Bespoten Groente en Fruit: Gezondheid en Risico's

Je denkt er misschien niet altijd over na als je in de supermarkt staat, maar veel groenten- en fruitgewassen worden bespoten met bestrijdingsmiddelen die lang niet altijd goed voor je zijn. Voor de organisatie Pesticide Action Network is dat een reden om jaarlijks een online ranglijst te maken van groenten en fruit en hoeveel pesticiden erop gevonden worden.

Ranglijst van Groenten en Fruit

In de ranglijst wordt ook meegewogen hoeveel er van welke pesticide op welke soort groente of fruit zit, en hoeveel invloed deze pesticide kan hebben. En het onderzoek en de lijst zijn nuttig, vindt emeritus hoogleraar milieuchemie en toxicologie aan de VU Jacob de Boer. In principe zijn pesticiden gifstoffen, vertelt hij, die in grote mate kunnen zorgen voor een verstoring in je hormoonhuishouding of invloed kunnen hebben op het zenuwstelsel.

Zorgen Niet Nodig?

Maar, voegt hij er direct aan toe, we hoeven ons in Nederland niet echt zorgen te maken dat we door bestrijdingsmiddelen op ons eten ziek worden. "Het leidt niet tot acute problemen en ook niet tot ziektes, dat gebeurt pas bij hogere gehalten. In Nederland is dat zo goed geregeld dat we daar geen enkele zorgen over hoeven hebben."

Kwetsbare Groepen

Daar voegt hij wel aan toe dat het verstandig is om er meer op te letten bij kwetsbaardere groepen, zoals kinderen of zwangere vrouwen. "Kinderen en baby's, en ook de foetus die nog in de baarmoeder zit, zijn kwetsbaarder omdat die allemaal nog in ontwikkeling zijn." Daarom liggen de eisen voor bijvoorbeeld het testen van babyvoeding hoger dan bij andere voeding. "Ze hebben een soort extra veiligheid ingebouwd."

Biologisch Eten

Het is dus niet per se zo dat je alle groenten en fruit op de lijst moet gaan vermijden bij de boodschappen. Maar wil je toch bewust bezig zijn met het aantal bestrijdingsmiddelen dat je binnenkrijgt via groenten en fruit, dan zijn er wel een aantal dingen waar je op kan letten, vertelt De Boer. "Er is altijd een mogelijkheid, zeker in Nederland, om biologisch geteelde groenten en fruit te eten. Daarin worden minder bestrijdingsmiddelen gebruikt, of soms helemaal niet", weet de hoogleraar. "Dan moet je misschien wel accepteren dat dat er iets minder mooi uitziet, maar op zich is dat wel gezonder."

Maar, geeft hij toe, dat is misschien niet voor iedereen haalbaar omdat biologisch eten vaak ook duurder is. Een andere manier om erop te letten is door gevarieerd te blijven eten. "Je moet liefhebbersconsumptie, dus dat je één ding heel veel eet, voorkomen." Daarbij kan je de lijst handig gebruiken. "Toevallig ben ik zelf een liefhebber van aardbeien, maar je moet daar wel voorzichtig mee zijn, op aardbeien worden veel middelen gebruikt omdat ze kwetsbaar zijn voor ziekten."

De Boer probeert er zelf dus voor te zorgen dat hij ook andere soorten fruit eet, ondanks dat hij aardbeien het lekkerst vindt. "In algemene zin zou ik zeggen: maak niet elke dag dezelfde salade, eet niet elke dag dezelfde soort fruit.

Het Voorzorgsprincipe

Heel veel nieuwe stoffen worden op het moment maar toegelaten op de markt, zelfs al weten we nog niet precies goed wat ze doen. Pas wanneer men erachter komt dat een middel onveilig is, wordt het verboden. En dat terwijl landbouwgif potentieel heel schadelijk is. Het voorzorgsprincipe moet dus gehanteerd worden. ‘Het is niet zo dat we nu kunnen zeggen: hier word je ziek van. Hoe moeten we nu verder?

We moeten toe naar een landbouw zonder bestrijdingsmiddelen of alleen met die middelen waarvan we weten dat ze niet schadelijk zijn, vertelt Teun. Dan zal de prijs ook gaan zakken.

Dirty Dozen en Clean Fifteen

Elk jaar brengt het wetenschappelijk onderzoeksteam van de EWG een update uit met de vastgestelde hoeveelheid aan bestrijdingsmiddelen op groente en fruit. Hieruit volgt dan de bekendmaking van de beroemde Dirty Dozen en Clean Fifteen, die respectievelijk de gewassen met de meeste en minste bestrijdingsmiddelen weergeven.

De letters EWG staan voor Environmental Working Group. Deze Amerikaanse onderzoeksgroep zet zich sinds 1992 in voor het bevorderen van gezondheid. De EWG publiceerde de toplijst van groenten en fruit met de meeste en minste bestrijdingsmiddelen voor het eerst in 2004 en brengt sindsdien jaarlijks een update uit (2). De lijst van dit jaar is samengesteld op basis van een analyse van meer dan 47.510 monsters die door de FDA (Food and Drug Administration) en het ministerie van Landbouw in de Verenigde Staten zijn genomen. Deze monsters zijn weer afkomstig van groenten en fruit zoals we ze thuis bereiden. Dit betekent dat ze goed zijn gewassen en geschild. Dus bananen worden voor het testen geschild en bosbessen en perziken worden gewassen.

Vergeleken met vorig jaar zijn er enkele opvallende verschuivingen in de lijsten. Aardbeien staan nu op de tweede plaats in plaats van de eerste, terwijl spinazie naar de top is geklommen. Nieuwe toevoegingen zijn bramen en aardappelen, die respectievelijk sperziebonen en paprika’s/chilipepers van de lijst hebben verdrongen. Deze laatste krijgen nu een speciale vermelding vanwege hun hoge toxiciteitsscore. Ook in de Clean Fifteen zijn verschuivingen zichtbaar. Bloemkool en bananen zijn nieuw toegevoegd aan de lijst, terwijl honingmeloen en zoete aardappelen zijn weggevallen.

Op 96 procent van alle monsters in de Dirty Dozen bevonden zich pesticidenresiduen. In totaal werden 203 verschillende pesticiden aangetroffen op de Dirty Dozen-producten. Opvallend is dat alle items, behalve aardappelen, gemiddeld vier of meer verschillende pesticiden per monster hadden. Aardappels bevatten gemiddeld twee soorten. Van de Clean Fifteen-producten had bijna 60 procent van de monsters geen meetbare pesticidenresiduen. Slechts 16 procent van deze monsters bevatte residuen van twee of meer pesticiden.

Bramen zijn nieuw toegevoegd aan de Dirty Dozen-lijst en staan op de tiende plaats. Van de onderzochte monsters bevatte 93 procent meetbare hoeveelheden pesticiden. Per monster werden gemiddeld vier verschillende pesticiden gevonden, bestaande uit zowel fungiciden als insecticiden. Daardoor behoren bramen tot de meer vervuilde bessen, samen met aardbeien en blauwe bessen die al langer op de lijst staan.

Ook aardappelen zijn nieuw op de lijst, maar dit heeft vooral te maken met een specifieke Amerikaanse situatie. In de VS wordt na de oogst vaak chlorpropham toegepast om uitlopen te voorkomen, een stof die de Europese Unie in 2019 al heeft verboden vanwege gezondheidsrisico’s.

De EWG is zoals gezegd een Amerikaanse organisatie, dus je zou zeggen dat de uitslag van hun onderzoek niks zegt over de Nederlandse markt. Dat is niet helemaal waar: door de globalisering liggen er in de Nederlandse supermarkten groenten en fruit van over de hele wereld in de schappen. Dit geldt ook voor Amerika (3). Het is verplicht om op de prijskaartjes het land van herkomst te vermelden. Je zal zien dat avocado’s uit Amerika kunnen komen en kiwi’s uit Nieuw-Zeeland. Zo zijn er nog tal van andere voorbeelden. Omgekeerd kan ook; in de Amerikaanse supermarkt kunnen ook weer Spaanse tomaten liggen (4).

Het klopt dat we de Amerikaanse markt niet één-op-één kunnen overnemen naar de Europese/Nederlandse markt. Toch kunnen we de resultaten grotendeels wel overnemen.

• De groente- en fruithandel is mondiaal: Bijna de hele wereld haalt zijn fruit bijvoorbeeld uit Mexico/Zuid-Amerika (6, 7).
• Harmonisatie van normen: Binnen de Europese Unie zijn er strikte regels voor pesticiden, maar er is ook een streven naar harmonisatie van voedselveiligheidsnormen op internationaal niveau, inclusief de Codex Alimentarius.
• Onderzoeken in Europa, Nederland en Engeland tonen keer op keer vergelijkbare resultaten: Een zeer uitgebreid onderzoek van het Pesticide Action Network (PAN) Europa toont vrijwel dezelfde lijst als de EWG (9). PAN UK toont daarbij nog eens praktisch dezelfde lijst (10).
• Eigenschappen gelden wereldwijd: De gevoeligheid van groenten en fruit voor bederf of insectenvraat zijn eigenschappen die overal ter wereld hetzelfde zijn.

Er zullen dus zeker wat relatief kleine verschillen zijn tussen de Amerikaanse en Europese markt, maar in grote lijnen zal het niet veel van elkaar verschillen. Bedenk ook dat het binnen de Amerikaanse markt van jaar tot jaar verschilt, dus we moeten dit niet klakkeloos aannemen als de waarheid, maar meer zien als een indicatie.

Groenten en fruit uit de Dirty Dozen houden wereldwijd een groot risico in, en groenten en fruit uit de Clean Fifteen zijn over het algemeen een stuk veiliger. Ook is het een kwestie van logica, omdat we aardbeien en blauwe bessen niet kunnen schillen, is daar de kans op blootstelling aan residuen het grootst, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld een kiwi, avocado, meloen of ananas. Bij deze laatste eten we de schil niet op, en dat zal wereldwijd altijd leiden tot een gunstigere positie in de lijst.

De lijst betreft namelijk groenten en fruit die zijn klaargemaakt zoals we dit thuis ook zouden doen. De EWG is een fan van biologische producten, omdat deze doorgaans veel minder bestrijdingsmiddelen bevatten. Zij raden aan om alle producten die in de Dirty Dozen staan alleen nog te eten als ze biologisch zijn. Producten uit de Clean Fifteen zijn dusdanig schoon, dat je deze ook van reguliere oorsprong zou kunnen eten.

De EWG benadrukt overigens dat groente en fruit te allen tijde van essentieel belang zijn in een gezond dieet, ongeacht of ze nu zijn bespoten of niet. In hun ogen is het niet eten van groente en fruit schadelijker dan het binnenkrijgen van wat bestrijdingsmiddelen.

Sommige mensen zullen het hier vast niet mee eens zijn, maar wat moet je nu als de portemonnee de aanschaf van biologische gewassen niet toelaat? Het risico op blootstelling aan ongezonde hoeveelheden bestrijdingsmiddelen is nog altijd aan de orde van de dag. Zelfs kleine hoeveelheden zijn niet bevorderlijk voor de gezondheid. Daarnaast is ook onduidelijk wat stapeleffecten of kruisreacties op termijn voor invloed kunnen hebben. Voorkomen is zonder twijfel beter dan genezen. Daarom kun je het beste kiezen voor biologisch of groente en fruit uit de Clean Fifteen.

Bestrijdingsmiddelen en Gezondheid

Bestrijdingsmiddelen kunnen op je fruit blijven plakken en zelfs in de vrucht trekken. Tijdens de teelt worden bij diverse soorten groente en fruit bestrijdingsmiddelen ingezet om de gewassen te beschermen; tegen insecten en tegen het weer bijvoorbeeld. Bovendien legt jouw appel een hele reis af voordat deze bij jou in de fruitschaal belandt. Het is dus belangrijk dat je je greens goed wast voordat je deze nuttigt.

Bestrijdingsmiddelen, ook wel pesticiden genoemd, worden op groente en fruit gebruikt om beestjes die mogelijk op de planten komen dood te maken. Hiermee voorkomen telers en boeren dat de planten of de groente en fruit worden aangevreten door insecten. Daarnaast willen mensen het hele jaar door sinaasappels eten, terwijl ze niet het hele jaar geoogst worden. Daarvoor worden dus bestrijdingsmiddelen gebruikt - deze pesticiden komen in of op jouw groente en fruit terecht.

Kun je met het wassen van je fruit alle bestrijdingsmiddelen verwijderen?

Het korte antwoord: nee, aldus expert voedselveiligheid bij het Voedingscentrum Wieke van der Vossen in Alledaagse Vragen van niet. ‘Het wassen van groente en fruit is altijd wel een goed idee, vanwege mogelijke bacteriën en virussen, maar de bestrijdingsmiddelen was je er niet zomaar van af. Die zijn zo gemaakt dat ze echt heel goed hechten aan het fruit: ze moeten ook tegen een regenbuitje kunnen. Soms trekt het zelfs door de schil heen in het fruit.’

De hoeveelheid schadelijke pesticiden op Europees fruit is het afgelopen decennium met meer dan de helft gestegen, schreef Zembla vorig jaar. Dat blijkt uit onderzoek van Pesticide Action Network (PAN) Europe. Voedselwaakhond Foodwatch maakt zich vooral grote zorgen over de bestrijdingsmiddelen die volgens de organisatie blijvend in niet-biologische vruchten te vinden zijn. ‘Mandarijnen, sinaasappels, druiven en aardbeien waren het meest vervuild; kiwi’s het minst’, aldus een telling van Foodwatch in 2021. Vroege Vogels berichtte dat er zowel bij appels, sinaasappels als op tafeldruiven een te hoge concentratie van één of meer bestrijdingsmiddelen werd aangetroffen.

Zijn zogenaamde 'pesticidenverwijderaars' de oplossing?

Veel van de middelen die worden gebruikt dringen helemaal door in de vrucht. Dan kan je wassen, schillen en schoonmaken wat je wil, maar dan gebeurt er niks.

Je kunt de keuze maken om zo veel mogelijk biologische producten te kopen. Deze worden ook bespoten, maar daar worden natuurlijke middelen voor gebruikt. Denk hierbij aan koper en zwavel. Ook producten uit de biolandbouw kun je het beste even afspoelen voordat je ze eet. Je kan ze onder de kraan schoonspoelen met water. Het gebruik van zeep, azijn, citroensap of andere schoonmaakmiddeltjes is, volgens het Voedingscentrum, overbodig.

Het is nog moeilijk om in te schatten hoe groot het gevaar van pesticiden op jouw groente en fruit is. Er worden wel testen gedaan, maar het probleem is dat er vaak maar één middel per keer wordt getest terwijl er vaak een cocktail van verschillende middelen wordt gebruikt. 'Er zijn ongeveer 360 middelen toegelaten in de EU. Die hele cocktail veroorzaakt een stapeleffect, en die stapeling is nog niet onderzocht', vertelt Velzeboer. Daarnaast zorgen deze middeltjes enkel voor klachten op de lange termijn. 'Als ik een slokje pesticiden zou nemen, ga ik niet gelijk dood. Klachten kunnen na twintig of dertig jaar naar voren komen.'

Gezondheidsrisico's van Pesticiden

Er wordt veel onderzoek gedaan naar de gezondheidsrisico's van bestrijdingsmiddelen. De middelen worden in verband gebracht met de volgende ziektes:

• Parkinson
• Luchtwegaandoeningen
• Schade aan het zenuwstelsel
• Verminderde vruchtbaarheid
• Huidaandoeningen
• Kanker

Toch kan het gif gevaarlijk zijn als je hiermee veel in aanraking komt tijdens je werk. Meerdere boeren in een dorp in West-Friesland werden gediagnosticeerd met de ziekte van Parkinson.

Gewasbescherming

Boeren werken hard om gezonde groente en fruit te telen. Maar planten kunnen worden aangevallen door plagen: bijvoorbeeld insecten, schimmels en onkruid. Gewasbeschermingsmiddelen helpen om dit tegen te gaan. Een pesticide/bestrijdingsmiddel/gewasbescherming is een chemische stof die wordt gebruikt om plagen zoals insecten, schimmels en onkruid te bestrijden. Welke bestrijdingsmiddelen een boer mag gebruiken, is per plant en plaag verschillend. Bij sommige gewassen worden meer pesticiden gebruikt dan bij andere, afhankelijk van hoe gevoelig het gewas is voor plagen en ziekten.

Insecten (bijv. luizen of rupsen) kunnen een grote plaag vormen. Luizen beginnen namelijk direct aan planten te zuigen en rupsen eten de bladeren. Zo beschadigen ze de planten.

Schimmels kunnen vanuit de lucht of bodem op de plant komen. Wanneer schimmels uitgroeien op de planten, kan dit heel snel gaan (denk maar aan je eigen groenten waar schimmel op zit: voor je het weet is de hele paprika beschimmeld).

Onkruid kan schadelijk zijn, omdat het met de oogst mee kan komen. Sommige onkruiden zijn giftig. Boeren willen dat er zo min mogelijk/geen onkruid bij hun gewassen komt.

Het doel van deze middelen is het beschermen van het gewas. Daarom spreken we liever over gewasbescherming in plaats van bestrijdingsmiddelen of pesticiden.

Is gewasbescherming wel veilig?

Voordat een gewasbeschermingsmiddel op de markt komt, moet het aan strenge eisen voldoen:

• Gezondheid: Er wordt onderzocht of het veilig is voor mensen.
• Milieu: Er wordt gekeken of het middel goed afbreekt in de natuur. Om in Nederland een middel te mogen gebruiken, moet het aan aanvullende eisen voldoen. Zo wordt hier extra goed gekeken naar de impact op ons water.
• Effectiviteit: Werkt het echt tegen de plaag?

Er wordt door de fabrikant een uitgebreid dossier opgesteld, wat vervolgens door onafhankelijke deskundigen wordt getoetst. Dit gebeurt op Europees niveau. Alleen als een middel veilig wordt bevonden, wordt het toegelaten in Europa. Dit proces kost veel tijd en kan soms wel 10 jaar duren.

Kan mijn kind gewasbescherming of bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen?

Soms blijven er hele kleine hoeveelheden bestrijdingsmiddelen achter op groenten en fruit. Dit noemen we residu. Hoeveel krijgt mijn kind hiervan binnen en is dit eigenlijk wel veilig? Ook hier zijn strenge regels voor.

Alle groente en fruit dat is bespoten, moet voldoen aan de MRL (Maximale Residu Limiet)-norm. Dit is de maximale hoeveelheid die achterblijft na effectief bestrijden van de plaag op de plant. Deze maximale hoeveelheid residu van de bestrijdingsmiddelen is nog steeds veilig voor mens en milieu. Deze grenzen zijn in Europa extra streng en houden rekening met eetpatronen van baby’s en jonge kinderen, maar ook ouderen en zwangeren.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert of boeren zich aan de regels houden bij het juiste gebruik van gewasbescherming in de teelt en of groenten en fruit in de supermarkten voldoen aan de MRL-norm.

Wetenschappers houden een veiligheidsmarge van 100 keer lager aan dan wat schadelijk zou kunnen zijn. Ook wordt er rekening gehouden met de verschillen per type groente en fruit.

Omdat we van sommige producten de schil eten en van andere niet, en we in de EU gedurende ons hele leven meer appels dan mango’s eten, zijn de risicobeoordelingen ook verschillend.

Stapelen van residuen van bestrijdingsmiddelen

Voor elk type fruit en groente is er een andere soort gewasbescherming nodig die effectief is tegen een bepaalde plaag (bijvoorbeeld schimmel op aardbei en rups op sla). Je krijgt dus meerdere soorten residu van bestrijdingsmiddelen binnen door meerdere soorten voedsel te eten. Ook kunnen er meerdere stoffen op één soort groenten of fruit zitten.

Er bestaat op dit moment nog geen risicobeoordeling waarbij modellen de stapeling van meerdere soorten residu meenemen. De gezondheidsvoordelen van variëren met groenten en fruit zijn en blijven nog steeds groot, ook ten opzichte van het gevaar van meerdere soorten residu afkomstig van meerdere soorten gewasbescherming.

Gewasbescherming dringt minder goed door dikke schillen heen dan door dunne schillen. De maximale hoeveelheid van resten gewasbescherming is bepaald per gewas en is verschillend voor bananen en aardbeien. De groeiomstandigheden en plagen zijn voor bananen heel anders dan voor aardbeien. Daardoor worden er dus andere middelen ingezet bij bananen dan bij aardbeien. Beide middelen moeten voldoen aan de afzonderlijk gestelde MRL-waarden.

Mede dankzij wet- en regelgeving kunnen we dus stellen dat je bij het eten van groente en fruit een residu van gewasbescherming binnen kunt krijgen, in een hoeveelheid waarbij blootstelling niet schadelijk is voor onze gezondheid. Dit geldt voor elk type groente en fruit dat in Nederland wordt verkocht.

Biologisch Getrokken Groenten en Fruit

Ook bij biologische groente en fruit wordt er gewasbescherming gebruikt. Dit zijn wel andere (natuurlijke) gewasbeschermingsmiddelen. Beide moeten voldoen aan Europese normen. Het is niet bewezen dat het eten van biologische groente en fruit gezonder is voor mensen. Het belangrijkste is dat je voldoende groenten en fruit eet, of het nu biologisch is of niet!

Groenten en fruit, ongeacht de herkomst, moeten aan dezelfde Europese MRL-normen voldoen. Het maakt dus niet veel uit of je je (biologische) groente en fruit uit Spanje of Mexico eet of dat ze uit Nederland komen. Wel is het natuurlijk duurzamer om zoveel mogelijk te kiezen voor groente en fruit uit Nederland.

Tips voor Veilige Consumptie

Er zijn een aantal tips waarmee je elk type groente en fruit veilig kunt eten en de blootstelling aan bestrijdingsmiddelen kunt verminderen.

• Was altijd je groente en fruit: Spoel groenten en fruit altijd goed af onder de kraan. Het wassen van groenten en fruit is ook vooral om vuil en stof te verwijderen, niet vanwege de resten gewasbescherming, chemische bestrijdingsmiddelen of pesticiden verwijderen.
• Eet gevarieerd: Door af te wisselen tussen verschillende soorten fruit en groenten krijg je veel verschillende voedingsstoffen binnen en went je kind aan andere smaken. Ook vanuit de ontwikkeling van mondgevoel is variatie belangrijk. Varieer daarom zoveel mogelijk!

In de risicobeoordeling van een maximale residu van bestrijdingsmiddel op appel wordt rekening gehouden met wat een appel-liefhebber op een dag eet, maar ook de levenslange consumptie van appels. Daarnaast wordt er bij de MRL-normen ook nog eens rekening gehouden met 100x de veiligheidsnorm en met de consumptie door kinderen of baby’s.

Door de strenge Europese normen die we in elke Nederlandse supermarkt hanteren, zijn verse groente en fruit veilig voor iedereen, ook voor jouw kind.

Conclusie

In de supermarkt blinken groente en fruit ons tegemoet. Vaak bewerken boeren gewassen met bestrijdingsmiddelen. De ranglijst komt sterk overeen met een recent Europees onderzoek. Pesticide Action Network (PAN) onderzocht 100.000 stuks Europees geproduceerd groente en fruit. Zij zien dat er steeds meer schadelijke bestrijdingsmiddelen te vinden zijn. Dat komt vooral doordat insecten, schimmels en onkruid resistentie ontwikkelen.

Wil je minder bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen? Dan kan het zelf (gedeeltelijk) kweken van groente en fruit een oplossing zijn. Het wassen van groente en fruit kan nuttig zijn om vuil, stof en oppervlakkige bacteriën weg te spoelen. Toch zijn bestrijdingsmiddelen niet zo weg te wassen van groente en fruit.

labels:

Zie ook:

• Worden Biologische Groenten Echt Bespoten? Ontdek de Waarheid Hier!
• Ontdek Hoe Vaak Aardappelen Echt Worden Bespoten Per Seizoen – Schokkende Feiten!
• Zijn Biologische Groenten Echt Onbespoten? Ontdek De Waarheid Nu!
• Ontdek het Ultieme Pasta Recept met Spinazie en Garnalen – Snel en Overheerlijk!
• Koken met gember: Gezond, smaakvol en veelzijdig!