Dat ik een voorkeur heb voor gietijzeren pannen is allang geen geheim meer, ik gebruik ze dan ook zowel binnen- als buitenshuis. Ik hou van de uitstraling en het gevoel van gietijzer. Door het gewicht heb je het gevoel echt iets in handen te hebben. Bovendien zorgt gietijzer voor een goede warmtegeleiding zodat ze uitermate geschikt zijn voor het koken op houtvuur. Zoals elk materiaal heeft ook gietijzer voor- en nadelen.

Gietijzeren pannen zijn zwaar. De pan mag absoluut niet vallen, want dan kan deze breken. Ook moet je oppassen voor grote temperatuurverschillen. Een gietijzeren pan heeft wel meer onderhoud nodig. Er zit geen chemische anti-kleeflaag op de pan.

Gietijzer heeft ook nadelen.. door het gewicht neem je het niet snel mee op bijvoorbeeld een trektocht. Gietijzer vraagt ook veel onderhoud.. Iedere gietijzeren pan, grillrooster etc. moet voor gebruik voorzien worden van een soort antiaanbaklaag.

Waarom is Onderhoud Belangrijk?

Voordat we ingaan op de details van het onderhouden en schoonmaken van gietijzer, leggen we je graag uit waarom dit zo belangrijk is. Gietijzer staat vooral bekend om het vermogen om hitte vast te houden en gelijkmatig te verdelen. Hierdoor is het ideaal materiaal voor braden, bakken en grillen. Door je gietijzeren pan of skillet regelmatig schoon te maken en te behandelen, behoud je de natuurlijke antiaanbaklaag en verleng je de levensduur. Pannen voor het leven dus.

De eerste keer seasonen

Iedere gietijzeren pan is vanuit de fabriek voorzien van een paraffinelaagje. Dit moeten we voor gebruik verwijderen. Verwarm je pan of rooster etc. handwarm ( dit kan op open vuur, maar ook in een oven of op een gasfornuis) en veeg met een stukje keukenpapier de pan schoon. Nu moet de pan voorzien worden van een olielaagje. Dit helpt bij het schoonmaken van de pan en is ook van invloed op de smaak. Dat noemen we “seasonen” dit houdt in dat we de pan insmeren met een dun laagje plantaardige olie.

Hoe season je een gietijzeren pan?

  1. Maak je gloednieuwe pan schoon met water en zeep en droog goed af.
  2. Smeer vervolgens neutrale olie die goed tegen hitte kan (bijvoorbeeld arachideolie) goed uit over de hele pan. Bedek ook de onderkant en de steel.
  3. Plaats een ovenplaat bedekt met aluminiumfolie in de oven en leg de pan ondersteboven op een grillplaat daarboven. De folie zal er voor zorgen dat eventuele druppels olie worden opgevangen.
  4. Laat de pan een uurtje op 200 °C inbranden.

Stap 4: Smeer de olie goed uit over de hele pan (binnen- en buitenkant). Zorg ervoor dat je deze goed evenredig verspreid zodat je nergens druppelvorming krijgt.

Stap 7: Plaats de ovenplaat bedekt met aluminiumfolie in de oven en leg de pan ondersteboven op de grillplaat daarboven.

Stap 8: Laat de pan een uur in de oven staan.

Schoonmaken na gebruik

Als je dan lekker bezig geweest bent, je hebt een heerlijke maaltijd bereid en zit nog even voldaan na te genieten.. dan wacht er nog de afwas. Het is erg verleidelijk om die maar te laten staan tot de volgende dag, maar als het gietijzer betreft.. beter van niet! Gelukkig hoeft het schoonmaken van je pan niet zoveel tijd en moeite te kosten.

Laat je gietijzeren pan of skillet eerst goed afkoelen, voordat je begint met schoonmaken. Het is belangrijk om nooit een hete pan met koud water af te spelen om dit proces te bespoedigen. Ten eerste kun je jezelf lelijk branden en het gietijzer kan bovendien barsten of kromtrekken.

Ik gebruik een smal plamuurmes uit de bouwmarkt en een oude jutezak. Ik schraap de pan zoveel mogelijk schoon met het plamuurmes en veeg de restanten eruit met de jutezak. Jute scheurt niet zoals keukenpapier en kun je uitwassen als het erg smerig is geworden. Ik gebruik in principe geen water, tenzij het niet anders kan. En dan dus niet met afwasmiddel!!

Gebruik een zachte borstel of een stuk keukenpapier om eventuele voedselresten en vet uit de pan te verwijderen. Wanneer er hardnekkige resten zijn die niet gemakkelijk loskomen, kun je de pan vullen met warm water en een beetje mild afwasmiddel. Gebruik een spons of een speciale gietijzeren pan-schraper om eventuele overgebleven voedselresten voorzichtig weg te schrobben. Wees voorzichtig en voorkom dat je het natuurlijke patina van de pan niet te beschadigen, omdat dit kan leiden tot roestvorming en het verlies van zijn antiaanbaklaag.

Als je water gebruikt, let dan goed op.. gooi nooit ijskoud water in je hete pan of kokend water in een ijskoude pan. Nooit, en dan bedoel ik ook NOOIT, gietijzer in water zetten of er water in laten staan. Wees voorzichtig met zeep of ander schoonmaakmiddel, want dat trekt in de poriën van het gietijzer en komt er niet makkelijk uit. Het verpest de smaak van de volgende maaltijden. Giet nooit koude vloeistoffen in een hele hete gietijzeren pan of hete vloeistoffen in een hele koude pan.

Gebruik (het liefst) geen harde spons of agressieve zeep. Een beetje persoonlijke aandacht in de vorm van een handwasje doet een gietijzeren pan goed. Reiniging in de vaatwasser is zeer sterk af te raden. Gebruik voor het schoonmaken van een aangebrande pan nooit agressieve reinigingsmiddelen of metalen sponsjes.

Spoel de pan hierna goed schoon met warm water en droog hem goed af. Soms krijg je te maken met hardnekkigere vlekken die zich zelfs met grondig boenen niet uit het veld laten slaan. Hiervoor is iets zwaarder geschut nodig, alhoewel dat ook wel mee valt. Met azijn of citroensap kom je namelijk een heel eind. Een flinke scheut azijn of citroensap, eventueel aangelengd met wat heet water om de vlekken onder te laten staan, kan de klus klaren. Gewoon weer even laten weken en daarna schrobben.

Alternatieve Schoonmaakmethoden

  • Normaal schoonmaken: Een gietijzeren pan kun je het beste schoonmaken met een beetje water en een zacht sponsje. Als de pan erg vies is mag je een klein beetje zeep gebruiken, maar zorg er wel voor dat je de pan goed naspoelt.
  • Makkelijk steriel schoonmaken: Een andere mogelijkheid is door de pan flink te verwarmen. Zodra deze boven de 115 graden komt zullen de bacteriën gedood worden en is de pan steriel.
  • Schoon boenen: Mocht je de pan nog beter willen schoonmaken dan kun je ook een beetje zout in de pan doen en verhitten. Liefst wat grotere korrels, zoals zeezout. Zodra de pan begint te walmen kun je met een doek of keukenpapier de pan schoon schrobben met het zout. Je zult zien dat het zout verkleurd. Gooi na het schrobben het zout weg en was de pan met water.
  • Is de natuurlijke anti-kleeflaag beschadigd of wil je een nieuwe laag aanmaken? Gebruik dan een staalsponje (Brillo) en boen de pan grondig schoon. Na een tijdje boenen zal het pure gietijzer zichtbaar zijn. Zorg ervoor dat het hele oppervlak even goed geschrobd is. Spoel de pan hierna goed af en droog hem grondig.

Drogen en oliën

Een gietijzeren pan kan je beter niet droog weg zetten. Hierdoor kan deze gaan roesten. Droog de pan meteen goed af en laat deze niet uitdruppen op je aanrecht. Ook kun je ervoor kiezen om de pan in een hete oven of Kamado te laten drogen. 10 minuten op 180 ºC is voldoende om de pan 100% droog te krijgen. Gietijzeren pannen en accessoires moeten 100% droog zijn voordat je deze opbergt.

Verwarm de pan en giet een klein beetje plantaardige olie in de pan. Veeg dit met een stukje keukenpapier uit. Neem ook de wanden van de pan en de binnenkant van de deksel mee. Het keukenpapier dat ik gebruikt heb voor de binnenkant, gebruik ik ook voor de buitenkant. Hier hoeft namelijk niet zoveel olie op, een klein beetje is voldoende om tegen roest te beschermen.

Nu verhit ik de pan nog even flink om er voor te zorgen dat de olie goed in het gietijzer trekt. Als een pan lang niet gebruikt is of de olie ranzig is geworden, moet hij opnieuw geseasoned worden. Behandel de pan dan alsof het om een nieuwe pan gaat.

Roest verwijderen

Als een pan toch roestig is geworden, dan is hij niet meteen reddeloos verloren. Verwarm de pan en smeer opnieuw in met olie. De plekken waar de roest zat smeer je extra in.

Zonder een natuurlijk coating kan gietijzer makkelijk gaan roesten. Geen paniek, dit is makkelijk op te lossen. Schuur de roestplekken voorzichtig op, spoel af onder water, droog en smeer in met wat olie.

Tips voor het Gebruik

  • Vooral als de pan nieuw is, heb je wat meer olie nodig bij het bakken. Eiwitrijke gerechten zijn wat moeilijker te bereiden in een gietijzeren pan, omdat deze meer blijven plakken.
  • Bak in het begin geen tomaten of andere zure ingrediënten in je gietijzeren pan. De gekweekte aanbaklaag is namelijk gevoelig voor zure gerechten. Zo is de pan minder geschikt voor het maken van bijvoorbeeld tomatensaus.
  • Als je de pan wil gebruiken, zet 'm dan eerst op zonder olie of boter. Na 2 of 3 minuten is de pan heet genoeg om te gebruiken. Dit kun je testen met wat druppels water.
  • Bewaar je gietijzeren pan op een droge plaats, bij voorkeur in een kast of lade met voldoende ventilatie om vochtophoping te voorkomen. Zorg ervoor dat de pan volledig droog is voordat je hem opbergt om roestvorming te voorkomen. Dit kun je doen door de pan na het schoonmaken te verwarmen in de oven of in de Kamado.

labels:

Zie ook: