Extreem weer en geopolitieke spanningen maakten 2024 tot een uitdagend jaar voor de Nederlandse groente- en fruitsector. In 2024 werd meer dan ooit duidelijk dat de continue beschikbaarheid van groenten en fruit niet vanzelfsprekend is. Ondanks de uitdagingen toonde de sector veerkracht.

Door een stijgende import en een groeiende verkoop in het buitenland bewees de Nederlandse handel opnieuw een betrouwbare partner te zijn voor de Europese Retail en groothandel. De productie van Nederlandse groenten en fruit vertegenwoordigde in 2024 een waarde van €4,7 miljard. Daarnaast steeg de import met 4% naar €11,0 miljard, en werd 3% meer geëxporteerd dan in 2023, met een totale exportwaarde van €15,6 miljard.

Nederland Verstevigt Exportpositie in Groente

Bijna een derde van de groente-export binnen en buiten de EU is in Nederlandse handen. Dat blijkt uit cijfers bij de start van de internationale handelsbeurs Fruit Logistica. Nederland verstevigt zijn exportpositie in groente. Dat blijkt uit het European Statistical Handbook, opgesteld door het Duitse onderzoeksinstituut AMI.

Nederland wordt daarin een exportwaarde verse groenten toegewezen van bijna € 5 miljard. Daarmee is 32,7% van de export binnen Europa (EU) en erbuiten in Nederlandse handen. In 2023 was dat nog 31,3%. Nederland heeft daarmee een bijna even grote export van verse groente als Spanje (€ 5,2 miljard). Nederland heeft daarvoor wel veel meer groenten geïmporteerd dan de Spanjaarden. De Spanjaarden verdienen daardoor meer aan de positie in de groente-export.

Import en Export Ontwikkelingen

Belangrijke herkomstlanden voor import waren Spanje, Peru en Zuid-Afrika, maar opvallende groei werd gerealiseerd uit landen als:

  • China (+32%), met name door een groter aanbod van knoflook en gember.
  • Kenia (+18%), vooral avocado's.
  • Chili (+16%), met producten als blauwe bessen, druiven en kiwi's.

De top drie importproducten waren avocado, banaan en druif. Producten met opvallende groeicijfers in zowel volume als waarde waren knoflook, blauwe bessen en avocado.

De export richtte zich grotendeels op Duitsland (35%), België (9%) en het Verenigd Koninkrijk (8%). Vooral producten als blauwe bessen, druiven en komkommers zorgden voor een stijgende exportwaarde. Sterke groeipercentages werden behaald in Oostenrijk (+17%), België (+11%) en Spanje (+9%), waarbij vooral druiven, avocado's en tomaten bijdroegen aan de groei.

Consumptie van Groenten en Fruit

De consumptie van groenten en fruit in Nederland daalde met 3% in 2024, verdeeld over 2% minder groenten en 4% minder fruit. Nederlanders aten minder buiten de deur en compenseerden dit niet door thuis meer groenten en fruit te eten. Zowel thuisgebruik als consumptie in horeca en catering lag lager dan in 2023.

Hiermee blijft de Nederlandse consumptie ver achter bij de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van het Voedingscentrum: 250 gram groenten en 200 gram fruit. De gemiddelde Nederlander zit op slechts 60% van deze norm.

Prijsontwikkeling Onder Inflatieniveau

Groenten en fruit waren in 2024 gemiddeld slechts beperkt duurder dan een jaar eerder. Volgens cijfers van het CBS stegen de prijzen van verse groenten met 1,3% en van vers fruit met 2,7%. Beide lagen daarmee ruim onder de gemiddelde prijsinflatie van 3,3% voor goederen en diensten in Nederland.

Branchevereniging GroentenFruit Huis merkt daarbij op dat (stijgende) ketenkosten voor bijvoorbeeld energie en arbeid niet altijd worden doorberekend aan de consument, waardoor de prijzen laag blijven. Dit zorgt wel voor toenemende druk op de inkoopprijzen, ook omdat retail groenten en fruit graag inzet als instrument in prijsbeleid en promoties.

Nederland als Gateway to the EU

Op het gebied van groenten is de EU grotendeels zelfvoorzienend, maar bij fruit vindt er veel import (met name tropisch fruit) plaats uit landen van buiten de EU. Zo is 8% van de totale EU-consumptie van groenten afkomstig uit landen buiten de EU, terwijl het bij de fruitconsumptie om 28% gaat.

De totale EU-import van groenten en fruit bedraagt bijna €18 miljard waarvan maar liefst 37% wordt ingevoerd via Nederland. Op afstand volgen Frankrijk en Spanje (beiden 14%) waar groenten en fruit van buiten de EU worden ingeklaard.

In 2023 heeft Nederland voor 123,8 miljard euro aan landbouwgoederen uitgevoerd. Dat is 1,6 procent meer dan in 2022. In 2022 was de groei van de exportwaarde nog 18,2 procent, omdat de prijsstijging toen veel groter was dan in 2023. In 2022 stegen vrijwel alle landbouwgoederen in prijs vanwege de doorberekening van hoge kosten voor grondstoffen, veevoer, kunstmest, aardgas, verpakking en transport.

In 2023 stegen de prijzen ten opzichte van 2022 in de loop van het jaar steeds minder en voor sommige goederen zijn de prijzen zelfs gedaald. Over het hele jaar 2023 waren de exportprijzen in de landbouw wel hoger dan in 2022.

In de ranglijst van meest uitgevoerde landbouwproducten is de top drie ten opzichte van 2022 ongewijzigd gebleven met de export van zuivel en eieren op één, de sierteeltexport op twee en de vleesexport op drie. De exportwaarde van zuivel en eieren (12,0 miljard euro) en van sierteelt (11,5 miljard euro) bleef tussen 2022 en 2023 nagenoeg onveranderd. De vleesexport nam met 2 procent toe van 11,0 miljard tot 11,2 miljard euro.

Traditiegetrouw is Duitsland de belangrijkste afnemer van landbouwgoederen uit Nederland. Ook dit jaar gaat het om bijna een kwart van de totale Nederlandse landbouwexport (29,6 miljard euro in 2023). De procentuele groei van deze exportstroom was wel kleiner (+1 procent) in 2023 dan bij de export naar België (+5 procent) en Frankrijk (+6 procent). Spanje is procentueel de grootste groeimarkt in de top tien van bestemmingen met een groei van de landbouwexport met 12 procent in 2023. Onder andere de exportwaarde van levende dieren, groente en fruit was in 2023 een stuk hoger dan in 2022. Spanje is nu de zesde exportbestemming. De landbouwexport naar China is in 2023 juist met 20 procent afgenomen.

Verschuivingen in Consumptiepatronen

Bananen zijn tegenwoordig het meest gegeten fruit, hoewel dat tien jaar geleden nog anders was, toen appel de lijst aanvoerde. Sindsdien is de bananenconsumptie sterk toegenomen en ligt nu bijna 20 procent hoger dan die van appels, terwijl in 2015 appels nog 15 procent populairder waren. Ook in de top-10 fruit zijn er verschuivingen, zoals avocado als nieuwkomer.

Bij groenten heeft komkommer terrein gewonnen van wortel en staat nu in de top-3 naast tomaat en ui. Verder zijn verspakketten populairder geworden en snoeptomaten vormen in 2024 33 procent van de totale tomatenconsumptie, vergeleken met 13 procent in 2015.

Prijsontwikkeling in de Sector

AMI maakt in zijn terugblik op 2024 ook andere Europese cijfers bekend. Zo zijn de winkelprijzen in Europa voor groente en fruit gestegen. Opvallend is dat de telersprijzen en de kostprijs voor groente zijn gedaald. Het duidt op een oplopende marge in de EU van supermarkten, al verschilt dat per land.

Daling Fruitproductie, Stijging Groenteproductie

De fruitproductie in de EU daalt voor het vierde jaar nu en dat wordt vooral veroorzaakt door de lagere appeloogst. Dat brengt opnieuw een record te weeg. Niet eerder was het verschil zo groot tussen import en export van fruit in Europa. Handelaren betaalden €10,4 miljard meer voor hun import dan wat ze kregen voor export.

De groenteproductie steeg in 2024, ondanks de moeilijke weersomstandigheden in groenteproductie. Bij sla en kool is dat terug te zien aan lagere opbrengsten. De hogere prijzen voor groente lokken wel een groter areaal uit bij een aantal teelten als uien en wortelen, stelt AMI. Spanje noteerde een redelijk productiejaar met oplopende productie in fruit en groente, ondanks grote problemen als forse neerslag en hagel in het najaar.

Sterke Handelsprestaties Ondanks Uitdagingen

Ondanks de dalende binnenlandse consumptie en de uitdagende omstandigheden heeft de Nederlandse groente- en fruitsector opnieuw laten zien dat zij veerkrachtig is en een sterke positie inneemt op de internationale markt. Bijna een derde van de groente-export binnen en buiten de EU is in Nederlandse handen.

Nederland was in 2021 toonaangevend in de handel van verse groenten en fruit ondanks hoge transportkosten, een tekort aan zeecontainers, Brexit en lockdowns. De verkoop van verse groenten en fruit aan het buitenland steeg naar €13,1 miljard (+1%). De exportwaarde van vers fruit viel even hoog uit als in 2020, terwijl die van verse groenten met 2 procent toenam.

Het grootste deel van alle verhandelde groenten en fruit gaat naar onze buurlanden, 95 procent blijft in Europa. De Nederlandse telers en handelsbedrijven zijn partners voor de Europese retail en foodservice voor het totale assortiment van groenten en fruit.

Duitsland (€4,9 miljard) is de belangrijkste afzetmarkt, gevolgd door België (€1,2 miljard) en het Verenigd Koninkrijk (VK) (€1,1 miljard. De verkoop van verse groenten en fruit aan klanten in België nam met 7 procent toe en de export naar het VK daalde met 12 procent ten opzichte van 2020.

Nederland behoudt zijn sterke handelsrol in het VK voor producten die in ons land zijn geteeld, maar verliest terrein als handelspartner van wederuitvoer. De totale verkoopomzet van de top-5 producten naar het VK bleef vrij stabiel ten opzichte van 2020. Het gaat hierbij om in Nederland geteelde tomaat, paprika, komkommer, aardbei en ui.

De daling naar het VK betreft vooral producten die in Nederland worden ingevoerd en vervolgens worden doorverkocht aan het VK (=wederuitvoer). Zo zijn er onder andere minder avocado's, mango's, blauwe bessen, citrusfruit en bananen het Kanaal overgegaan. De wederzijdse handel tussen de EU en het VK is vrij van importheffingen, maar dat geldt niet voor producten die van oorsprong uit derde landen komen.

Italië (+13%) en Ierland (+16%) zijn de grootste groeiers ten opzichte van 2020. Het gaat daarbij om product geteeld in Nederland, gecombineerd met vooral geïmporteerd fruit dat wordt doorverkocht. De afzetgroei naar beide landen valt voor een deel toe te schrijven aan avocado en mango. Maar het gaat ook om een toename van tomaten richting Italië en een grotere verkoop van uien en bananen aan Ierland. De verkoop van groenten en fruit op de Nederlandse markt zit overigens ook in de lift.

Moeilijkheden in de Verre Export

De Nederlandse verkoop van groenten en fruit naar verre bestemmingen verliep over het algemeen door hoge transportkosten moeizaam. Door de extreem hoge luchtvrachttarieven en minder passagiersvluchten (daar gaan de paprika’s als vracht mee in de buik van het vliegtuig) viel de Nederlandse export van paprika's naar de Verenigde Staten (VS) met 1 miljoen kilo in 2021 nagenoeg stil. Ter vergelijking: in het pre-coronajaar 2019 werd nog ruim 16 miljoen kilo verkocht aan de VS.

Importcijfers

In 2021 importeerden Nederlandse handelsbedrijven voor €9,2 miljard (+3%) aan verse groenten en fruit. In de voorgaande jaren groeide de fruitimport sterker dan die van groenten, maar dat was niet het geval in 2021. Zo noteerde de import van groenten een plus van 9 procent en steeg het importbedrag aan vers fruit met 1 procent. Ruim driekwart van de totale import komt overigens nog altijd voor rekening van vers fruit.

De top-5 import bestaat uit avocado, banaan, druif, blauwe bes en sinaasappel. Groeiers in het importassortiment groenten zijn in 2021 tomaat, paprika, ui en zoete aardappel. De top-3 herkomstlanden van verse groenten en fruit zijn Spanje, Peru en Zuid-Afrika. Vooral de import uit Peru stijgt flink door. In de periode van 2016 tot en met 2021 is de import uit Peru meer dan verdubbeld naar €1,1 miljard. De hoofdproducten uit Peru zijn avocado, blauwe bes en mango.

Land Exportwaarde (miljard euro)
Duitsland 29,6 (2023)
België N/A
Frankrijk N/A
Spanje N/A

labels:

Zie ook: