De zoete aardappel, ook wel bekend als bataat, is de laatste jaren steeds populairder geworden in Nederland. Dit komt door de gezonde eigenschappen: ze bevat veel vitaminen en mineralen en veroorzaakt slechts een geringe stijging van de bloedsuikerspiegel. Ze is daardoor zeer geschikt voor onder andere diabetes-patiënten en mensen die willen afvallen. De zoete aardappel komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, maar wordt tegenwoordig ook in Noord-Amerika, Azië en Europa geteeld. Daarnaast is het ook gewoon erg leuk om zelf te telen, en door nieuwe methodes en rassen is de kans op succes steeds groter.
In deze handleiding delen we een stappenplan om zelf zoete aardappelen te kweken, gebaseerd op ervaringen en tips. Elk jaar wordt de informatie aangepast met nieuwe ervaringen.
Wat is een zoete aardappel?
Door de naam "zoete aardappel" zou je denken dat het een aardappelsoort is. Dat is niet zo. De zoete aardappel (Ipomoea batatas, Convolvulaceae) komt uit een hele andere familie dan de aardappel (Solanum tuberosum, Solanaceae). De zoete aardappel wordt ook wel bataat genoemd. De bataat kweken ze onder andere veel in Suriname.
Als plant lijkt de zoete aardappel ook heel erg op hedera, een sterk woekerende klimop. Althans, als je naar het blad kijkt. Met hedera heeft de zoete aardappel niets gemeen.
Soorten Zoete Aardappelen
Er zijn verschillende soorten zoete aardappelen. Onderling kunnen de bladeren en (kleuren van) de stengels wat verschillen. Er zijn zoete aardappel soorten met een gele schil of een rode schil. Ook soorten met wit of geel vruchtvlees of zelfs vruchtvlees dat neigt naar oranje. Er zijn ongeveer duizend verschillende soorten bataat.
Tussen al die verschillende zoete aardappel soorten zitten wat verschillen. De witte zoete aardappel met wit vruchtvlees en lichtbruine schil, smaakt minder zoet. De rode zoete aardappel met rozerode schil heeft over het algemeen minder smaak. De oranje zoete aardappel is licht kruidig en zoet van smaak.
Stappenplan voor het kweken van zoete aardappelen
1. Voorkiemen van de knollen
Zoete aardappelen hebben een lang teeltseizoen nodig in Nederland. Daarom beginnen we al vroeg in het jaar, meestal tussen half januari en half februari (maar maart kan ook nog). Je kunt vroeg beginnen met zoete aardappel kweken door de knollen voor te kiemen (zie verderop meer). In sommige winkels kan je ook later een opgepot plantje kopen.
Je kunt vroeg beginnen met zoete aardappel kweken door de knollen voor te kiemen (zie verderop meer). Bataat of zoete aardappel voorkiemen doe je, door de knol een tijdje op water te zetten. Bijvoorbeeld door deze met satéprikkers op de rand van een glas te zetten.
Methoden voor Voorkiemen:
- In een glas water: Steek satéprikkers in de knol en hang deze boven een glas water, zodat de onderkant net het water raakt.
- In vochtige aarde: Leg de knol plat in een bakje met vochtige aarde als je niet kunt zien wat boven en onder is.
De ideale temperatuur om zoete aardappelen te kiemen is bij temperaturen hoger dan 20°c. Alles daaronder is eigenlijk te koud. Op zich lukt het ook wel bij 18°c maar bij meer warmte gaat het sneller. Vooral overdags moet het zo warm blijven. 'S nachts wordt het hier regelmatig 16°c zo vroeg in het jaar.
Welke manier je ook kiest, binnen enkele weken tot een maand heeft de zoete aardappel zeker wortels gemaakt. Als dit genoeg lijkt kan je de knol (voorzichtig) gaan planten in een grotere pot.
2. Planten van de zoete aardappel
Pas rond half mei kan je de bataat of zoete aardappel planten in de tuin. Doe dit bij voorkeur in een kweekkas. De zoete aardappel of bataat heeft een lang en warm seizoen nodig. Begin daarom zo vroeg mogelijk met voorkiemen en laat de planten lang genoeg binnen. Bij het uitplanten laat je de bataat ook eerst wennen (afharden).
Per vierkante meter kan je ongeveer 4 tot 7 zoete aardappel planten laten groeien in de volle grond. In rijen kan je ongeveer 2 tot 4 zoete aardappel planten per strekkende meter laten groeien in de volle grond.
De zoete aardappel kweek je straks in de vollegrond. Toch moet je iets doen, wanneer de knol worteltjes heeft gemaakt. Je kunt de knol dan in een kweekpot zetten, zoals bijvoorbeeld een langwerpige rozenpot van (L*B*H) 12x12x20 centimeter. Daar past de knol goed rechtop in. Na het planten in een kweekpot laat je de zoete aardappel voorlopig nog even binnen staan.
3. Standplaats en grond
Zoete aardappelen houden van het warmste en meest beschutte plekje in de tuin. Dat hoeft trouwens niet het meest zonnige plekje te zijn.
Zoete aardappelen houden van een losse, humusrijke luchtige grond. Omdat het grote planten zijn hebben zoete aardappelen vrij veel voeding nodig, maar zeker niet teveel stikstof (want dat zorgt voor veel blad en weinig/kleine knollen).
Hoewel de zoete aardappel in principe heel veel grondsoorten tolereert, heeft deze wel voorkeuren. Zo groeit de zoete aardappel het liefste op een licht zure grond. Eventueel kan je tuinturf strooien om de bodem zuurder te maken of te houden. Je kunt de zoete aardappel ook in een grote pot of kuip planten met een eigen potgrondmengsel.
Belangrijk is ook dat de grond goed gedraineerd is. Overtollig water moet makkelijk weg kunnen. Naast het eerder genoemde, op heuveltjes planten, kan je de bodem ook goed losmaken en compost toevoegen om de structuur te verbeteren. Wij doen dit altijd voor we zoete aardappel planten.
Voor we zoete aardappel planten, maken we de grond altijd goed los. Op een luchtige en humusrijke grond groeit de zoete aardappel het beste. Toch lukte ons dat eerder ook op zelf losgemaakte kleigrond. Zoete aardappel tolereert bodems waarvan de pH-waarde tussen deze twee waarden in ligt. Links is zuur en rechts is basisch.
4. Verzorging tijdens de groei
De bataat of zoete aardappel is een soort slingerplant. Deze kan zich om stokken, palen of draden heen wikkelen maar je kunt de zoete aardappel ook laten kruipen.
Zelf bataat of zoete aardappel kweken is op zich niet moeilijk. Wel heb je veel warmte en zonlicht nodig, en een lang seizoen. Temperaturen onder de 18°c remmen de groei meestal af. De bataat of zoete aardappel kweken we altijd in de volle zon. Hoewel je ook buiten bataat kunt kweken, is de opbrengst vaak veel kleiner. Ook staat de zoete aardappel graag beschut. In de kweekkas is dat geen probleem.
Je kunt dus bataat of zoete aardappel kweken als kruipplant of als klimplant. Als je de bataat laat klimmen, controleer dan steeds of deze nog op z'n plekje blijft. De bataat of zoete aardappel kweken we vaak als klimplant omdat het minder ruimte inneemt.
Omdat de zoete aardappel een kruipende plant is, heb je eigenlijk helemaal geen stokken of draden nodig. Zonder opbinden groeit de zoete aardappel als een soort bodembedekker. Kan heel leuk zijn natuurlijk , maar zo neemt de zoete aardappel wel veel ruimte in als plant.
Als je net als ons altijd ruimte tekort komt in de kweekkas omdat je zo veel verschillende groenten of fruit wilt planten, tja... Dan kan je de zoete aardappel altijd nog langs stokken of draden omhoog leiden. Dat is handig want zo neemt die veel minder ruimte in. Dit doen we puur om ruimte te besparen in de kweekkas.
Zoete aardappel of bataat kweken we buiten vooral op heuveltjes, zodat overtollig water makkelijk weg kan. Nog beter is de bataat of zoete aardappel kweken in grote potten.
Geef de zoete aardappel af en toe water, als je merkt dat de grond erg begint op te drogen. Geef niet te veel water in één keer maar liever steeds een beetje.Voorkom dat de grond helemaal drijfnat wordt. Zorg voor een goede afwatering en zet een eventuele pot of bak niet in de regen buiten.
5. Bemesting
Bemesten is niet nodig. De zoete aardappel kan ook op minder voedzame grondsoorten groeien. Geef vooral géén extra stikstof. Van nature kan de zoete aardappel erg weelderig groeien. De zoete aardappel maakt dus van zichzelf al veel blad. Met extra stikstof wordt de plant nog groter en voller. Helaas gaat dit ten koste van de knollen. Stikstof kan je daarom beter vermijden.
Mocht je toch willen bemesten, denk dan vooral aan extra kalium. De verhoogde weerstand dankzij kalium, is goed voor de zoete aardappel die van oorsprong tropische of subtropische roots heeft. Voor het bemesten van zoete aardappel adviseren we bij benadering de samenstelling stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K) 0-0-0 . Dit is ons advies en geen vereiste. Je kunt zelf mest mengen naar verhouding.
6. Oogsten
Wanneer kan je zoete aardappel oogsten? In het najaar kan je zoete aardappel oogsten. De oogst valt meestal in de vroege herfst. Op een stevige grond kan je een spitvork gebruiken, maar graaf de zoete aardappelen dan heel ruim uit. Ze groeien namelijk vaak opzij en dan prik je ze stuk.
Zoete aardappel oogsten we door de plant eerst uit de grond te trekken. De knol waaruit de plant is gegroeid is dan uit de grond. Het resterende werk is het zoeken van de nieuwe knollen. Die zitten hier en daar verstopt in de grond waar de plant stond. Probeer de knollen steeds goed vast te pakken en uit de grond te trekken. Voorkom dat je langs de knollen wrijft. Hierdoor laat het schilletje vaak heel makkelijk los, en komt de binnenkant bloot te liggen (en wordt deze vies).
Voor gebruik spoel je de zoete aardappelen nog even goed schoon met water. Met onze zomers worden trouwens niet alle zoete aardappelen altijd mooi groot.
Zoete aardappel oogsten we daarom liever later dan eerder. In de kweekkas heb je nog best kans dat er een aantal mooi groot worden. Buiten is die kans iets kleiner, maar ook daar mag je rekenen op 3 of 4 mooie, grote knollen per plant (als je niet te vroeg oogst).
De kleintjes zijn overigens ook gewoon eetbaar hoor. Zoete aardappel kan je op de zelfde manier gebruiken als een gewone aardappel. Ze zijn lekker om te bakken en hebben -hoe kan het ook anders- een zoete aardappelsmaak. Een aardse smaak met een zoete tint. Vooral de zoete toon maakt de zoete aardappel bijzonder en onderscheidend.
7. Bewaren
Om ze echt lekker zoet te krijgen, moeten bataten nog rijpen. Dat doe je door ze in een warme omgeving te leggen. Volgens de boekjes moet dat op 25 graden, maar dat is in ons klimaat vrijwel onmogelijk. Ik leg ze in de huiskamer enkele weken bovenop de boekenkast in een houten kistje. Daarna kunnen ze droog nog maanden worden bewaard in een donkere, vorstvrije ruimte.
Zorg bij de bewaring in ieder geval dus altijd dat de aardappelen niet teveel op elkaar liggen maar in een dun laagje of naast elkaar. En bewaar ze ook liever niet in een donkere klamme, koude schuur zoals ik de eerste keer deed.
Tips voor een succesvolle teelt
- Kies de juiste soort: Er zijn verschillende soorten zoete aardappelen, dus kies een soort die geschikt is voor het Nederlandse klimaat.
- Gebruik biologische zoete aardappelen: Zoete aardappelen uit de supermarkt zijn soms behandeld met kiemremmers, waardoor ze niet goed ontkiemen.
- Geef de planten voldoende water: Zoete aardappelen hebben veel water nodig, vooral tijdens warme periodes.
- Bemest de grond niet met stikstof: Te veel stikstof zorgt voor veel blad en weinig knollen.
- Oogst de aardappelen op tijd: Wacht niet te lang met oogsten, anders worden de knollen te groot en te vezelig.
De zoete aardappel in de keuken
De zoete aardappel wordt in veel landen gekweekt en is een van de belangrijkste gewassen ter wereld. Net als de gewone aardappel is ook de zoete aardappel enkele weken vers te houden. Zoete aardappelen die je langer laat liggen, zullen alleen niet zo snel uitlopers maken als gewone aardappelen. Het grootste gevaar voor de zoete aardappel is een lage temperatuur. Hierom wordt de plant vaak in een kas gekweekt.
Zoete aardappel kan je op de zelfde manier gebruiken als een gewone aardappel. Ze zijn lekker om te bakken en hebben -hoe kan het ook anders- een zoete aardappelsmaak. Een aardse smaak met een zoete tint. Vooral de zoete toon maakt de zoete aardappel bijzonder en onderscheidend.
Tot slot van deze pagina: kijk voor leuke en lekkere recepten met zoete aardappelen of andere groenten ook nog even via het menu op de receptenpagina.
Veel voorkomende problemen
Verder is de zoete aardappel weinig gevoelig voor plagen, ziektes en schimmels.
labels:
