Het spreekwoord "Beter een half ei dan een lege dop" is een duidelijke manier om te verwoorden: je kan beter iets hebben dan helemaal niets. Wees tevreden met wat je wel hebt.

Dit gezegde houdt simpel gezegd in dat iets beter is dan helemaal niets en dat het soms beter is tevreden te zijn met een beetje, als meer helemaal onbereikbaar is.

De betekenis is: beter iets, al is het ook niet alles, dan niets; ‘als men het geheel (b.v. zijner wenschen) niet verkrijgen kan, moet men zich vergenoegen met wat men kan erlangen, laat staan, dat hooghartig versmaden’.

Het idee van tevreden zijn met iets kleins, is al behoorlijk oud. Het idee dat je met iets kleins al tevreden moet kunnen zijn, is uiteraard al oud en komt al in de oudheid voor.

De oorsprong van het spreekwoord

Het gezegde zoals we dat nu kennen, komt voor vanaf de zestiende eeuw. In het Nederlands komt het gezegde voor vanaf de zestiende eeuw, al is het dan met in een Nederlandse taal die nu misschien enige ondertiteling vereist.

In 1550 werd het gezegde opgeschreven als 'Tis beter een half ey dan een ydel doppe' in de verzameling Kamper Spreekwoorden. In 1550 werd ‘Tis beter een half ey dan een ydel doppe’ gebruikt in de verzameling Kamper Spreekwoorden. In 1561 is het gezegde ook nog eens gebruikt in een zinnespel.

De uitdrukking staat opgeteekend bij Campen, 11: tIs beter een half ey dan een ydel doppe, waarvoor men leest in de Prov. Comm. 128: beter eenen halven doyer dan een heel schale; bij Smetius, 157: het is beter een halve oester, dan een ijdele schelp; zie Bank. II, 400; Huygens, Korenbl.

Varianten en andere spreekwoorden

Het is dan ook geen wonder dat dit gezegde niet alleen in het Nederlands bestaat, maar ook in andere talen voorkomt. Dit gezegde bestaat dan ook in veel talen. Tevreden zijn met iets kleins is een wijdverspreide boodschap.

Er zijn dan ook nog genoeg andere manieren om dit aan te duiden. Denk maar eens aan uitdrukkingen zoals: ‘Beter een vogel in de hand dan tien in de lucht’ of ‘De boer eet vis als het spek op is’ of ‘Wie het kleine niet eert, is het grote niet weerd.’ Deze spreekwoorden betekenen ook dat je met minder tevreden kan zijn.

Ook in andere talen komen verschillende variaties op spreekwoorden met deze betekenis voor.

Eieren in spreekwoorden

Maar waarom gebruiken we dan eieren om uit te drukken dat je met iets kleins tevreden kan zijn? Dat is niet helemaal duidelijk.

Er zijn nog andere spreekwoorden met eieren, zoals:

  • Hij slaat ernaar, als een blinde naar een ei.
  • Hij is uit een ander ei gebroed.
  • De eieren verloren leggen.
  • Inzitten over ongelegde eieren.
  • Een ei is een ei. Genoeg is genoeg.
  • Een kus zonder baard is een ei zonder zout. De vrijer moet wat ouder zijn dan de vrijster.
  • Op eieren lopen. Kwetsbaar.
  • In een ei leven.
  • Ik kom niet uit een ei.

Enkele andere uitdrukkingen met 'ei' zijn:

  • Met een ei zitten/ Met een ei in zijn gat zitten: Bang zijn.
  • Hij is een blij ei. Iemand die altijd vrolijk is.
  • En een half is beter dan een lege dop.

labels: #Ei

Zie ook: