Tijdens een zwangerschap is het belangrijk om gezond en gevarieerd te eten. Daarmee krijg je genoeg goede voedingsstoffen binnen voor jezelf en je baby. Sommige producten kan je beter niet of weinig eten en drinken als je zwanger bent of borstvoeding geeft. Deze voedingsmiddelen kunnen schadelijk zijn voor de (ongeboren) baby. Hieronder vind je een overzicht van wat je beter wel en niet kunt eten tijdens je zwangerschap.

Gezonde en gevarieerde voeding

Een gezond en gevarieerd eetpatroon betekent dat je genoeg verschillende dingen eet om de belangrijke voedingsstoffen binnen te krijgen, zoals vitamines, mineralen en eiwitten. Tijdens de zwangerschap heeft je lichaam meer behoefte aan voedingsstoffen. Je kan gevarieerd eten door bijvoorbeeld de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum te volgen. Zo weet je dat je genoeg voedingsstoffen eet en voorkom je dat je te veel ongezonde ingrediënten binnenkrijgt, zoals ongezonde vetten, suikers en schadelijke stoffen.

Waarom voorzichtig zijn met rauw voedsel?

In sommige voedingsproducten kan een bacterie of parasiet zitten waar je ziek van kan worden. Als je hiermee besmet raakt, kan dat tijdens de zwangerschap ernstige gevolgen hebben, zoals een miskraam of vroeggeboorte. Daarom is het advies om extra voorzichtig te zijn met deze voedingsproducten.

Listeria kan je krijgen door het eten van rauwe producten, zoals rauw vlees, rauwe vis en zachte kaas gemaakt van rauwe melk (ongepasteuriseerd). Door deze producten goed te verhitten, gaat de listeria-bacterie dood. Melk uit de supermarkt is altijd eerst verhit.

Toxoplasmose kan je krijgen door een parasiet in de poep van katten. Via kattenpoep kan het ook in de aarde komen, en zo groenten en fruit besmetten. Om besmetting met listeria en toxoplasmose te voorkomen, is het belangrijk om vlees, vis en eieren goed te verhitten (koken of bakken) en geen zachte kaas of andere producten met rauwe melk te eten. Groente en fruit kan je goed wassen of schillen.

Vis tijdens je zwangerschap

Regelmatig vis eten tijdens je zwangerschap is gezond. Er zitten veel vitamines, mineralen, eiwitten, ijzer en gezonde vetten in. Deze voedingsstoffen helpen je baby om zijn hersenen en zenuwstelsel goed te ontwikkelen.

Het advies is om twee keer per week een portie (100 gram) vis te eten: één keer vette vis en één keer magere vis. In vis zitten de vetzuren DHA en EPA, die helpen bij de ontwikkeling van de hersenen en het netvlies (in de ogen) van de baby. Ook is er minder kans op een vroeggeboorte als je twee keer per week vis eet.

Niet alle vis is geschikt om te eten als je zwanger bent. In rauwe en gerookte vis en rauwe schaal- en schelpdieren kan de listeria bacterie zitten. Je kan daarom producten zoals gerookte zalm en bepaalde soorten sushi beter even laten staan. Vacuüm verpakte vis zijn een extra risico, omdat deze vis vaak lang bewaard wordt. Ook oesters en andere rauwe schaal- of schelpdieren kan je om die reden beter niet eten. Mosselen die gekookt zijn, kan je wel zonder risico eten.

In sommige vissoorten, zoals vette vis, kunnen dioxines en zware metalen zitten. Dit zijn schadelijke stoffen die ongezond zijn als je er veel van binnenkrijgt. Daarom is het beter om vette vis maximaal twee keer per week te eten. Ook de vissoorten hieronder kan je beter niet vaker dan één tot twee keer per week op het menu zetten:

  • Zwaardvis
  • Tonijn
  • Snoekbaars
  • Haai
  • Koningsmakreel
  • Paling uit Nederlandse rivieren

Eerder werd gedacht dat in vis uit blik minder zware metalen zitten. Uit onderzoek blijkt dat er geen verschil zit in zware metalen in verse vis of ingeblikte vis. De blikjes kan je dus ook beter laten staan als je zwanger bent.

Vlees tijdens je zwangerschap

De meeste soorten vlees kan je veilig eten als je zwanger bent. In vlees zit ijzer, eiwit en vitamine B1, B6 en B12. Deze voedingsstoffen geven jou extra energie. Ook helpen ze bij de ontwikkeling en groei van je baby.

Rauw vlees, zoals tartaar of carpaccio, kan je beter niet eten. Er zitten mogelijk ziekteverwekkers in, zoals toxoplasma gondii of listeria. Deze kunnen voedselinfecties veroorzaken en schadelijk zijn voor je baby. Dit geldt ook voor rauwe of gedroogde vleeswaren zoals chorizo, filet americain, rookvlees, rauwe ham (bijvoorbeeld parmaham, serranoham), ossenworst, rosbief, salami en theeworst.

In lever zit veel vitamine A. Te veel vitamine A verhoogt de kans op aangeboren afwijkingen bij je kindje. Daarom kan je het beste zo min mogelijk leverproducten eten. Eet je toch graag af en toe een boterham met leverworst of paté? Houd het dan bij maximaal één boterham per week. Zo voorkom je dat je te veel vitamine A binnenkrijgt.

Kaas tijdens je zwangerschap

Staat er ‘au lait cru’ op de verpakking van kaas? Dan is de kaas met rauwe melk bereid en kan de listeria bacterie erin zitten. Deze bacterie kan schadelijk zijn voor je ongeboren kindje. Je kan deze kaas daarom beter niet eten tijdens je zwangerschap. Bij rauwmelkse kazen gaat het vooral om schimmelkazen, maar kijk ook op de verpakking van verse brie, mozzarella of kaas van de boer. Als er niets op de verpakking staat, is het veilig.

Eet je buiten de deur, bijvoorbeeld bij vrienden of in een restaurant? Dan is het slim om het na te vragen voor de zekerheid.

Welke kruiden mag je niet eten als je zwanger bent?

De meeste kruiden kan je gewoon eten als je zwanger bent. Sommige kruiden kunnen zelfs helpen om zwangerschapskwaaltjes te verminderen. Kamille en gember kunnen bijvoorbeeld helpen tegen misselijkheid.

Toch zijn er ook kruiden die je beter niet kan eten als je zwanger bent. Hier zitten plantengifstoffen in. Deze beschermen de plant in de natuur tegen ‘vijanden’. Krijg je te veel van deze gifstoffen binnen? Dan kan dit schadelijk zijn voor je baby. De volgende kruiden kan je beter niet eten tijdens je zwangerschap:

  • Aloë vera
  • Boerenwormkruid
  • Engelwortel (dong quai)
  • Hoefblad
  • Komkommerkruid
  • Salie
  • Smeerwortel
  • Kruidenpreparaten (pillen, drankjes of poeders die bijvoorbeeld kalmerend werken, je eetlust remmen of je slaap verbeteren)

Van sommige kruiden, zoals basilicum, peper, venkel en nootmuskaat kan je beter niet te veel gebruiken. Als je het in normale hoeveelheden gebruikt, kan je het wel eten. Wissel zoveel mogelijk af met andere kruiden. Daarmee voorkom je dat je te veel van één kruid binnenkrijgt.

Ook in kaneel zitten plantengifstoffen die schadelijk kunnen zijn voor je baby. Zorg er daarom voor dat je niet te veel kaneel binnenkrijgt. Houd het bijvoorbeeld bij maximaal drie plakjes ontbijtkoek of één kopje kaneelthee per dag. Van pepernoten of kruidnoten mag je 2 gram per kilo die je weegt per dag.

Thee tijdens je zwangerschap

Als je zwanger bent, kan je veilig thee drinken. Wel is het goed om op te letten voor welke thee je kiest. Zoethoutthee en sterrenmix kunnen voor een hoge bloeddruk zorgen. In anijsthee en venkelthee zitten plantengifstoffen. Drink daarom van deze theesoorten maximaal één tot twee koppen per dag.

Ook is het goed om op te letten dat je niet te veel cafeïne binnenkrijgt. Het advies is om niet meer dan drie tot vier koppen thee (van 200 ml) met cafeïne per dag te drinken. Gebruik je een grotere mok? Dan is het beter om het bij twee koppen thee met cafeïne per dag te houden.

Wat mag je nog meer niet eten als je zwanger bent?

Als je zwanger bent, kan je beter niet te veel drop eten. In drop zit veel zout. Dit kan je bloeddruk verhogen. Een hoge bloeddruk vergroot de kans op zwangerschapsvergiftiging. Eet daarom niet meer dan twee tot drie dropjes per dag.

Deze producten kan je beter helemaal niet eten:

  • Pimba (of kalebaskalk). Pimba is een kleisoort die kan helpen tegen misselijkheid. Het bevat veel gevaarlijke stoffen, zoals metalen. Gebruik het daarom niet. Veilige voedingsmiddelen die soms ook helpen tegen misselijkheid zijn kamille en gember.
  • Rauw ei. In rauw ei kunnen ziekmakende bacteriën zitten. Daarom kan je beter geen producten met rauwe eieren eten, zoals zelfgemaakte tiramisu. Ook kan je tijdens je zwangerschap beter geen zachtgekookte eieren eten.
  • Rauwe kiemgroente. Op rauwe kiemgroente, bijvoorbeeld taugé of alfalfa, kunnen bacteriën zoals E. coli en salmonella voorkomen. Eet kiemgroente daarom niet rauw, maar dompel het vijf seconden onder in kokend water of wok het mee met je maaltijd.

Bereiding van je eten tijdens je zwangerschap

Niet alleen wat je eet is belangrijk, maar ook hoe je eten tijdens je zwangerschap klaarmaakt. Zo kan je vlees en vis het beste helemaal gaarbakken. Met de hitte dood je bacteriën die schadelijk kunnen zijn.

Zijn keukenspullen in contact gekomen met rauw vlees of rauwe vis? Gebruik ze dan niet meer voor ander voedsel. Zorg er ook voor dat ze niet in contact komen met gaar vlees of ander eten. Zo heb je minder kans dat je schadelijke bacteriën binnenkrijgt. Was groente en fruit goed voordat je het eet of bereidt. Ook hierop kunnen schadelijke bacteriën zitten. Het is slim om extra voorzichtig te zijn met verse producten, zoals vleeswaren en rauwkostsalades. Bewaar deze niet te lang. Heeft voedsel een ‘te gebruiken tot’-datum en is deze voorbij? Gooi het eten dan weg, ook al ziet het er nog goed uit. Daarmee voorkom je dat je bedorven voedsel eet.

Voedingsstoffen die je nodig hebt tijdens de zwangerschap

Een ongeboren baby is volledig afhankelijk van wat de moeder eet. Via de navelstreng en placenta komen alle voedingsstoffen die de moeder binnenkrijgt ook bij de baby terecht. Als je dus gezond eet, heeft dit niet alleen voordelen voor jezelf, maar ook voor je baby.

Vanaf het moment dat je zwanger wil worden wordt geadviseerd om elke dag 400 microgram extra foliumzuur te slikken. Deze stof verkleint het risico op een open ruggetje, vroeggeboorte en een laag geboortegewicht. Foliumzuur zit van nature in veel groenten en volkoren producten, maar tijdens je zwangerschap heb je hier extra van nodig. Naast foliumzuur zal ook een pilletje van 10 microgram extra vitamine D geadviseerd worden.

Naast extra foliumzuur en vitamine D wordt er geadviseerd om goed op je inname van de volgende vitamines en voedingsstoffen te letten:

  • Jodium: Dit zit onder andere in melkproducten, brood, vis en eieren.
  • IJzer: Soms kan tijdens de zwangerschap je ijzerwaarde dalen.
  • Omega-3 visvetzuren: Uit onderzoek blijkt dat omega-3 visvetzuren bijdragen aan de hersenontwikkeling en het zicht van de baby. Daarom wordt aan zwangere vrouwen altijd geadviseerd om extra vis te eten.

Voedingsmiddelen om te vermijden

Sommige stoffen, bacteriën en parasieten die voor een volwassene onschuldig zijn, kunnen schadelijk zijn voor een ontwikkelende baby. Ook is tijdens de zwangerschap je weerstand lager, waardoor je sneller ziek kan worden van bepaalde voedingsmiddelen.

Rauw vlees, rauwe vis of rauwe zuivel: Als je zwanger bent moet je oppassen met het eten van producten als carpaccio, sushi (als de vis rauw is), (rauwe) ongepasteuriseerde melk, zachte kazen gemaakt van rauwe melk en rauwe eieren. Doordat deze producten niet of nauwelijks verhit worden kunnen er schadelijke bacteriën in leven, zoals bijvoorbeeld de listeria-bacterie. Zelf kan je daar ziek van worden, maar het verhoogt ook de kans op een vroeggeboorte of zelfs een miskraam.

Bepaalde vissoorten: Bepaalde vissoorten worden altijd afgeraden, of ze nou goed verhit zijn geweest of niet. Dat komt omdat sommige vissoorten veel schadelijk stoffen bevatten zoals kwikdioxine of PFAS. Bekend is dat onder andere makreel, paling, sardine, tonijn, krab en garnalen schadelijke dosissen kunnen bevatten.

Alcohol en sigaretten: Het is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden hoe schadelijk het is als zwangeren roken of drinken tijdens de zwangerschap. Maar een aantal jaar geleden was hier nog redelijk weinig over bekend.

Sojaproducten: Als je vegetarisch of veganistisch bent, let dan op dat je niet te veel sojaproducten eet zoals tofu, tempé of de meeste vleesvervangers. In sojaproducten zitten namelijk zogenaamde isoflavonen. Als je hier tijdens de zwangerschap te veel van binnenkrijgt, kan dit invloed hebben op de ontwikkeling van de geslachtsorganen van de baby.

Kruiden, oliën of bepaalde thee: Kruiden en oliën op basis van kruiden worden afgeraden. Denk hierbij aan sint-janskruid of valeriaan. Dit is in supplementvorm beschikbaar maar zit bijvoorbeeld ook in sommige kruidentheeën. Veel van deze kruiden bevatten onder andere de aromastof estragol. Dit is schadelijk voor je lever. En hoewel jij daar bestendig tegen bent, is je ongeboren kindje dat niet. Ook worden kruiden- of borstvoedingstheeën met venkel en anijs afgeraden door het Voedingscentrum.

Ultrabewerkt voedsel: Er is onlangs een onderzoek uitgekomen waaruit blijkt dat ultrabewerkt voedsel schadelijk is voor de baby. Dit is voedsel dat tijdens de productie verschillende bewerkingsstappen is doorgaan voordat het zijn uiteindelijke vorm krijgt. Denk aan bijvoorbeeld koekjes, chips, fruityoghurt, bepaalde kant - en klaar maaltijden of hotdogs.

Extra tips

  • Drink geen andere dranken met cafeïne, zoals cola en energiedrankjes. Te veel cafeïne geeft kans dat je baby klein is bij de geboorte.
  • Drink geen rauwe melk van de boerderij. Gewone melk mag wel. Die is al verhit. Rauwe melk kan zitten in brie, camembert en vacherin. Er staat dan 'au lait cru' op. In deze kazen kan de Listeria-bacterie zitten. Die kan schadelijk zijn voor je baby.
  • Koop en eet salades vers.

Wat als je iets hebt gegeten dat je beter niet kon eten?

Maak je niet gelijk ongerust als je één keer een product hebt gegeten of gedronken dat je beter niet had kunnen nemen. De kans op ernstige gevolgen is zeer klein voor jou of je baby. Zo zal een kleine hoeveelheid salami, makreel op een toastje of wat krabsalade waarschijnlijk niet meteen schadelijk zijn, maar neem het in het vervolg liever niet meer. Het is wel belangrijk om op verschijnselen te letten, denk aan koorts, lusteloosheid, huiduitslag, hoofdpijn, spierpijn, diarree en misselijkheid. Mocht je verschijnselen krijgen of twijfelen, neem contact op met je verloskundige.

Handige apps

Het Voedingscentrum heeft deze handige apps:

  • ZwangerHap: Hiermee kan je makkelijk opzoeken of je een product wel of niet kan eten tijdens de zwangerschap. Als een product wordt afgeraden, laat de app andere opties zien die je wel kan eten.
  • Eetmeter: Dit is een eetdagboek waarin je kan bijhouden hoeveel calorieën, koolhydraten, vezels, eiwitten en andere voedingsstoffen je binnenkrijgt.

Overzicht van aanbevolen en te vermijden voedingsmiddelen

Hieronder een tabel met een samenvatting van de aanbevolen en te vermijden voedingsmiddelen tijdens de zwangerschap:

Voedingsmiddel Aanbevolen Te Vermijden
Vis 2 keer per week (vette en magere vis) Rauwe vis, gerookte zalm, haai, tonijn, makreel
Vlees De meeste soorten (goed doorbakken) Rauw vlees, filet americain, rauwe ham
Kaas Gepasteuriseerde kaas Rauwe melkse kaas ('au lait cru')
Kruiden De meeste kruiden (met mate) Aloë vera, boerenwormkruid, salie (in grote hoeveelheden)
Thee Thee met mate (let op cafeïne) Zoethoutthee, anijsthee, venkelthee (max. 1-2 koppen per dag)
Overig Volkoren producten, groente, fruit Rauw ei, rauwe kiemgroente, alcohol, ultrabewerkt voedsel, pimba

labels: #Ei

Zie ook: