De Ziekte van Marek (ook wel: Marekse Verlamming) is een van de twee ernstigste en besmettelijkste aandoeningen bij kippen. Het virus tast, door middel van tumoren, het zenuwstelsel en de organen van kippen aan. Als de kippen besmet zijn met de Ziekte van Marek, dan is genezing niet meer mogelijk.

Marek is een virusinfectie bij kippen, veroorzaakt door een herpesvirus. De aandoening behoort tot één van de meest besmettelijke pluimveeziekten.

Besmetting van de Ziekte van Marek

Na een uitbraak verspreidt het virus zich snel. Het wordt door direct of indirect contact met het besmette dier overgebracht. Het virus wordt overgedragen via huidcellen en veerfollikelcellen die als stofdeeltjes worden verspreid.

De huidcellen worden, net als bij mensen, voortdurend vernieuwd. De oude cellen worden daarom continu verspreid in het kippenverblijf. De andere kippen komen hiermee in contact en raken besmet. Het virus wordt verspreid als stofdeeltjes (veerstof) aangezien het vermeerdert in huid- en veerfollikelcellen.

Besmetting gebeurt via stofdeeltjes en huidschilfers (veerdons) van besmette kippen. Deze stofdeeltjes kunnen maanden in het hok aanwezig blijven. Inademing van het stof is al voldoende voor besmetting. Omdat het virus langdurig in de omgeving aanwezig blijft, kunnen kuikens via het eerste contact met hun omgeving (bodem, strooisel, veren) het virus al inademen.

Belangrijk om te weten is dat kippen ook na de 16 weken nog steeds besmet kunnen raken met het Marek virus. Ze worden er dan doorgaans niet meer ziek van, maar kunnen wel drager worden en het virus uitscheiden. Eenmaal besmet blijft een kip levenslang drager.

Ook kippen die zelf nooit symptomen ontwikkelen, kunnen nog steeds virus uitscheiden via hun veren. Dit maakt het virus extra verraderlijk: ook ogenschijnlijk gezonde kippen kunnen de infectie onbedoeld doorgeven aan andere, niet-immune dieren.

Wie zijn vatbaar voor de ziekte van Marek?

Alleen jonge dieren die besmet raken, kunnen er ziek van worden. Wanneer kuikens 16 weken oud zijn kan besmetting niet meer leiden tot een tumor. Over het algemeen wordt aangenomen dat een besmetting na de 6-8ste week geen echte schade meer kan toebrengen aan zijn gastheer.

Uit internationaal onderzoek blijkt dat kuikens al vanaf de eerste levensdag besmet kunnen raken met Marek. Tot een leeftijd van ongeveer 12 tot 16 weken zijn ze het meest kwetsbaar voor het ontwikkelen van ziekteverschijnselen, omdat hun immuunsysteem dan nog volop in ontwikkeling is.

Met name jonge kuikens zijn zeer gevoelig voor infectie. Vanaf ongeveer 6 weken leeftijd bouwen de kuikens natuurlijke resistentie op tegen het ontstaan van tumoren als gevolg van infectie met het Marek virus. Volledige resistentie wordt pas na ongeveer 16 weken bereikt.

Symptomen van de Ziekte van Marek

Als de kuikens eenmaal besmet zijn, heeft het virus een incubatietijd van 3 tot 15 weken. Daarna worden de eerste symptomen zichtbaar.

Gevolgen zijn: ernstige verlammingsverschijnselen, aangetaste organen of blindheid. De kans op sterfte is groot. Het virus is niet te behandelen. De tumoren vormen zich in verschillende lichaamszenuwen, in meerdere organen (milt, nieren, hart, longen en geslachtsorganen), in spieren en de huid.

De Ziekte van Marek komt voor bij kippen, kalkoenen, fazanten, kwartels en patrijzen. Onder de kippenrassen zijn Barnevelders en Sebrights het gevoeligst voor de ziekte.

De Ziekte van Marek kent 3 verschijningsvormen: Klassieke Marek, Acute Marek (ingewandsvorm) en de Oculaire verschijningsvorm. Elk van de verschijningsvormen hebben hun eigen kenmerkende symptomen.

Marek kent verschillende vormen. De ernst verschilt per kip, leeftijd, virusvariant en weerstand. Ook zien we in de praktijk A-typische klachten. Let op: een kip kan meerdere vormen tegelijk hebben.

  • Klassieke Marek (neutrale of verlammingsvorm): Kenmerkend aan deze vorm van de Ziekte van Marek zijn de bewegingsstoornissen die zich voordoen als de pootzenuwen zijn aangetast. Bij deze vorm zijn er verschillende lichaamszenuwen aangetast. De ziekte verloopt in de meeste gevallen chronisch en de uitvalsymptomen zijn voornamelijk asymmetrisch. Je kunt Klassieke Marek herkennen aan:
    • Vaak omvallen
    • Verlammingsverschijnselen (dit hangt af van welke zenuwen aangetast zijn)
    • Voorzichtig of moeilijk lopen
    • Draainek
  • Acute Marek (ingewandsvorm): Bij een plotseling hoog aantal sterfgevallen gaat het om de ingewandsvorm, hierdoor ook wel Acute Marek genoemd. Hier treedt tumorvorming op in de organen. De geslachtsorganen zijn bijna altijd aangetast, ook in de kliermaag en het hart zitten vaak gezwellen. Net als bij Klassieke Marek kan Acute Marek voor verlammingsverschijnselen zorgen wanneer de zenuwen bekneld raken, maar dit hoeft niet altijd zo te zijn. Inenting is vooral belangrijk bij deze vorm; 25% van de dieren die niet gevaccineerd zijn, overleeft het namelijk niet. Je kunt Acute Marek herkennen aan:
    • Verlammingsverschijnselen
    • Dieren zien er ziek uit; inactief, bleke kam en lellen
  • Oculaire verschijning: Deze vorm komt minder voor dan de 2 andere beschreven vormen van de Ziekte van Marek. Het is niet zeker of deze vorm wel in Nederland voorkomt. Bij de Oculaire vorm wordt de oogzenuw dusdanig aangetast dat de dieren blind worden. De pupil wordt onregelmatig en de iris is over het algemeen grijs/melkachtig/blauwig van kleur in plaats van de normale kleur (oranje). Opvallend is dat deze vorm voornamelijk in de legperiode bij iets oudere dieren optreedt. Kippen die niet gevaccineerd zijn, kunnen een tijdelijk verlamming krijgen. Dit kan tot 43 dagen duren. Deze tijdelijke verlamming komt door ontstekingen in bloedvaten bij de hersenen als gevolg van het virus. Je kunt Oculaire Marek herkennen aan:
    • Tijdelijke verlamming (tot wel 43 dagen)
    • Onregelmatige pupil en grijze/melkachtige of blauwige iris

Preventie van de Ziekte van Marek

Kuikens kunnen op jonge leeftijd worden ingeënt tegen het virus. Let er op dat de inenting goed gebeurt, zodat de kuikens ook echt zijn ingeënt (het kan voorkomen dat het fout gaat). Na de inenting houd je het verblijf schoon en dieren van verschillende leeftijden apart.

Nadat de kuikens geënt zijn moet je het verblijf goed schoonhouden en alleen bij dieren van dezelfde leeftijd houden. De inenting heeft namelijk enige tijd nodig om actief te worden, waardoor het kuiken nog enige tijd kwetsbaar is.

Wanneer je weet of vermoedt dat Marek bij je kippen aanwezig is, zijn er een aantal belangrijke stappen die je kunt nemen om verdere verspreiding en ziekte te beperken:

  • Introduceer geen jonge kuikens of niet-immune kippen in een besmette groep. Nieuwe kippen kun je het beste alleen toevoegen als ze ouder zijn dan 16 weken.
  • Overweeg om alleen gevaccineerde kuikens tegen Marek aan te schaffen wanneer je weet dat je toom besmet is. Het vaccin moet toegediend zijn op de dag van uitkomst voor optimale bescherming.
  • Reinig en desinfecteer het kippenhok zeer grondig en regelmatig. Door zorgvuldig om te gaan met de introductie van nieuwe dieren en het schoonhouden van het hok, kun je verdere uitbraken beperken.

Behandeling van de Ziekte van Marek

Als de kippen of kuikens eenmaal zijn besmet en het virus toont zich kun je er helaas niks meer aan doen. Als de kippen besmet zijn met de Ziekte van Marek, dan is genezing niet meer mogelijk. Helaas zijn alle vormen van de Ziekte van Marek onbehandelbaar.

Als Marek eenmaal aanwezig is bij je kippen, maar er nog geen dieren ziek zijn, kun je het virus niet verwijderen. Je kunt echter wél werken aan het verhogen van de weerstand.

Diagnose

Naast vaccinatie bestaat preventie van de ziekte van Marek uit goede hygiëne, ventilatie en biosecurity.

Zelfs bij sectie worden afwijkingen soms niet als Marek herkend. Daarnaast zijn er testen op veerstof of veerzakjes mogelijk, waarmee gekeken wordt of het virus aanwezig is in de omgeving of bij het dier. Zekerheid kan meestal alleen via sectie, maar ook dat is soms lastig.

labels: #Kip

Zie ook: