Er zijn vele soorten bessen. In de zomermaanden komen de meeste bessen uit Nederland. De smaken variëren van (fris)zoet tot zuur en soms zelfs kruidig. Bessen zijn heerlijk om te gebruiken in gebak voor een fris en fruitig accent. Gebruik ze als vulling of kleurrijke garnering. Of verwerk ze tot een saus, jam of siroop.

In de culinaire wereld zijn bessen kleine, zoete, gekleurde vruchten. Er zijn ontzettend veel verschillende soorten eetbare bessen, maar ze hebben één ding gemeen: ze zitten boordevol gezonde vitamines, mineralen en antioxidanten. Daarnaast bevatten ze in vergelijking met veel soorten fruit maar weinig suiker. Wist je dat je al profiteert van een dagelijkse portie van een handje bessen?

Bessen kopen

Koop bessen die er vers, mooi en stevig uitzien.

Wat voor bessen zijn er eigenlijk allemaal?

Ben je benieuwd welke soorten eetbare bessen er zijn en hoe je ze gebruikt in recepten? En (spoiler), waarom staan frambozen, aardbeien en bramen niet in het lijstje van bessen? Niet alle vruchten die wij in de keuken als ‘bes’ bestempelen, worden ook in de botanische wereld als echte bessen gezien. Bramen, frambozen en aardbeien worden heel vaak bessen genoemd, maar zijn dat niet! Bramen en frambozen zijn verzamelvruchten. De kleine sappige zakjes bevatten elk een kleine pit en ze horen, net zoals de pruim en perzik, officieel bij de steenvruchten. De aardbei is een schijnvrucht. Aardbeien, frambozen en bramen zijn overheerlijk fruit en ook heel goed te gebruiken in bakrecepten, als vulling of garnering.

Overzicht van bessensoorten

Hieronder volgt een overzicht van verschillende soorten bessen:

Blauwe bes (Vaccinium corymbosum)

De blauwe bes is zwartblauw van kleur en heeft een mat, dof oppervlak. De blauwe bes is afkomstig uit Noord-Amerika. Deze bes wordt sinds de jaren vijftig ook in Europa gekweekt. De blauwe bes groeit in trossen aan vrij hoge struiken en wordt daarom wel 'trosveenbes' genoemd.

De blauwe bes komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika en heeft een iets zuur velletje en een wittige zoete binnenkant. De blauwe bes heeft een knapperige bite en een zoete, frisse smaak. Je kunt ze in de koelkast lang bewaren. Blauwe bessen bevatten veel antioxidanten en zitten bomvol vitamines en mineralen, terwijl ze laag in calorieën zijn.

De Nederlandse blauwe bessen zijn in juli, augustus en september verkrijgbaar. De overige maanden worden de bessen geïmporteerd uit andere landen.

De blauwe bes wordt nogal eens verward met de bosbes. Dat is op zich niet gek, want qua uiterlijk lijken bosbessen en blauwe bessen erg op elkaar.

Bosbes (Vaccinium myrtillus)

Bosbessen zijn kleine, dofblauwe bessen met dieppaars vruchtvlees en sap van dezelfde kleur. De smaak is zoet en de kleur varieert van licht- tot donkerblauw, afhankelijk van het type. Oorspronkelijk komt deze bes uit Noord-Amerika.

Wat het verschil is? De bosbes is veel kleiner en zowel van buiten als van binnen blauw-paars van kleur. Bosbessen worden weinig gekweekt omdat ze heel kwetsbaar zijn. Hierdoor zijn ze lastig te bewaren en te vervoeren. Soms kun je ze in de diepvries vinden in bijvoorbeeld de natuurwinkel.

De bosbes heeft een knapperige bite en een zoete smaak. De smaak van bosbessen is intenser en dieper dan die van blauwe bessen, wat ze een uitstekende keuze maakt voor gerechten waarin hun robuuste, rijke bessensmaak goed tot zijn recht komt. Ze zijn heerlijk als snack of verwerkt in jams of desserts.

Let op: Pluk bosbessen niet zelf. Het mag officieel niet, maar kan ook gevaarlijk zijn. Vooral in Zuid-Limburg loop je het risico om met vossenlintworm besmet te raken.

Aalbes (Ribes rubrum)

De aalbes komt oorspronkelijk uit Europa en West-Azië en is er in de rode of witte variant. Rode aalbessen hebben een klein kroontje en groeien in trossen. Ze hebben een doorsnee van ongeveer 1 cm. De kleur is doorschijnend helder tot donkerrood. Het zure tot zoetzure vruchtvlees bevat een aantal geelbruine pitjes. Witte aalbessen zijn crèmekleurige, doorschijnende bessen met een klein kroontje.

De rode bes of aalbes heeft een friszure smaak. De witte bes, ooit als zaailing van de rode bes ontdekt, verschilt behalve in kleur iets van de rode doordat ze iets kleiner zijn. Ook is de smaak duidelijk zoeter.

Aalbessen zijn kleine, heldere vruchten die in dichte trosjes aan grote struiken groeien en meestal vroeg in het jaar rijpen. Vooral de rode en witte bessen zijn bekend. In de winkel vind je meestal alleen de rode, iets zoetere variant. Als er in een recept aalbes staat, wordt dan ook meestal de rode aalbes bedoeld.

Zwarte bes (Ribes nigrum)

Deze bes is, zoals de naam al zegt, zwart van kleur. Deze wat dof uitziende bessen hebben een typische, enigszins kruidige smaak. Deze smaak wordt die niet door iedereen even lekker gevonden.

De zwarte bes heeft een kruidige smaak. De zwarte bes heeft een heel uitgesproken smaak en is niet zo heel lekker om zo vers in je mond te steken. De frisse cassis met prik en de likeur crème de cassis worden allebei gemaakt van zwarte bessen.

Zwarte bessen vind je niet vaak in de winkel, maar in zelfpluktuinen staan er altijd wel een paar rijen zwartebessenstruiken. De unieke smaak van zwarte bessen maakt ze heel geschikt om jams of gelei mee te maken.

Kruisbes (Ribes uva-crispa)

Kruisbessen worden ook wel klapbessen genoemd. Ze kunnen rond of langwerpig zijn, glad of harig en in kleur variërend van groen en geel tot rood. De kruisbessen kun je in z’n geheel opeten. Ze variëren in smaak van zuurzoet tot zoet. Van oorsprong komt de kruisbes uit West- en Midden-Europa.

De kruisbes variëren in smaak van zuurzoet tot zoet.

Cranberry (Vaccinium macrocarpon)

Cranberry’s zijn stevige, rode bessen met een kenmerkend scherpe en bittere smaak die ze onderscheidt van vele andere fruitsoorten. Zo worden cranberry’s vaak verwerkt in compotes en ze zijn een essentieel onderdeel van de traditionele cranberrysaus. Daarnaast zijn cranberry’s ook populair in gedroogde vorm, waarbij ze vaak gezoet worden om toe te voegen aan muffins, granola of andere ontbijtproducten.

Goji-bes en Aça-bes

De gojibes en acai-bes zijn bessen die tegenwoordig bekendstaan als superfoods. Dit komt door hun hoge gehalte aan antioxidanten, vitamines en mineralen. De açai-bes heeft een mooie paarse kleur en een bijzondere smaak die lijkt op een bosbes met een hint van chocolade en noten. Deze tropische bes is heel kwetsbaar en kun je in Nederland niet vers kopen.

De gojibes kun je ook in Nederland kweken, maar je vindt deze langwerpige rood oranje gekleurde bes niet vers in de winkel. De bes heeft een lekker fris-zure, iets tomaatachtige smaak.

Overige bessensoorten

Vlierbessen zijn kleine, donkerpaarse tot zwarte bessen die in grote trossen groeien. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt voor jam, gelei, siroop, wijn of sap. Naast de bessen is vooral vlierbloesem (elderflower) bekend. Moerbeien lijken een beetje op langgerekte bramen en variëren in kleur, afhankelijk van de soort. De smaak verschilt van zoet tot zuur. Rijpe zwarte moerbeien zijn vaak het meest zoet en sappig. Je kunt ze vers eten of verwerken in sauzen, jams, gelei of in baksels.

Lingonberries zijn kleine, rode en smaakvolle bessen met een karakteristieke scherpe en bittere tinctuur. Ze worden vaak verwerkt tot jam, gelei, saus, siroop en sap. In Scandinavië worden ze traditioneel geserveerd bij gerechten zoals gehaktballen, wild en aardappelpannenkoeken. Kiwibessen zijn kleine, haarloze bessen die qua smaak lijken op kiwifruit. Ze worden ook wel mini-kiwi of baby-kiwi genoemd. Kiwibessen zijn zoet en sappig en vaak wat minder zuur dan een gewone kiwi. Eet ze vers met schil en al of voeg ze toe aan fruitsalades, desserts, smoothies of yoghurt.

Bessen in recepten

Bessen zijn heerlijk door yoghurt of kwark met wat granola. Lekker zoet én friszuur tegelijk: bessen zijn echte mini smaakbommetjes met een lekkere mix van zoet en zuur.

Als er in een recept wordt gevraagd om bosvruchten, wordt daarmee een mix van verschillende bessen, bramen, frambozen en aardbeien bedoeld. De samenstelling doet er niet zo toe.

Bewaren van bessen

Ga je de bessen vrij snel gebruiken? Dan kun je ze het beste bewaren in het bakje waarin je ze koopt. Wil je er iets langer plezier van hebben, verpak ze dan luchtdicht. Zorg in dat geval dat je de bessen op een laagje keukenpapier legt, dan blijven ze langer goed. Belangrijk is om de bessen goed droog te houden tot je ze gebruikt, ze beschimmelen sneller door vocht.

Voedingswaarde van fruit

Fruit staat in de Schijf van Vijf. Fruit levert weinig calorieën en veel voedingsstoffen. Fruit is goed voor de gezondheid en hangt samen met een lager risico op hart- en vaatziekten. Het advies voor volwassenen is om minimaal 2 porties (200 gram) fruit per dag te eten en fruit niet te vervangen door sap.

Fruit levert weinig calorieën en veel vitamines, mineralen en voedingsvezels. Daarnaast bevat fruit een groot aantal bioactieve stoffen, zoals carotenoïden, lycopenen en flavonoïden. Fruit levert ook koolhydraten, voornamelijk in de vorm van suiker. De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende fruitsoorten.

Vitamine C zit vooral in zwarte bessen, papaja, kiwi, citrusfruit en aardbeien. Appels bevatten weinig vitamine C. Gedroogd fruit bevat geen vitamine C. Vitamine C gaat namelijk verloren bij het drogen. Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk. Het zit vooral in banaan, meloen, kiwi en gedroogd fruit, zoals krenten en rozijnen. Koolhydraten leveren energie. Fruit levert dit vooral in de vorm van suiker. Daarnaast bevatten sommige fruitsoorten wat zetmeel, zoals bananen. Ongeveer 5 tot 15% van het gewicht van fruit bestaat uit suiker.

Seizoensfruit

Aardbeien, appels en kersen zijn allemaal seizoensfruit. Ze zijn het lekkerst in één seizoen. Proef de lekkerste stukjes fruit passend bij het jaargetijde. Verschillende soorten fruit zijn alleen vers en lokaal verkrijgbaar in bepaalde seizoenen. Het kiezen voor seizoensfruit heeft diverse voordelen. Fruit lokaal telen betekent dat het doorgaans goedkoper zijn. Het is ook een milieuvriendelijk alternatief, omdat er een minder grote ecologische voetafdruk wordt gecreëerd. Seizoensfruit wordt namelijk niet geïmporteerd met het vliegtuig of gekweekt in een verwarmde kas.

In de lente (april, mei, juni) zijn aardbeien, abrikozen, frambozen, kersen, nectarines, perziken en rode bessen lekker. Tijdens de zomer (juli, augustus, september) heb je ruime keuze uit lokale en exotische fruitsoorten zoals aardbeien, druiven, kersen, kiwi’s, meloenen, pruimen en sinaasappels. Appels, mandarijnen, peren en stoofperen zijn heerlijk in de herfst (oktober, november, december). In de winter (januari, februari, maart) kun je genieten van lokaal seizoensfruit, zoals appels, mandarijnen, sinaasappels en stoofperen.

Met seizoensfruit is variëren heel eenvoudig. Door de verschillende jaargetijden is het makkelijker om eens nieuwe producten te proberen!

Bessenstruiken in de tuin

Bessen zijn niet alleen lekker en gezond, ze zijn ook verrassend makkelijk te kweken. Of je nu een grote tuin hebt of enkel een balkon of terras: met de juiste pot of plek kun je al snel genieten van een rijke oogst. Veel bessenstruiken vragen weinig verzorging en leveren jarenlang heerlijke vruchten op.

  • Aalbessen (Ribes rubrum) in België ook: trosbessen. De rode hebben een zoetzure smaak.
  • Witte aalbessen (ook R. rubrum) smaken zoeter met meer aroma. Vogels zien de witte bessen niet en laten ze beter met rust dan rode bessen.
  • Zwarte bessen (Ribes nigrum) dragen vruchten aan het eenjarige hout. Het sap heeft de bekende cassis-smaak. Het vitamine-C-gehalte is hoog.
  • Kruisbessen (in België: stekelbes of knoesel) (Ribes uva-crispa) dragen ook aan eenjarige twijgen. De vruchten smaken heerlijk en rijpen in juni-augustus.

Aalbessen kunnen als losse struik heel goed tussen sierplanten groeien of als haag tegen draden worden geleid. Kruisbessen zijn ook als stamboompjes (op een onderstam geënt) heel decoratief. Belangrijk is om de bessen goed droog te houden tot je ze gebruikt, ze beschimmelen sneller door vocht.

Een aparte fruittuin is echt niet nodig. Bessenstruiken passen prima in een kleine tuin en ze bestuiven zichzelf.

labels:

Zie ook: