Gietijzer is een schitterend materiaal dat op vele fronten een toevoeging kan zijn voor je kamado BBQ. De hittegeleiding en de hittevastheid ervan bij bijvoorbeeld een gietijzeren rooster zorgt dat je rooster overal een egale warmte heeft én geeft daarnaast ook die iconische grillstrepen op je gerecht. Een gietijzeren pan of plaat heeft dezelfde hittegeleiding en zorgt dus dat je pan rondom overal even warm is, zodat je vrijwel geen punten van piekwarmte hebt op één plek.

Echter, om zo lang mogelijk van je gietijzeren producten te kunnen genieten, moeten roosters & Co. vóór het eerste gebruik op de gasgrill ingebrand worden - de extra inspanning aan het begin betaalt zich op lange termijn uit! Om het beste uit je gietijzer te halen zul je deze echter eerst goed moeten behandelen, dit zorgt dat er vrijwel niets aan het gietijzer kan aanbakken en alles wat aanbakt ook eenvoudig weer eraf te halen is.

Gietijzeren kookgerei vraagt wel goed onderhoud, maar dan heb je er ook je leven lang plezier van. In deze gids leer je alles over het inbranden en onderhouden van gietijzeren roosters en hoe je de optimale anti-aanbak- en roestbeschermingslaag (patina) opbouwt.

Waarom Kiezen voor een Gietijzeren Rooster?

Voordat we in het onderhoud duiken, laten we eens kijken waarom je zou moeten kiezen voor een gietijzeren rooster in plaats van een standaard roestvrijstalen rooster. Hier zijn enkele voordelen:

  1. Uitstekende warmtebehoud: Gietijzer heeft de unieke eigenschap om warmte vast te houden en gelijkmatig te verdelen. Dit betekent dat je gelijkmatiger kunt grillen en betere controle hebt over de temperatuur die je toepast op je vlees of vis. Gietijzer doet dit tevens een stuk beter als RVS en dat is ook de reden dat veel barbecuers hiervoor kiezen.
  2. Prachtige grillstrepen: Dankzij de ruwe structuur en de perfecte warmteverdeling krijg je met gietijzer de mooiste grillstrepen op je vlees. Natuurlijk weten we dat het veelal gaat om smaak, maar goed, het oog wil ook wat!
  3. Duurzaamheid: Gietijzer is duurzaam en gaat lang mee. Met het juiste onderhoud kan een gietijzeren rooster vele jaren meegaan en blijft het zijn kookprestaties behouden.

In mijn ogen heb je als je een kamado hebt twee roosters absoluut nodig, dat is een RVS-rooster voor low en slow en een gietijzer rooster voor het betere grill werk. Voordeel van een gietijzer rooster is dat deze de hitte goed vasthoudt en geconcentreerd doorgeeft aan het product/gerecht.

De Basisprincipes van Gietijzer Onderhoud

Eigenlijk zie je het al aankomen of je gietijzer rooster liefde nodig heeft van jouw kant, tevreden gietijzer is donker zwart gekleurd, als dat zo is dan is die in topstaat en hoef je er weinig aan te doen, maar begint het gietijzer lichter te worden van kleur dan dien je eigenlijk gelijk een beetje liefde te geven door deze in te vetten.

Wat is er zo speciaal aan gietijzer?

Gietijzer is een legering, dus een metalen verbinding van minstens twee elementen. Het bestaat uit ijzer en minstens 2% koolstof. Gietijzer heeft een relatief laag smeltpunt, dat rond de 1150 °C ligt en kan daarom goed bewerkt of in vorm gegoten worden als smelt.

Het materiaal heeft ook een behoorlijk goede warmte-opslagcapaciteit: Door de dikte van het materiaal kunnen gietijzeren roosters, Dutch Ovens of gietijzeren pannen en co. worden verwarmd tot zeer hoge temperaturen. Tegelijkertijd wordt de warmte gelijkmatig aan het grillgoed overgedragen.

Waarom moet ik gietijzer inbranden?

Zodat je steaks, koteletten en dergelijke niet blijven plakken aan de gietijzeren rooster en draaiplaat en bij het omdraaien lelijk verscheuren, hebben je gietijzeren producten een vet laagje nodig. Dit functioneert als een anti-aanbaklaag die later je gegrilde gerechten gemakkelijk op je bord laat glijden. Bovendien dient de laag als roestbescherming. Gietijzer is, in tegenstelling tot roestvrijstaal, veel gevoeliger voor corrosie en roest snel als het bijvoorbeeld vochtig wordt. Door het in te branden, voorkom je roest.

De beschermende patina ontstaat door de combinatie van warmte en vet - dus door inbranding. Over het algemeen kun je - met enkele uitzonderingen - de meeste oliën gebruiken. Het is vooral belangrijk dat je je olie heel dun aanbrengt.

EXPERTENTIP: Gebruik voor het inbranden geraffineerde (= heetgeperste, gezuiverde) neutrale oliën of vetten. Deze zijn smaakneutraal en zonder vertroebelende stoffen, die oneffenheden in je patina zouden kunnen veroorzaken. Omdat de olie voor het inbranden slechts flinterdun wordt aangebracht, speelt het rookpunt van de olie vrijwel geen rol.

UITZONDERINGEN: Gebruik GEEN olijfolie of zuivelproducten - die ruiken onaangenaam, worden ranzig, roken sterk en worden bitter bij verbranding.

BURNHARD AANBEVELING: Ga het best voor geraffineerde zonnebloem- of koolzaadolie! Het is puur, smaakneutraal, meestal goedkoop en je hebt het waarschijnlijk toch altijd bij de hand in de keuken.

Andere vetten die je optioneel kunt gebruiken om in te branden:

  • Bakspray: Maakt het aanbrengen dun en eenvoudig zonder borstel
  • Lijnzaadolie: Als je het hebt - ga ervoor!
  • Kokosolie/Kokosvet: Je kunt dit naar voorkeur vloeibaar of vast aanbrengen
  • Inbrandpasta: Ook goed, maar je hoeft het niet extra aan te schaffen - ze zijn meestal duurder dan de bovengenoemde vetten uit de supermarkt, die je ook voor het koken kunt gebruiken
  • Puur vet van steak of varkensbuik: Werkt ook geweldig om in te wrijven, maar brengt een lichte eigen smaak mee die je moet waarderen.

Stappenplan voor het Inbranden van Gietijzeren Roosters

Oké... Het inbranden van gietijzeren roosters heeft dus grote voordelen. Maar hoe doe je dat goed? Hier is een eenvoudige stap-voor-stap handleiding:

  1. Stap 1: Reiniging

    Was gietijzeren roosters, keerplaat of Sear Grate met warm water en een beetje milde afwasmiddel in de gootsteen.

    LET OP: dit zou de enige en laatste keer moeten zijn dat gietijzer in contact komt met afwasmiddel! Verwijder vet en productieresten grondig met een pannenspons of borstel en spoel het rooster of de plaat af met schoon water.

  2. Stap 2: Droogmaken

    Droog je gietproduct grondig af met een katoenen handdoek en laat het een nacht volledig drogen op een droge plaats.

    Om ervoor te zorgen dat de roosters goed drogen, kun je ze optioneel ook bij 150 °C voor ongeveer 20 minuten in de indirecte zone van je grill leggen en daarna ongeveer 15 minuten laten afkoelen. Belangrijk: voor de volgende stap moet het gietijzer absoluut volledig droog zijn, anders dreigt er roestvorming!

  3. Stap 3: Invetten

    Smeer nu gietijzeren roosters of grillplaat grondig rondom in alle hoeken met koolzaadolie of ander plantaardig vet. (Je kunt ook bak-spray ter vervanging gebruiken.)

  4. Stap 4: Overtollig vet verwijderen

    Laat de olie 10 minuten intrekken.

    BELANGRIJK: Verwijder dan overtollige olie - te veel vet bij het inbranden maakt het later plakkerig en je kunt je patina vergeten. Gebruik voor het afvegen bij voorkeur een dik katoenen doek dat niet pluist, of gebruik voorzichtig keukenpapier.

    TIP: Het werkt vooral goed met blauw werkplaatspapier, dat is scheurvast en pluist niet! Let er ook op om in alle hoeken en gaten overtollig vet te verwijderen.

  5. Stap 5: Roosters in de gasgrill leggen

    Leg je gietijzeren product in de gasgrill.

    Je vraagt je af hoe je de gietijzeren rooster boven de keramische brander in de zijtafel van je FRED Jr. moet insmeren? Precies zoals de anderen! Leg het gewoon op de overige roosters in de grillkamer om het in te branden.

  6. Stap 6: Gasgrill inschakelen

    Zet alle staafbranders op Maximum (HI).

    Als je een infrarood-keramische brander in je grill hebt, zet deze op Minimum (LO).

  7. Stap 7: Deksel sluiten & laten inbranden

    Sluit het deksel van de grill en laat het gietijzer ongeveer 45 minuten inbranden, tot er geen rook meer opstijgt.

  8. Stap 9: Controleer de patina & herhaal

    Verheug je op een vet patina!

    Hoe vaker je je grillrooster inbrandt, hoe dikker en robuuster de patina wordt. Hoe vaak je je gietijzer inbrandt, is helemaal aan jou. Ik raad echter aan om minimaal 2 rondes te doen. Herhaal hiervoor gewoon de stappen van het inoliën tot het uitbranden en afkoelen. Hoe vaker, hoe beter!

Na het oplossen van het probleem roest is het van belang dat je aandacht blijft geven aan je gietijzeren rooster, iedere keer voordat je hem gaat gebruiken wrijf je als het rooster warm is een beetje olie op het rooster en ga je lekker aan de slag, wrijf hem ook weer in als je klaar bent en sluit je kamado en laat het gietijzer in je kamado als die dooft.

Het Behandelen van Nieuw Gietijzer

Nieuwe gietijzeren roosters zijn pre seasoned dat betekend dat er een minimale behandeling aan is voorafgegaan om deze roestvrij te houden zo lang deze niet gebruikt word en hij lekker droog in de winkel hangt. Een deel van het gietijzer is al voorbehandeld als je het koopt, het overgrote deel is dat echter niet. Ondank eventuele voorbehandeling is het aan te raden toch zelf even de stappen te doorlopen.

Het is namelijk niet te zeggen hoe deze voorbehandeling is geweest en hoe nauwkeuring dit is gedaan.

Benodigdheden:

  • Kokosolie / Crisco
  • Siliconen kwast
  • Oven of kamado
  • Afwasmiddel en afwasbortel
  • Werkplank die tegen hitte kan (geen plastic!)
  • Oude theedoek
  • Keukenrol
  • Gietijzer dat je wilt behandelen

Stap 1

De eerste stap is alle spullen klaarzetten en je oven of barbecue (directe bereiding) op 170 graden aan te zetten. Ik gebruik hier zelf mijn oven voor vanwege het gemak, let hierbij wel even op of je gietijzeren product wel in de oven past. Dit is de enige keer dat je je gietijzer af gaat wassen met afwasmiddel, anders dan andere keren dat je hem opnieuw gaat behandelen. Het afwasmiddel wast namelijk de was/kokosolie van het gietijzer, waardoor het erg kwetsbaar is voor roesten. Plaats het gietijzer in de wasbak of een teiltje waar deze in past en schrob het gietijzer overal goed af. Vergeet niet de zijkant en bij een rooster ook tussen de spijlen goed te schrobben. Ik heb voor dit voorbeeld gebruik gemaakt van een nieuwe 15″ Compact gietijzeren rooster.

Stap 3

Na het schoonschrobben van het gietijzer is het tijd om de laatste restjes voorbehandeling/was er uit te branden en om hem zo droog mogelijk te krijgen. Spoel het rooster goed af en maak hem zo goed mogelijk droog voordat je hem in de oven of op de kamado plaatst. Het rooster mag nu 30 minuten lang op 170 graden ‘uitbakken’.

Stap 4

Wanneer de 30 minuten om zijn wordt het tijd om het gietijzer uit de oven of kamado te pakken. Let hierbij goed op dat deze ontzettend heet is!! Gebruik hittebestendinge handschoenen en plaats hem op een oppervlakte waarop je kunt werken. Ik gebruik hier zelf een houten serveerplank voor, welke niet kan smelten of dergelijke. Je zult merken dat het gietijzer al een flink doffere kleur heeft gekregen doordat de poriën nu helemaal bloot liggen. Gebruik een paar stukken keukenrol om het gietijzer af te vegen en de laatste delen was/voorbehandeling te verwijderen. Let hierbij wederom goed op dat het gietijzer heet is!

Stap 5

Nu het gietijzer echt helemaal schoon en poreus is, is het tijd om te beginnen met de eerste laag behandeling. Pak hiervoor het kokosvet of crisco en je siliconen kwast. Ik heb zelf een voorkeur voor het Kokosvet, Crisco is daarnaast ook een goede plantaardig vette oplossing die je kunt gebruiken. Kokosvet is eenvoudig te verkrijgen bij vrijwel elke Jumbo. Pak met een theelepeltje een beetje kokovet en laat dit op het rooster vallen. De warmte zal het beetje doen smelten, waarna je met de kwast eenvoudig verder kunt uitsmeren.

Door het uitsmeren warmt je siliconen kwast ook op, waarna je eenvoudig met de kwast opnieuw wat kokosvet uit het potje kunt lepelen en direct smeren omdat het smelt. Zorg dat het gehele oppervlakte, alle hoeken, spijlen, zijkant en achterkant goed ingesmeerd is en probeer een masserende beweging te maken met de kwast, zodat je het kokovet echt in de poriën smeert.

Stap 6

Wanneer als goed behandeld en ingesmeerd is verwijder je het eventuele teveel (druipend) vet en mag het gietijzer een uur lang terug in de oven of op de kamado op 170 graden. Dit zorgt dat het vet goed kan versmelten op het rooster en beter intrekt. Doe bij een dutch oven het deksel op de pan gedurende dit uur.

Stap 7

Na het volledige mag het gietijzer weer uit de warmtebron (let op; heet!) en dep je met een keukenpapiertje het overtollige vet van het gietijzer af. Hierna laat je het gietijzer een half uurtje afkoelen, zodat het vet zich in de poriën kan zetten.

Stap 8

Wanneer het gietijzer na het half uur goed is afgekoeld, herhaal je de stappen vanaf stap 4 van de behandeling en smeer je het rooster opnieuw goed in. Vergeet hierbij wederom niet alle hoeken van de spijken, zijkant en achterkant!

Stap 9

Na het opnieuw insmeren mag het rooster wederom een uur in de warmtebron voor de laatste ‘baksessie’. Deze stap zorgt dat alle (inmiddels met kokosvet gevulde) poriën afgedekt worden met een laagje kokosvet. Na dit tweede uur mag het gietijzer weer uit de warmtebron en dep je het laatste overgbleven vet zachtjes af. Laat het nog een half uurtje afkoelen voor een goede hechting en daarna mag deze je kamado op ter verrijking van je gerecht!

Roest Verwijderen van je Gietijzeren Rooster

Soms kan het gebeuren dat je gietijzeren rooster roest begint te vertonen. Geen paniek! Hier vertel ik hoe je roest kunt verwijderen en je rooster weer in topvorm kunt krijgen:

Benodigdheden:

  • Een goede staalborstel
  • Plantaardige olie (zonnebloemolie) of cast iron care spray.

Stap 1:

Gebruik een stevige staalborstel om de roest van het gietijzer af te borstelen. Zorg ervoor dat je alle roestige plekken grondig behandelt.

Stap 2:

Was vervolgens het rooster af met een sopje en een schuursponsje om hem weer zo glad mogelijk te maken en om te zorgen dat al het roest ervan af is.

Stap 3:

Steek je barbecue aan en laat hem naar 200 graden Celsius gaan. Zodra deze op temperatuur is, wrijf/spuit je vervolgens het gietijzeren rooster grondig in met plantaardige olie of cast iron care spray.

Stap 4:

Sluit het deksel en controleer regelmatig of het toegevoegde vet volledig is opgenomen door het gietijzer. Herhaal deze stap totdat je gietijzeren rooster diepzwart is, maar niet meer glanst van het overtollige vet.

Nu is je gietijzeren rooster weer klaar voor actie, zonder een vuiltje roest!

Onderhoud en Opslag van Gietijzeren Roosters

Om gietijzeren roosters, omkeerbare platen en Sear Grates optimaal te onderhouden en te beschermen tegen vliegroest, vet je ze in na het grillen en uitbranden. Zodra het gietijzer is afgekoeld, borstel of spray je een dunne laag olie of vet op het gietijzer. Je kunt ook antikleefbakspuit (dat is bijzonder snel) of een speciale onderhoudspasta voor gietijzer gebruiken. Gebruik geen olijfolie, dat wordt snel ranzig.

Bewaar je roosters, gietijzeren platen & Co. bij koude buitentemperaturen het beste binnen, droog en met voldoende luchtcirculatie, zodat het vet niet ranzig wordt.

Voor sommige mensen zijn er periodes dat de kamado voor een tijdje niet gebruikt worden en dan dien je je gietijzer goed op te bergen om roest te voorkomen, hoe berg je hem dan op? Gietijzer heeft een hekel aan vocht, dus berg hem droog op, dit kan in de kamado maar ook in de kamado kan het vochtig worden hou daar rekening mee.

Als je gietijzeren roosters of pannen hebt, dan weet je: die moet je goed verzorgen. Na het schoonmaken de Cast Iron Care Spray gebruiken. Even insprayen en met een doekje uitwrijven. Daarmee breng je een dun beschermlaagje aan en blijft je gietijzer in topconditie. Simpel, effectief én gewoon handig om in huis te hebben.

Regelmatig Onderhoud

Mocht je nu net je gietijzeren rooster hebben schoongemaakt dan wil je dit graag zo houden. Daarom is het belangrijk om deze onderstaande tips te gebruiken voor het regelmatig onderhouden van je gietijzer.

Onderhoud voor gebruik

  • Voordat je begint met grillen, wrijf je je gietijzeren rooster in met een beetje olie, vooral als je met minder vette producten werkt, zoals groenten of vis.
  • Gebruik je gietijzer nooit voor droge producten, zoals pizza’s of ander deegwaren, zonder een vettige basis kan het eten namelijk aan het rooster blijven kleven.
  • Zorg ervoor dat je gietijzeren rooster altijd warm is voordat je begint met grillen.

Algemene Gietijzeren Tips: Dit Moet Je Weten!

  • Moet gietijzer absoluut ingebrand worden?

    Nee, niet per se - het patina ontstaat door regelmatig gebruik ook vanzelf. Ik raad het je echter sterk aan, want het inbranden voor het eerste gebruik versnelt de opbouw van de beschermende laag en maakt deze gelijkmatiger. Alleen door het inbranden aan de buitenkant ontstaat een algehele bescherming tegen oppervlaktete roest bij alle gietijzeren producten die slechts licht voorbehandeld zijn.

  • Kleine onvolkomenheden in het gietijzer?

    Kleine oneffenheden in het materiaal kunnen ontstaan bij het gieten van gietijzer. Als het gaat om kleinere onvolkomenheden, dan kun je deze beschouwen als kleine optische imperfecties. Zolang het geen grote barsten betreft, verslechteren deze de prestaties van het product echter niet.

  • Plakkerige roosters na het inbranden?

    Dan heb je te veel vet gebruikt of overtollig vet voor het inbranden niet voldoende goed verwijderd.

    Hier kun je alleen proberen de plakkerige laag te verwijderen met reiniger en een grillborstel en het inbrandproces opnieuw te starten. Let daarbij op dat je het vet alleen dun aanbrengt en liever in meerdere inbrandrondes voor een dikkere patina zorgt.

  • Bellen op gietijzer na het inbranden?

    Als er bellen zijn ontstaan, heb je te veel olie gebruikt en/of je keramische brander stond op maximum. Laat alles afkoelen en breng opnieuw een dunne laag olie aan. Zorg ervoor dat er niets in de hoeken ophoopt. Verbrand alles opnieuw gedurende 45 minuten.

  • Witte verkleuring na het inbranden?

    Als je je gietijzeren keerbare plaat boven de infrarood keramische brander van je grill inbrandt, kan het gebeuren dat het gietijzer in het midden van de plaat (direct boven de brander) wit verkleurt. Dit komt door de extreme hitte van de keramische brander, maar heeft geen invloed op de keerplaat. Als je deze verkleuring wilt voorkomen, kun je je gietijzer het beste inbranden boven de normale staafbranders.

  • Je patina bladdert op sommige plaatsen af?

    Zolang dit niet op grote schaal gebeurt, is dat zeker niet tragisch. Grill of bak gewoon verder, dan sluiten de gaten vanzelf. Let bij het vetten van de roosters wel speciaal op deze plekken.

  • Blijft je eten nog steeds plakken ondanks de patina?

    Zorg ervoor dat het gietproduct en de olie altijd voldoende heet zijn, voordat je je eten erop grilt.

    Verwarm je gasgrill daarom altijd met geplaatste roosters of grillplaten ongeveer 15 minuten met gesloten grilldeksel van te voren. Zelfs als de dekselthermometer aangeeft dat je grill heet is, hebben je roosters meer tijd nodig om op te warmen dan de lucht in de verbrandingskamer die de thermometer meet en weergeeft.

labels:

Zie ook: