Er zijn er geen studies gedaan waarbij naar de effecten op gezondheid is gekeken tussen mensen die halalvlees eten en mensen niet niet-halalvlees eten. Ook zijn ons geen gegevens bekend over de voedingswaarde van halalvlees in vergelijking tot niet-halalvlees. Voor halalvlees geldt hetzelfde advies als voor niet-halalvlees: kies voor onbewerkt mager vlees.

labels:

Zie ook: