Fruit staat in de Schijf van Vijf en levert weinig calorieën en veel voedingsstoffen. Het eten van fruit is goed voor de gezondheid en hangt samen met een lager risico op hart- en vaatziekten. Het advies voor volwassenen is om minimaal 2 porties (200 gram) fruit per dag te eten en fruit niet te vervangen door sap. Fruit is een verzamelnaam voor eetbare vruchten en worden meestal rauw gegeten en smaken zoet of zuur. Sommige vruchten worden tot de groenten gerekend, zoals tomaat, paprika, avocado, aubergine en komkommer.

Soorten fruit

Er zijn verschillende fruitsoorten:

  • Citrusfruit, zoals sinaasappels, citroenen en mandarijnen.
  • Ander exotisch fruit, zoals bananen, kiwi’s en ananassen.

In Nederland worden vooral appels, peren, kersen, bessen en aardbeien geteeld. Jonagold komen vooral uit Nederland. Dit fruit wordt vooral in boomgaarden in Limburg en Noord-Holland geteeld. Nieuw-Zeeland wordt door geïmporteerd van het zuidelijk halfrond. De fruitteelt in kassen is beperkt. De appelboomgaarden in Nederland beslaan ongeveer 17.300 hectare, maar slechts een klein deel van de Nederlandse fruitteelt is biologisch.

Gemiddeld eten we in Nederland iets meer dan 1 stuk of portie fruit per dag, oftewel 135 gram. Fruit is een levend product, waardoor de kwaliteit steeds anders is.

Bewaren van fruit

Fruit is voorzichtig te behandelen en goed te verpakken. Het meeste fruit bewaar je het best in de koelkast, tenzij het gaat om tropisch fruit. Bij het bewaren in de koelkast verloopt kwaliteitsverlies langzamer. Tropische vruchten komen beter op smaak buiten de koelkast. Bewaren gaat het best in de koelkast in een papieren zak, en afgesloten papieren zak te doen. Fruit produceert veel ethyleen, een stof die de rijping bevordert. Ander fruit is daar gevoelig voor en kan er sneller door bederven. Gesneden fruit en fruitsalades zijn maar kort houdbaar en moeten in de koelkast bewaard worden tot de uiterste gebruiksdatum op de verpakking. De houdbaarheid gaat snel achteruit omdat bacteriën zich dan snel kunnen vermeerderen.

Bij het ouder worden verliest de vrucht vocht en ziet hij er rimpelig uit. Doordat de stofwisseling blijft doorgaan gebruikt de vrucht zijn reserves op, waardoor het fruit verandert van kleur en structuur. De kans op beschadiging wordt groter en daardoor is het fruit extra vatbaar voor gisten, schimmels en andere micro-organismen die bederf veroorzaken. Beschimmeld fruit kun je beter weggooien, ook als er maar één plekje zichtbaar is. Schimmel kan zich namelijk gemakkelijk verspreiden in fruit en is niet altijd zichtbaar. Beurse plekken in het fruit, door vallen of stoten, kunnen wel weggesneden worden.

Daarnaast is fruit geschikt om moes, puree, jam, sap of smoothies te maken. Bij het bereiden daarvan is het belangrijk eerst de schillen en de pitten te verwijderen. Er treedt wel altijd verlies op van vitamine C. Bij het maken van sap gaan ook de vezels verloren.

Bereiding en veiligheid

Het meeste fruit hoef je niet te schillen, maar als je fruit schilt, is het belangrijk om vooraf het fruit te wassen. Er zijn wat uitzonderingen, zoals fruit zoals bananen, sinaasappels en mandarijnen. Zacht fruit, zoals frambozen, aardbeien en bosvruchten zijn gevoelig voor virussen. In of op fruit kunnen schadelijke stoffen zitten, zoals zware metalen. Dat zijn er zo weinig dat ze niet schadelijk zijn voor de gezondheid. Door gevarieerd te eten voorkom je dat je te veel van een schadelijke stof binnenkrijgt. Op en in fruit kunnen resten van bestrijdingsmiddelen achterblijven, maar de kans dat zo’n rest een gevaar voor de gezondheid vormt is erg klein. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert van duizenden monsters per jaar of er niet meer resten op of in fruit zitten dan wettelijk is toegestaan. Verreweg de meeste van deze producten voldoen aan de wettelijke eisen. De positieve effecten van fruit wegen ruimschoots tegen deze eventuele risico’s op. Bij biologisch fruit worden minder bestrijdingsmiddelen gebruikt, en de middelen die gebruikt worden zijn van natuurlijke oorsprong. Citrusvruchten, zoals sinaasappels en citroenen, zijn gevoelig voor schimmels en worden daarom behandeld met schimmelwerende middelen zoals bifenyl. Daarvan kunnen nog wat resten op de schil voorkomen.

Gezondheidsvoordelen

Fruit eten is goed voor de gezondheid. Het eten van groente en fruit verlaagt de kans op hartziekten en beroerte. Daarnaast hangt de consumptie van fruit samen met een lager risico op diabetes en longkanker. Er is nog te weinig bekend om het eten van bepaalde fruitsoorten te stimuleren. Fruit levert in verhouding tot het gewicht weinig calorieën en veel water en voedingsvezels. Fruit levert weinig calorieën en veel vitamines, mineralen en voedingsvezels. Daarnaast bevat fruit een groot aantal bioactieve stoffen, zoals carotenoïden, lycopenen en flavonoïden. Fruit levert ook koolhydraten, voornamelijk in de vorm van suiker.

De hoeveelheden voedingsstoffen verschillen erg tussen de verschillende fruitsoorten. Ook binnen dezelfde soort kunnen verschillen bestaan. Afhankelijk van het ras, het seizoen, de bodem, de bemesting en het klimaat kunnen de hoeveelheden voedingsstoffen variëren. Er zijn aanwijzingen dat sommige fruitsoorten nu minder mineralen bevatten dan vroeger. Vitamine C zit vooral in zwarte bessen, papaja, kiwi, citrusfruit en aardbeien. Appels bevatten weinig vitamine C. Gedroogd fruit bevat geen vitamine C, omdat vitamine C verloren gaat bij het drogen. Kalium is belangrijk voor een normale bloeddruk en zit vooral in banaan, meloen, kiwi en gedroogd fruit, zoals krenten en rozijnen. Koolhydraten leveren energie. Fruit levert dit vooral in de vorm van suiker. Ongeveer 5 tot 15% van het gewicht van fruit bestaat uit suiker. Er zijn uitzonderingen, zo bevat citroen circa 2 gram suiker per 100 gram en de dadel meer dan 30 gram per 100 gram. Gedroogd fruit bevat 45 tot 75 gram suiker per 100 gram. Fruit is een goede bron van voedingsvezels. De meeste fruitsoorten bevatten weinig of geen vetten. Het eten van 200 gram fruit per dag verlaagt het risico op hartziekten en beroerte. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom fruit de kans op ziekten verkleint. Waarschijnlijk gaat het om een combinatie van stoffen.

Consumptie en aanbevelingen

Vruchtensappen zijn suikerhoudende dranken. Suikerhoudende dranken verhogen het risico op overgewicht en diabetes type 2. Overgevoeligheid voor fruit komt niet veel voor. Wel kunnen mensen met hooikoorts of latexallergie overgevoelig zijn voor bepaalde vruchten. Het gaat dan vooral om appel, peer, kers en abrikoos. Baby’s en peuters krijgen buikpijn en diarree van te veel fructose. Fructose zit in fruit en in grote hoeveelheden in appelsap en gemengde vruchtensappen. Voor volwassenen geldt het advies om minimaal 2 porties fruit per dag te eten, oftewel 200 gram fruit of meer. Kinderen tot en met 8 jaar krijgen het advies om 1,5 portie fruit te eten (150 gram). Als je steeds andere fruitsoorten kiest krijg je alle voedingsstoffen uit fruit binnen die je nodig hebt. Fruit kun je beter eten dan drinken, omdat fruit en vruchtensappen zuren bevatten die het tandglazuur kunnen aantasten. Als je het aantal eet- en drinkmomenten op een dag beperkt tot maximaal 7, krijgt het tandglazuur voldoende tijd om te herstellen.

Milieu-impact

Voor vers, niet-voorverpakt fruit zijn nauwelijks eisen gesteld. De milieudruk van het meeste fruit is laag. De teeltfase draagt het meeste bij aan de klimaatbelasting van fruit. Fruit uit verwarmde kassen heeft een hogere broeikasgasemissie dan fruit uit de volle grond, onverwarmde kassen of plastictunnels. Veel fruit is het hele jaar door een klimaat-vriendelijke keuze, uit Nederland, maar ook van verder weg. Appels en peren kun je het hele jaar kopen uit Nederland. Stevig fruit zoals bananen, citrusfruit en druiven komen wel van verder, maar deze soorten komen in grote aantallen tegelijkertijd met de vrachtauto uit Zuid-Europa of met de boot uit tropische landen. Als je meer rekening wilt houden met de milieu-impact, kun je kiezen voor fruit met een Topkeurmerk. Het On the way to PlanetProof-keurmerk stelt onder andere eisen aan het watergebruik tijdens de teelt. Biologische teelt houdt onder andere rekening met een goed beheer van de bodem, het type type en de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen. Je kunt aan fruit niet aflezen of het met het vliegtuig is vervoerd, maar dit betreft slechts een klein deel van het fruitaanbod. Soms worden verse producten en luxeproducten per vliegtuig vervoerd. Voorbeelden hiervan zijn verse ananas, aardbeien, bessen, papaja en lychee. Deze producten hebben een beperkte houdbaarheid en moeten daarom zo snel mogelijk naar de winkel.

In de (sub)tropen is het toezicht op de arbeidsomstandigheden niet altijd goed. Zo worden arbeiders in de bananenteelt vaak slecht betaald.

Tropisch fruit

Ga je naar een tropisch land, dan zie je op markten vaak het meest kleurrijke fruit, maar vaak heb je geen idee wat het is en hoe je het moet eten. Hieronder een overzicht van enkele tropische vruchten:

Ananas

De ananas komt van nature uit Zuid-Amerika. De smaak is zoet tot zoetzuur. Het snijden van een ananas is vrij bewerkelijk, maar een ananassnijder is een handig hulpmiddel om het te vergemakkelijken.

Banaan

De precieze herkomst van de banaan is onduidelijk. Een bananenplant of bananenboom is eigenlijk een kruid. Bananen smaken heerlijk zoet, waarbij de mate van zoetheid van de rijpheid afhangt.

Carambola

Carambola is een gezonde vrucht, rijk aan vitamine C. De carambola smaakt zuur tot zoetzuur. De vrucht wordt met de dunne schil gegeten.

Custardappel

De custardappel komt oorspronkelijk uit het Caribisch gebied. Verwijder de schil, de kern en de pitten en eet het witte, pappige vruchtvlees. Nadat je custardappel hebt aangesneden wordt deze snel bruin, dus wacht niet te lang met het openen ervan.

Doerian

De doerian wordt beschouwd als de koning onder de vruchten en wordt ook wel stinkvrucht genoemd, vanwege zijn penetrante geur. De smaak van het romige, gele vruchtvlees laat zich moeilijk beschrijven: een combinatie van vanillevla, knoflook, schimmelkaas en ui. Eet doerian zo ver mogelijk bij anderen uit de buurt en zeker niet op openbare plekken.

Djamboe Semarang

De djamboe semarang (ook jambu air of water guave genoemd) komt oorspronkelijk voor in Maleisië, Indonesië en de Filipijnen. De Engelse benaming, rose apple, verwijst naar de kleur van de buitenkant. De frisse vrucht is vrij waterig en een beetje zoet. Met name op warme dagen is Djamboe semarang een heerlijke vrucht.

Guave

De guave komt oorspronkelijk uit Midden-Amerika. Het eten van guave helpt om je hart gezond te houden door de rijke hoeveelheid aan kalium, antioxidanten, vezels en vitamines. Was de guave en eet hem uit de hand. De pitten kun je ook gewoon eten.

Jackfruit (Nangka)

De nangka wordt gezien als het gewas van de toekomst. Nangka is zowel rijp als onrijp heel goed te eten. De rijpe nangka smaakt zoet. Jonge, onrijpe jackfruit heeft een vlezige structuur en is neutraal van smaak. Koop nangka het beste eetklaar op een lokale markt in een tropisch land.

Kokosnoot

Het vruchtvlees is vrij zoet en mild van smaak. Daarentegen is kokoswater en kokosmelk zoetzuur. Een kokosnoot heeft 3 kleine oogjes. Laat het kokoswater in een glas lopen en breek de kokosnoot vervolgens met een hamer.

Langsat

Van oorsprong komt langsat uit Zuid-Thailand en West-Maleisië. De pit van de langsat kun je doorbijten, maar is zo bitter dat je nog urenlang een bittere smaak in je mond hebt.

Longan

Longan komt van het Chinese woord ‘drakenogen’. Het vruchtvlees is zacht en glazig. De longan heeft een schilletje dat je meestal vrij makkelijk kunt breken, door het met duim en wijsvinger vast te houden en te drukken.

Lychee

De lychee komt oorspronkelijk uit China. Onder druk van 2 vingers, kun je harde schil eenvoudig breken. Nadat je bovenkant hebt open gepeld, floep je het witte, sappige vruchtvlees in je mond. Het binnenste deel bevat een pit, die je niet kan opeten en dus weer uitspuugt.

Mango

De oorsprong van de mango ligt waarschijnlijk in de bossen in Noordoost-India en Zuidoost-Azië. Net als nangka kun je mango zowel rijp als onrijp eten. De rijpe vrucht smaakt zoet, terwijl de jonge, onrijpe vrucht zuur smaakt.

Mangostan

De mangistan wordt ook wel de koningin onder de vruchten genoemd. De smaak is zoet en sappig, ietwat vezelig. Snijd de vrucht overdwars in en klap hem dan open. Zuig het witte deel van de vrucht op en spuug de pit uit.

Papaja

In de tropen worden de pitjes gebruikt als geneesmiddel tegen darmparasieten, vanwege de laxerende werking. Een rijpe papaja is oranje van kleur, is boterzacht en smaakt zoet. Verwijder de schil en de pitten met een scherp mes. Voeg citroensap toe om de smaak van het vruchtvlees te verhogen.

Passievrucht

Passievrucht is uitermate gezond en de vruchten zitten namelijk boordevol vitamine A en C, antioxidanten, ijzer, zink en vezels. De smaak van het sap is fris zoetzuur. Halveer de vrucht met een mesje en lepel het sap met de pitjes eruit. De vruchten worden veel verwerkt in drankjes, snoep, sorbets en desserts.

Pitaya (Drakenvrucht)

De vrucht komt oorspronkelijk uit Midden- en Zuid-Amerika. Pitaya’s zijn bijzonder fris en de smaak is vergelijkbaar met die van een kiwi.

Pompelmoes

De pompelmoes is niet te verwarren met de grapefruit, want de grapefruit is een kruising van de pompelmoes en de sinaasappel. Verwijder eerst de dikke schil en vervolgens pel je de partjes. Eet alleen de partjes, niet de velletjes. Heerlijk als basis voor een frisse salade.

Ramboetan

De ramboetan komt van nature voor in de regenwouden van Maleisië. De naam van deze vrucht komt van het Indonesische woord ‘rambutan’, wat harig betekent. De ramboetan is eenvoudig te eten door de stekelige rode schil open te maken met je nagels of een mesje. Eet het witte deel op en spuug de ovalen bruine pit uit.

Salak (Slangenfruit)

Van nature komt de Salak uit Maleisië en de Indonesische eilanden Sumatra en Java. De schil lijkt op een slangenhuid, waardoor de vrucht beter bekend staat als slangenvrucht of snake fruit in het Engels. Het geel-witte stevige vruchtvlees smaakt zoetzuur. Salak is eenvoudig als handfruit te eten door de harde schil er met de hand af te pellen.

Sapodilla

Eet de vrucht pas wanneer hij rijp is. Halveer de rijpe vrucht en lepel deze uit.

Sterappel (Vu Sua)

Sterappel groeit in boomgaarden in Centraal- en Zuid-Vietnam. Het witte vruchtvlees lijkt op een ster. De beste manier om de stervrucht te eten is deze door te snijden en deze dan met een lepel uit te scheppen.

Watermeloen

Van nature komt de watermeloen uit West-Afrika. Snijd de watermeloen middendoor en snijd de helften in horizontale plakken.

Zuurzak

De zuurzak vindt zijn oorsprong in het Caribisch gebied en in Centraal-Amerika. Een verse zuurzak schil of pel je eerst. Snijd hem vervolgens door midden en haal de kern en de pitten er een voor een uit. Zuurzak wordt vaak gebruikt voor een frisse sap.

Fruit in Vietnam

Er zijn weinig landen waar je elke dag fruit kunt eten, en dan ook nog de hele tijd iets anders. Hieronder een overzicht van enkele fruitsoorten in Vietnam:

  • Chom Chom (Ramboetan): De ramboetan lijkt qua smaak het meest op lychee.
  • Nhan Long (Longan): De kleine vrucht is fris, maar zoeter dan lychee.
  • Oi (Guave): De grillige vrucht is van binnen hartstikke wit en heeft een ietwat bittere smaak.
  • Qua Roi/Qua Man (Roosappeltje): De vrucht is heerlijk fris en sappig.
  • Sau Rieng (Doerian): Probeer vooral eens doerian en denk dan niet dat ze zeggen dat het voelt alsof je een natte tv-gids eet.
  • Thanh Long (Dragon Fruit): De smaak van de vrucht is een stuk terughoudender en valt daarom vaak wat tegen.
  • Vu Sua (Sterappel): In het Vietnamees zeggen ze Vu Sua, hetgeen melk uit de borst betekent, een verwijzing naar het melkzoete sap van de vrucht.
  • Xoai (Mango): Rijp zijn ze geel en verslavend lekker zoet en sappig.

Fruit in Thailand

Thailand is de hemel op aarde voor de liefhebbers van tropisch fruit. Meer dan 20 soorten zijn er in Thailand en de kleine banaantjes zijn overheerlijk.

Bananen

  • Kluai Hom: Een gezonde en lekkere snack voor de hele dag.
  • Kluai Khai: "eibanaan". Deze heeft een dunnere goudgele schil als hij rijp is en wordt vers gegeten of gekookt in een lichte siroop.
  • Kluai Nam Wa: Kleverig en zoet als ze rijp zijn. Heeft een hoge voedingswaarde en wordt vaak gebruikt in Kluai Buat Chee, een dessert waarin stukjes van de banaan gekookt worden in kokosmelk.
  • Kluai Hak Mook: Deze bakbanaan is heerlijk als hij geroosterd is.

Ananas draagt ook bij in de harmonie van de verschillende smaken die zo kenmerkend zijn voor de Thaise keuken en wordt gebruikt in curries zoals Kaeng Sapparote, Saow Nam of Khao Ob Sapparote, gebakken rijst geserveerd in een uitgeholde ananas.

Durian heeft, zonder enige twijfel, een smaak waar je aan moet wennen, maar als dat het geval is dan bent u verkocht. Er zijn verschillende soorten en voor beginners is de Mon Tong oftewel de “gouden kussen” Durian met zijn roomachtige structuur een van de mildste soorten en overal in Thailand verkrijgbaar.

Ma Feung van oktober tot december. Het sap is met zijn zoetzure smaak heel verfrissend. De soort Ngoh Rong Rian heeft zoet, sappig vruchtvlees dat aan de pit kleeft terwijl de ovale Si Chompoo, de roze rambutan, stevig wit vruchtvlees heeft dat makkelijk loslaat van de pit.

Het zoete en sappige roze vruchtvlees van de Som O Thong Dee of het feitelijk doorschijnende en knapperige vruchtvlees van de Som O Khao Hom worden beschouwd als de beste Thaise pomelosoorten.

Elk deel van het jackfruit is eetbaar en de bladeren, bloemen en pitten worden gebruikt in geurige gerechten zoals curries of geserveerd met nam prik chilli dips. Gefrituurd jackfruit is eveneens een populaire snack en dessert evenals jackfruitijs. Overal in Thailand verkrijgbaar en in allerlei gerechten verwerkt. Zoals in de zeer populaire en soms nogal hete papayasalade Som Tam, in de lichte currie zonder kokosmelk Kaeng Som, of gekookt en geserveerd met nam prik, een chilli dip.

labels:

Zie ook: