De Ziekte van Marek is een van de ernstigste en besmettelijkste aandoeningen bij kippen. Het is een tumorziekte die wordt veroorzaakt door een herpesvirus, het Marek Disease Virus (MDV).

Oorzaak en Besmetting

De ziekte van Marek ontstaat als gevolg van een virusinfectie. Het virus is alom aanwezig en zeer resistent tegen omgevingsinvloeden. Het wordt overgedragen via huidcellen en veerfollikelcellen die als stofdeeltjes worden verspreid. Besmetting van de dieren treedt op door het inademen van virusbevattende stofdeeltjes. Met name jonge kuikens zijn zeer gevoelig voor infectie.

Het Marek-virus kan lang in het milieu aanwezig blijven. Mensen en materialen kunnen de bacterie overdragen. Na een uitbraak verspreidt het virus zich snel.

Besmetting gebeurt via stofdeeltjes en huidschilfers (veerdons) van besmette kippen. Deze stofdeeltjes kunnen maanden in het hok aanwezig blijven. Inademing van het stof is al voldoende voor besmetting. Een kip kan besmet raken vanaf het moment dat ze uit het ei komt.

Geïnfecteerde dieren scheiden het virus levenslang uit. De oude cellen worden daarom continu verspreid in het kippenverblijf. De andere kippen komen hiermee in contact en raken besmet. Besmetting vindt plaats via direct of indirect contact met het besmette dier.

Het virus wordt horizontaal, door direct of indirect diercontact overgebracht via huidcellen en veerfollikelcellen die als stofdeeltjes worden verspreid (veerstof). In deze cellen is het virus zeer goed beschermd en kan derhalve jaren in de omgeving overleven.

Omdat het virus langdurig in de omgeving aanwezig blijft, kunnen kuikens via het eerste contact met hun omgeving (bodem, strooisel, veren) het virus al inademen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat kuikens al vanaf de eerste levensdag besmet kunnen raken met Marek. Tot een leeftijd van ongeveer 12 tot 16 weken zijn ze het meest kwetsbaar voor het ontwikkelen van ziekteverschijnselen, omdat hun immuunsysteem dan nog volop in ontwikkeling is.

Belangrijk om te weten is dat kippen ook na deze 16 weken nog steeds besmet kunnen raken met het Marek virus. Ze worden er dan doorgaans niet meer ziek van, maar kunnen wel drager worden en het virus uitscheiden. Dit komt doordat het virus in het lichaam latent aanwezig kan blijven en opnieuw actief kan worden bij stress of verminderde weerstand.

Eenmaal besmet blijft een kip levenslang drager. Ook kippen die zelf nooit symptomen ontwikkelen, kunnen nog steeds virus uitscheiden via hun veren. Dit maakt het virus extra verraderlijk: ook ogenschijnlijk gezonde kippen kunnen de infectie onbedoeld doorgeven aan andere, niet-immune dieren.

Symptomen van de Ziekte van Marek

De ziekte van Marek kenmerkt zich door tumorvorming. De tumoren vormen zich in verschillende lichaamszenuwen, in meerdere organen (milt, nieren, hart, longen en geslachtsorganen), in spieren en de huid.

De ziekte openbaart zich meestal tussen de 10 en 13 weken leeftijd, maar kan ook op latere leeftijd opduiken.

De gevolgen zijn: ernstige verlammingsverschijnselen, aangetaste organen of blindheid. De ziekte verloopt in de meeste gevallen chronisch en de uitvalsymptomen zijn voornamelijk asymmetrisch. De kans op sterfte is groot.

Vaak wordt een achterstand in de groei opgemerkt. De Ziekte van Marek kent 3 verschijningsvormen: Klassieke Marek, Acute Marek (ingewandsvorm) en de Oculaire verschijningsvorm. Elk van de verschijningsvormen hebben hun eigen kenmerkende symptomen.

Klassieke (Neurale) Vorm

Kenmerkend aan deze vorm van de Ziekte van Marek zijn de bewegingsstoornissen die zich voordoen als de pootzenuwen zijn aangetast. Bij deze vorm zijn er verschillende lichaamszenuwen aangetast.

Acute (Viscerale) Vorm

Bij een plotseling hoog aantal sterfgevallen gaat het om de ingewandsvorm, hierdoor ook wel Acute Marek genoemd. Hier treedt tumorvorming op in de organen. De geslachtsorganen zijn bijna altijd aangetast, ook in de kliermaag en het hart zitten vaak gezwellen.

Oculaire Vorm

Bij de oog vorm wordt de iris van het oog aangetast, waardoor deze grijs verkleurt en een onregelmatige vorm krijgt. In gevorderd stadium wordt de poot helemaal niet meer gebruikt.

Bij de Oculaire vorm wordt de oogzenuw dusdanig aangetast dat de dieren blind worden. De pupil wordt onregelmatig en de iris is over het algemeen grijs/melkachtig/blauwig van kleur in plaats van de normale kleur (oranje). Opvallend is dat deze vorm voornamelijk in de legperiode bij iets oudere dieren optreedt.

Andere symptomen zijn:

  • Tumoren
  • Neurologische tekenen
  • Oogveranderingen (Iris)
  • Gewichtsverlies / slechte groei
  • Ademhalingskwesties
  • Verlamming

Diagnose

Gedegen pathologisch macroscopisch onderzoek levert meestal een waarschijnlijkheidsdiagnose op. De PCR test kan worden ingezet voor de detectie van Marek virus DNA in diverse monsters (stof, organen, veren) die het mogelijk maakt om de veroorzaker van Marekse ziekte op te sporen, ook bij afwezigheid van ziekteverschijnselen.

Omdat in het veld massaal geënt wordt tegen Marekse ziekte moet de PCR differentiërend zijn, d.w.z. onderscheid kunnen maken tussen de verschillende vaccinstammen en het veldvirus.

Royal GD beschikt op dit moment over drie PCR's voor de detectie van het Marek virus:

  • Een HVT PCR (toont alleen HVT aan)
  • Een DIVA (differentiating infected from vaccinated animals) Rispens PCR (toont Rispens vaccin en/of veldvirus aan (beide serotype 1))
  • Een DIVA SB1 PCR (toont SB1 vaccin (serotype 2) en/of Marek virus serotype 1 aan (kan Rispens vaccin of veldvirus zijn))

Behandeling en Preventie

Er is geen behandeling voor de ziekte van Marek. Als de kippen besmet zijn met de Ziekte van Marek, dan is genezing niet meer mogelijk. De ziekte is niet behandelbaar en leidt altijd tot de dood van het dier.

Vaccinatie is de belangrijkste strategie voor de preventie en bestrijding van de ziekte van Marek. Vaccinatie beschermt tegen de ontwikkeling van tumoren, maar niet tegen infectie of overdracht van het virus.

Vaccinatie tegen Marekse ziekte is zeer effectief, mits het vaccin correct bewaard en toegediend wordt. (Commerciële) kuikens worden gevaccineerd met levend vaccin dat één of meerdere serotypen van het virus bevat. De vaccinatie dient op de eerste levensdag of tijdens het broedproces (in ovo vaccinatie) plaats te vinden. Dankzij de komst van vaccins werd preventie van de ziekte van Marek een feit. Hierdoor is de pluimveehouderij grootschalig kunnen worden.

Vaccins:

  • Vaccins met HVT (herpes virus of turkeys = kalkoenherpesvirus); celvrij en te bewaren in de koelkast (niet invriezen!) of celgebonden en te bewaren in vloeibare stikstof (-196°C).
  • Vaccins met de Rispensstam of SB-1 stam (avirulente virussen uit kippen); celgebonden en te bewaren in vloeibare stikstof.
  • Er zijn combinaties van HVT en een andere kippenherpesvirus (infectieuze laringotracheitis virus) beschikbaar.

Bij de meeste vaccins wordt als toedieningswijze genoemd: intramusculair of subcutaan. Als waarschuwing wordt dan vermeld bij s.c. toediening minder snelle bescherming dan bij i.m. toediening.

Naast vaccinatie bestaat preventie van de ziekte van Marek uit goede hygiëne, ventilatie en biosecurity.

5 Stappen om de Ziekte van Marek bij Kippen te Voorkomen

  1. Vermijd uitbraken door goede hygiëne: Iedereen die de boerderij betreedt, moet grondig douchen en zich wassen om de druk op de dieren te verminderen en de introductie van ziekten te voorkomen.
  2. Sterke biosecurity: Schoenen wisselen, per stal overalls.
  3. Reinig en desinfecteer de pluimveestal: Start met een strikt schoonmaak- en desinfectie protocol voor pluimveestallen. Desinfecteer ook alle voertuigen, gereedschappen en apparatuur die het erf betreden.
  4. Verbeter de kwaliteit van je drinkwater: Reinig en desinfecteer de waterleidingen om te voorkomen dat de ziekte van Marek zich verspreidt via het drinkwatersysteem.
  5. Gebruik effectieve desinfectiemiddelen: MS MegaDes VIR is een uiterst effectief desinfectiemiddel voor pluimveestallen.

Wat te doen bij een uitbraak?

Wanneer je weet of vermoedt dat Marek bij je kippen aanwezig is, zijn er een aantal belangrijke stappen die je kunt nemen om verdere verspreiding en ziekte te beperken:

  • Introduceer geen jonge kuikens of niet-immune kippen in een besmette groep. Nieuwe kippen kun je het beste alleen toevoegen als ze ouder zijn dan 16 weken.
  • Overweeg om alleen gevaccineerde kuikens tegen Marek aan te schaffen wanneer je weet dat je toom besmet is. Het vaccin moet toegediend zijn op de dag van uitkomst voor optimale bescherming.
  • Reinig en desinfecteer het kippenhok zeer grondig en regelmatig.

Door zorgvuldig om te gaan met de introductie van nieuwe dieren en het schoonhouden van het hok, kun je verdere uitbraken beperken.

Gevaccineerd en niet-gevaccineerd mengen?

Er wordt vaak gezegd dat je geënte en ongeënte dieren niet mag mengen, omdat ongeënte kippen dan ziek worden “van de enting”. Dit klopt niet letterlijk.

Praktisch voorbeeld: Je zet een geënte kip bij ongeënte kippen. Als er geen veldvirus in je hok zit, gebeurt er niets.

Als Marek eenmaal aanwezig is bij je kippen, maar er nog geen dieren ziek zijn, kun je het virus niet verwijderen. Je kunt echter wél werken aan het verhogen van de weerstand.

Goede huisvesting - Houd het kippenhok droog, goed geventileerd en vrij van tocht.

Tabel: Overzicht van de Ziekte van Marek

Aspect Beschrijving
Oorzaak Herpesvirus (Marek Disease Virus - MDV)
Besmetting Via huidcellen, veerfollikelcellen (stofdeeltjes)
Symptomen Verlamming, tumoren, blindheid (oculaire vorm), gewichtsverlies
Preventie Vaccinatie, goede hygiëne, biosecurity
Behandeling Niet mogelijk

Marek is een sluipende en verraderlijke ziekte onder hobbykippen. Vooral jonge dieren lopen risico.

Marek komt overal ter wereld voor, maar met een goede voorbereiding kun je de risico’s beperken. Weeg altijd af wat bij jouw situatie past, of je nu kiest voor vaccinatie of voor een gesloten, virusvrije toom.

labels: #Kip

Zie ook: