In het chocoladeschap liggen veel soorten chocolade en ze hebben vrijwel allemaal een duurzaamheidskeurmerk op de wikkel. Er zijn repen met het Fairtrade- of UTZ-keurmerk, maar ook chocola met allerlei andere logo’s zoals losgebroken ketens, bloemen of ineengeslagen handen. Er zijn dus steeds meer chocolademerken die inzetten op duurzaamheid.

Ethical Consumer beoordeelt uiteenlopende consumentenproducten op hun maatschappelijke impact. Ze doen dat al ruim dertig jaar en hebben daar een gedetailleerde methodiek voor ontwikkeld. Standaard krijgen bedrijven 7 punten op een schaal van 10. Bij positieve producteigenschappen zoals een langere levensduur, een eerlijk bedrijfsethos of een duurzame certificering kan een product, merk of bedrijf maximaal 10 punten krijgen. Bij de kolom pluspunten is het tegenovergesteld. Een zwart sterretje in de kolom bedrijfsethos betekent een half punt erbij, een transparant sterretje een kwart punt.

De BEST BUYS worden door de redactie bepaald op basis van het onderzoek dat we hebben uitgevoerd, het scoresysteem, en het unieke inzicht in de onderwerpen dat ons redactieteam heeft. 9 van de 10 keer zal dit het merk (of de merken) zijn die bovenaan in de tabel staan, maar soms scoort een ethisch bedrijf dat echt innovatief is, minder goed in ons rigide scoresysteem. Daarvoor gebruiken we de BEST BUY en AANBEVOLEN-sectie om dit toe te lichten.

Divine en Cocoa Loco zijn Fairtrade gecertificeerd, maar alleen value-added-at-source (chocolade maken in het land waar de cacao wordt verbouwd) of veganistische merken met een adequaat cacaobronnenbeleid kunnen BEST BUYS zijn. Tony’s Chocolonely is toonaangevend als het om het eerlijker maken van de chocolade-industrie voor boeren.

Keurmerken en Certificeringen

Keurmerken proberen verandering te brengen in de slechte arbeids- en milieuomstandigheden. De instanties achter de keurmerken zorgen er bijvoorbeeld voor dat de cacaoboeren beter betaald krijgen, als die zich tenminste aan bepaalde arbeids- en milieuregels houden. Aan onze kant van de aarde spelen steeds meer chocoladeproducenten in op de vraag naar ‘eerlijke’ en duurzame chocola. Ze verbinden zich aan een keurmerk en mogen het logo alleen op de verpakking zetten als ze cacaobonen gebruiken van boeren die voldoen aan de keurmerkeisen.

Er zijn een aantal internationale en nationale topkeurmerken. Daarnaast ontwikkelen steeds meer winkelketens en chocolademerken hun eigen keurmerk. Om het nog verwarrender te maken: naast keurmerken zijn er ook gewone merken en bedrijfslogo’s van instanties die zich bezighouden met eerlijke/duurzame cacao.

  • Fairtrade: een internationaal keurmerk dat in 1988 in Nederland begon als Max Havelaar. Fairtrade stelt eisen op het gebied van milieu (geen gevaarlijke bestrijdingsmiddelen, zo weinig mogelijk kunstmest en bestrijdingsmiddelen, degelijk water- en afvalbeheer). Daarnaast stimuleert Fairtrade langdurige handelsbetrekkingen tussen boeren en cacao-importeurs. Bovendien bieden ze cacaoboeren gegarandeerde prijzen en ontwikkelpremies. Veel chocoladerepen dragen inmiddels een Fairtrade-label.
  • UTZ Certified: een internationaal keurmerk dat een duurzame teelt en eerlijke handel nastreeft. De cacaoboeren die aan dit programma verbonden zijn, gebruiken bijvoorbeeld minder bestrijdingsmiddelen.
  • Rainforest Alliance: dit internationale keurmerk heeft vooral betrekking op natuurbehoud. De instantie garandeert de bescherming van bepaalde natuurgebieden. In die gebieden zijn er sinds 2005 geen bossen gekapt. Daarnaast probeert Rainforest Alliance de arbeidsomstandigheden te verbeteren.
  • Fair Trade Original: geen keurmerk, maar een stichting zonder winstoogmerk dat zich inzet voor eerlijke en transparante handel.

Een keurmerklogo op de wikkel van je reep garandeert helaas niet altijd dat je te maken hebt met 100% duurzame of eerlijke chocola. Het is onmogelijk om iedere cacaoboon in de gaten te houden tijdens zijn lange reis van plantage tot de fabriek. Zo wordt de cacao-oogst van keurmerkboeren vaak in dezelfde hal gesorteerd als de oogst van ‘gewone’ boeren, waarbij de scheidslijn tussen de twee partijen heel erg dun is. En dan moet de boel ook nog eens getransporteerd worden, vaak via allerlei tussenhandelaren.

Duurzaamheidsproblemen in de Cacaoteelt

Cacaobomen groeien voornamelijk in ontwikkelingslanden, waar toch al veel armoede heerst. De oogst wordt vaak voor extreem lage prijzen ingekocht door de grote, rijke chocoladefabrieken. Door deze oneerlijke handel gaat het op veel cacaoplantage niet goed. Kinderarbeid is geen uitzondering en volwassen arbeiders worden uitgebuit. Bovendien wordt er met het milieu nauwelijks rekening gehouden. Inmiddels begrijpen de meeste mensen wel dat het anders moet. De vraag naar verantwoorde chocolade neemt dan ook in rap tempo toe.

Cacaobomen hebben minstens drie jaar nodig om productief te worden en hoewel ze meestal een economische levensduur van 30 tot 40 jaar hebben, beginnen de opbrengsten te dalen na ongeveer 15 jaar. Ghana en Ivoorkust hebben ongeveer 94% en 80% van hun bossen verloren in de afgelopen 60 jaar, waarvan een derde om plaats te maken voor cacao. Ongeveer 40% van de Ivoriaanse cacao komt uit beschermde bosgebieden, waardoor het technisch illegaal is.

Sommige merken voegen palmolie, een belangrijke veroorzaker van ontbossing, toe aan chocolade of andere producten. Fairtrade International en Rainforest Alliance (waar voormalig certificeerder UTZ mee fuseerde) zijn de enige grootschalige cacaocertificeerders die een premie garanderen.

De regeringen van Ivoorkust en Ghana beschuldigen chocoladebedrijven dat ze “al het mogelijk” doen om te voorkomen dat de cacaokostprijs stijgt en zelfs proberen de prijs te laten dalen. Dit houdt een extra betalingen aan boeren in om een leefbaar inkomen te garanderen.

Alternatieven en Oplossingen

Er wordt gehoopt dat agroforestry een deel van de oplossing zou kunnen zijn. Dit betekent cacao verbouwen onder gematigde schaduw (zoals het bladerdak van het regenwoud) in plaats van volle zon. Bedrijfsrapporten staan vol met Agroforestry Actieplannen en aantallen uitgedeelde zaailingen. Maar de overlevingskansen van de gedistribueerde bomen is minder dan 2%. Sommige NGO’s zien dit als een gebied waarin meer investeringen van bedrijven een positieve zaak is die meer impact zou kunnen hebben in de toekomst.

Als je de winst uit gulzige Europese handen wilt nemen (terwijl je nog steeds kunt genieten van echte chocolade), dan kun je dat doen met value-added-at-source (VAS)-chocolade. ’57 Chocolate is vernoemd naar het jaar waarin Ghana onafhankelijk werd van het Verenigd Koninkrijk en maakt chocolade die de Ghanese kunst en cultuur vertegenwoordigt en viert. De chocolade wordt met de hand gemaakt in kleine hoeveelheden, met lokale ingrediënten en cacao (geen suiker) is altijd het hoofdingrediënt. MonChoco is een veganistische chocolatier uit Ivoorkust gespecialiseerd in rauwe biologische cacao. Pacari chocolade wordt gemaakt in Ecuador, waardoor “50% van de opbrengst in het land van herkomst blijft en bijdraagt aan ontwikkeling”. De premie is hoger dan Fairtrade prijzen. Chocolat Madagascar heeft meer dan 30 prijzen voor beste chocolade gekregen.

Als je als chocolademaker helemaal zeker wilt zijn van de herkomst van de cacao, dan moet je de cacaobonen rechtstreeks inkopen bij de boer en vervolgens het hele traject tot en met het verpakken van de chocolade zelf begeleiden. ‘Bean to bar’ wordt deze methode ook wel genoemd. Steeds meer ondernemers werken op deze maniere. Vanwege het intensieve bean to bar-procedé zijn dit geen grote merken, maar kleine chocolademakers die onbekendere, maar mooie, traceerbare chocolade maken. Daarbij gebruiken ze cacao met een hoge kwaliteit. Niet uit Ivoorkust en Ghana, waar veruit de meeste cacaobonen vandaan komen, maar uit landen als de Dominicaanse Republiek, de Filipijnen en Madagaskar bijvoorbeeld.

Hoe kies je voor eerlijke chocolade?

Er is echt wel andere, eerlijke en goede chocolade. Van kleine bedrijven van hardwerkende en super ambitieuze mensen. Mensen met hart voor chocolade, mensen die de wereld willen veranderen, die willen laten zien dat het anders kan. Dan hebben we het oa over bean to bar chocolade, vanuit een filosofie waarbij directe handel (direct trade)en transparantie voorop staat. De impact is vaak klein, maar dat is voornamelijk omdat het marktaandeel van dit soort chocolades vooralsnog klein is. En dat kunnen we met z’n allen veranderen!

Online zijn er ook genoeg plekken met een paar chocoladerepen ‘voor erbij’, maar kun je ook enkele specialistische chocolade webwinkels vinden zoals de onze, met dan gelijk meer dan 300 verschillende repen. Uiteraard zetten wij onszelf als Chocoladeverkopers in dit rijtje. Want we hebben echt heel veel eerlijke chocolademerken. Of het nu ‘fair for life’ geheel gemaakt is in Madagaskar zoals Madécasse, of het nu Chocolatemakers is met hun cacao vervoerd per zeilschip, of het nu Marou is die hun chocolade in Vietnam maken van Vietnamese cacao, en de boeren persoonlijk kennen, of Taza met hun jaarlijke ’transparancy report’en heldere principes waar je ze aan kunt houden.

Merken die de Industrie willen Veranderen

Een aantal chocolademerken werkt heel hard aan een leefbaar loon voor de boeren en het beschermen van de biodiversiteit. In het ASN Duurzame Chocolade Overzicht zet ASN Bank per merk op een rij wat zij doen. Het overzicht kijkt alleen naar de herkomst van de cacao. “Om de merken onderling te kunnen vergelijken, kijken we ook alleen naar chocoladerepen, niet naar chocola in koekjes, bonbons of broodbeleg”, aldus ASN Bank.

labels:

Zie ook: