Een kas in de moestuin is geen must, maar het maakt het kweken van je eigen groenten, fruit en kruiden wel een stuk makkelijker. De belangrijkste reden is dat je door het gebruiken van een kas het moestuinseizoen kunt vervroegen én verlengen. En dat betekent dus een langer moestuinseizoen!

Zo kun je in januari al starten met het zaaien van vroege spinazie en wortel, terwijl je in oktober nog winterpostelein en rucola kunt zaaien. Je kunt eerder beginnen in het seizoen, langer doorgaan met kweken en veel planten laten overwinteren.

Locatie en voorbereiding

Voordat je zomaar een kas plaatst in de tuin of moestuin, is het verstandig om rekening te houden met de locatie. De vraag is natuurlijk waar je de kas precies voor gaat gebruiken. Als dit voor het kweken van groenten, fruit en kruiden is, dan is het zeker aan te raden om een plek te kiezen die vooral in het voor- en najaar veel zon krijgt. De kas plaats je namelijk om je groeiseizoen te verlengen door eerder te starten in het seizoen en langer door te gaan in de herfst.

Op deze momenten is het van groot belang dat er zonlicht aanwezig is in de kas. Bij het bepalen van de locatie is het ook goed om de omgeving in je op te nemen.

Bodemverbetering

Ga je gewassen kweken in de kas in de volle grond, zorg dan dat je de bodem verbetert. Hierdoor zullen je gewassen beter groeien en kun je meer oogsten. Gebruik hoogwaardige en bij voorkeur turfvrije potgrond of maak een mix van compost, tuinaarde en zand voor een goede structuur en voedingswaarde. Als je met potten werkt, raad ik potgrond aan omdat deze luchtiger is dan tuinaarde met compost.

Water geven en temperatuur

Het is van groot belang om de planten in de kas goed in de gaten te houden. Doordat het een stuk warmer wordt in de kas, verdampt het water sneller. Dit is geen reden voor paniek, maar wel voor slimme voorbereiding. Je kunt een regenton koppelen aan de kas en hier passief een druppelslang aan bevestigen zodat het water in de kas uitkomt. Ook kun je de druppelslang aansluiten op een timer die op bepaalde momenten water geeft, wat vooral handig is als je niet altijd bij de kas kunt zijn.

Ik raad aan om een thermometer op te hangen in de kas die de minimale en maximale temperatuur meet. Zo kun je goed in de gaten houden of het niet te warm wordt. Een te warme kas kan namelijk nadelig zijn voor gewassen; planten kunnen verbranden door de zon, stress krijgen waardoor ze minder goed energie kunnen opnemen (fotosynthese) en minder goed groeien. Ook is de kans op bacteriën en schimmels groter in een warme kas.

Gelukkig zijn er tegenwoordig kassen met een ingebouwd systeem dat de dakramen automatisch opent bij een bepaalde temperatuur, die je vaak zelf kunt instellen. Stel deze in tussen de 25-30 graden zodat er altijd frisse lucht in de kas kan komen.

Schaduw en ventilatie

Het bedekken van de kas is niet altijd nodig, want als je de kas goed kunt luchten en de temperatuur hierdoor naar beneden kunt halen, is dat natuurlijk het beste. Maar merk je dat het zo warm blijft in de kas dat ook het luchten de temperatuur niet meer naar beneden haalt, dan kun je het dak bedekken met schaduwdoek, matjes of aangelengd kalkwater.

Een nadeel van het bedekken van de kas is dat er minder licht binnenkomt, wat tot groeibeperking van de planten kan leiden en de productie van gewassen kan drukken. Je kunt nog steeds oogsten, maar het is minder in verhouding.

Inrichting van de kas

Als je dan een kas hebt aangeschaft, en als deze dan (eindelijk) naar je wens staat en opgebouwd is, wat dan. Bedenk eerst wat je met je kas wilt gaan doen; is ze alleen voor de opkweek van planten en zaden en stekjes, of wil je ook een gedeelte gaan gebruiken voor sierplanten of groenteplanten? Of wil je er in de winter planten in overwinteren. Wil je planten in potten gaan houden, of wil je ze in de volle grond van de kas planten. etc. Stel jezelf eerst al deze vragen en bedenk dan wat je nodig hebt of hoe je de kas wilt inrichten.

Mijn eigen ervaring is dat je eigenlijk moeilijk kunt werken in een kas waar je niet een klein gedeelte voor opbergen hebt gemaakt.

LoopPad

In de eerste plaats vind ik persoonlijk een looppad onmisbaar. Het scheidt je kas in 2 duidelijke delen, je kunt er veilig, eventueel ook met kruiwagen, op lopen, en daardoor vertrap je minder van de grond waar de planten in staan. Ons ideale looppad loopt in het midden van de kas in 1 rechte lijn. In het begin van de kas hebben we het pad zo breed gemaakt als de ingang breed is (deurbreedte dus), zodat je ook met kruiwagen naar binnen kunt. Om het pad heen zijn smalle balken of planken ingegraven.

Het doel daarvan is dat je een buffer maakt tussen pad en aarde; als je in de zomer flink moet water geven zou alle water (met voedingsstoffen) zo langs het pad weer naar buiten vloeien.

Zaaitafel

In kas 2 komt dan aan het einde van het pad de zaaitafel. Je kunt erg mooie tafels kopen, van roestvrij staal, etc., zo duur als je zelf wilt. Vooral omdat onze kas op een gehuurde volkstuin staat, maar voor in je eigen achtertuin is het wellicht wel leuk om een mooie tafel te kopen. Zoals je kunt zien zijn de ijzeren staanders met een hoekje eruit gezaaid zo op de ijzeren leggers van de kas gelegd. Plank erop en klaar. Vooral ook omdat je geen poten nodig hebt.

Je kunt zien dat de tafel dus vrij hangt waardoor je eronder nog plaats hebt voor wat dan ook (op de foto zo te zien vroege knoflook :-)). Lekker hoog ook, prettig om aan te werken en alle zaaisels die op de tafel staan, staan hoog en droog en in het volle licht.

Wij hebben zelf nog een oud tafeltje op een paar tegels geplaatst, daar bewaar ik in de laden de kleinere gereedschappen in als snoeischaar, knipschaar, bindtouw, mesjes, pen en papier, etc. En daaronder staan dan droog en op de tegels een paar emmers (1 met vermiculiet, 1 met kalk, 1 met wat brekerzand en 1 met potgrond). Neemt zo weinig plaats in en de plaats die het inneemt is op een donker plekje.

Wateropvang

Heel belangrijk, in de goede verhouding dan wel te verstaan. Zorg dat je water in de buurt hebt, anders sjouw je je werkelijk letterlijk een breuk in de zomer. Water, regen dan natuurlijk, komt in Nederland soms met bakken tegelijk uit de hemel. Als je uit zou rekenen hoeveel water er langs je kas naar beneden zou vallen, zou je werkelijk schrikken! Één van de eerste en belangrijkste zaken die je dus moet regelen bij de kas is een goede afvoer en opvang van water. Want het is dan weer zonde om het water dat er valt verloren te laten gaan.

Over het algemeen is regenwater veel beter voor planten dan leidingwater (hoewel dat hier in het industrierijke gebied van de Randstad ongetwijfeld niet geheel opgaat). Wij zelf gebruiken 2 soorten opvangsystemen, we gebruiken 200-litervaten en 1000-litervaten. Van de 200-litervaten kun je er meestal gelijk wel 2 naast elkaar plaatsen, omdat ze minder ruimte innemen. Een 1000-litervat staat op zichzelf en levert over het algemeen ruim voldoende water voor een gemiddelde kas.

Pas dus goed op als je een tweedehands vat wilt kopen! Let duidelijk op wat er in heeft gezeten en zorg dat je de vaten voor gebruik volledig schoon maakt! je hoeft natuurlijk niet helemaal een ondergrondse drainage te graven als je dat niet wilt (al is het op de lange termijn wel het meest praktisch). Je kunt kunt ook gewoon in de gaten houden dat de tonnen niet al te veel en vaak over mogen lopen.

Ventilatie

Als je een kas koopt, zitten er gelijk natuurlijk al ramen in. Let bij de aanschaf van de kas dus gelijk al op met wat je aan ramen en deuren wilt! Zorg dat je voldoende kan ventileren! Hier kan de temperatuur in de volle zomer heel gemakkelijk ruim boven de 45 tot 50 graden oplopen in de kas, en dat is dan nog met de deur en de ramen open! Ventilatie is heel belangrijk, vooral voor gezonde groei van planten. Ventilatie koelt wat af, maar belangrijker nog, het verlaagt de luchtvochtigheid.

Onze algemene stelregel is; bij ons staan zomer en winter de ramen open. In de zomer wat wijder open dan in de winter, voor wat meer frisse lucht. In de winter staan hier de ramen open op een kier van ongeveer 10-15 centimeter. En dat is ter bescherming. Heel veel mensen denken dat je juist alle ramen en deuren moet sluiten van de kas wanneer het stormt, maar dat is dus echt niet waar. In glas zit een bepaalde hoeveelheid rek en spanning, maar zodra alle wind zich in de kas op kan hopen en dus niet naar buiten kan gaan, kunnen ramen springen, met alle vervelende gevolgen van dien.

Wind moet altijd vrij spel krijgen in de kas, het hoeft niet veel te zijn (zoals gezegd is een kier van 10 centimeter lucht voldoende) maar zorg dat de wind die door kieren en strepen binnen is gekomen ook weer zijn weg kan vinden en de kas uit kan gaan, zodat de kas zichzelf niet “opblaast”. In de zomer is onze stelregel dat bij niet te veel wind de ramen op 15 tot 25 centimeter staan, afhankelijk van het weer en de temperatuur.

Veiligheid

Blijf je ervan bewust dat alles om je heen in de kas van glas is. Zorg dat je regelmatig goed controleert of alles nog goed vast zit, er geen stukken glas los zitten, etc. Voor je eigen veiligheid!

Keienvangers

En verder hebben wij hier midden in de stad helaas wel, zeker in de zomer, last van mensen die het blijkbaar heel leuk vinden om in de nacht ramen/ruiten van kassen kapot te gooien met stenen, vanaf het dijkje waarlangs onze tuin ligt. Of plastic kassen te beschadigen. Want we noemen deze dingen “keienvangers”. We maken ze aan de straatkant dus (gelukkig meestal de schaduwkant van het volkstuinencomplex). Voor elke kas maken we van stellingpijpen en sterk gaas zo’n keienvanger. Werkt heel goed (maak ze vooral hoog en breed genoeg).

Op de foto zie je de keienvanger in het voorjaar, zo kun je dus het geraamte en systeem nog een beetje zien. Maar in de zomer is deze keienvanger volledig begroeid, met Lathyrussen, Klimkalebassen, of wat ik dan ook zaai. Lekker begroeid, geurend en bloeiend in de zomer, weinig onderhoud, en bijna elk jaar wel een nestje koolmezen in het nestkastje.

Gebruik van de kas

Een kas kun je dus voor heel veel doeleinden gebruiken, het zaaien en opkweken van planten en groenten, het kweken van tropische groenten in de zomer, het overhouden van vorstgevoelige planten in de winter, en noem maar op. Een kas bij huis is heerlijk. Met een kas verleng je het tuinseizoen. Het is heel makkelijk om zelf planten in je kas te kweken, makkelijker dan buiten. De kas is jouw domein, waar je regen en wind buiten houdt en temperatuur en luchtvochtigheid zelf bepaalt.

Winterteelt in de kas

Zelf je eigen fruit en groente kweken is razend populair. In de winter kun je uitstekend groente kweken. Waarom zou je kiezen voor een tuinkas om je groenten in te verbouwen? Een winterkas biedt veel voordelen:

  • Met een winterkas kun je groenten en kruiden gedurende het hele jaar verbouwen. Dit betekent dat je niet afhankelijk bent van seizoensgebonden aanvoer in supermarkten. Ook heb je altijd toegang tot verse, zelfgekweekte producten. In jouw tuinkas kun je de omgevingsfactoren zoals temperatuur, vochtigheid en lichtniveaus nauwkeurig beheersen. Dit betekent dat je in staat bent om optimale groeiomstandigheden voor het kweken van groenten te creëren.
  • Door je eigen groenten lokaal te kweken, verminder je de ecologische voetafdruk die gepaard gaat met het transporteren van voedsel over lange afstanden. Je draagt dus bij aan milieuvriendelijk tuinieren en bent direct veel meer zelfvoorzienend. Een winterkas biedt ook bescherming tegen veelvoorkomende plagen en ziekten die in de buitenlucht schadelijk kunnen zijn voor gewassen.
  • Groenten die je in de winter in een tuinkas kweekt, hebben vaak een betere smaak.
  • Het telen van je eigen groenten in een kas kan op de lange termijn kostenbesparend zijn. Met een winterkas hoef je ook in de winter geen of minder groenten in de winkel te kopen.

Voorbereiding en gewaskeuze

Voordat je aan de slag gaat in je winterkas, is het verstandig om enkele voorbereidingen te treffen. Een van de geheimen van succesvol groente kweken in de winter is de juiste keuze van gewassen. Er zijn talloze opties die goed gedijen in de kou. Denk aan wintergroenten zoals boerenkool, spinazie, wortels en prei. Deze planten zijn taai en kunnen de koude temperaturen aan. Start al in de vroege winter met wortels. Zaai halverwege de winter een nieuwe rij, om doorlopend wortels te kunnen blijven eten. Wist je dat er ook slasoorten zijn die je uitstekend in de vroege winter kunt kweken? Denk aan winterpostelein, ijsbergsla en veldsla. Ook aardappels kweek je in de vroege winter in je kas.

Ideale omgeving creëren

Nu je je gewassen hebt geselecteerd, is het tijd om de ideale omgeving te creëren. Zorg ervoor dat je kweekkas goed geïsoleerd is. Tegelijkertijd moet er voldoende ventilatie zijn om condensatie te voorkomen. Hoewel het eenvoudiger is om ‘s winters groenten te kweken in een verwarmde tuinkas, is ook een onverwarmde winterkas bruikbaar. Het is de kunst om te voorkomen dat er vorst ontstaat in je kweekkas. Isoleer je tuinkas met transparant noppenfolie. Plaats een kleine draagbare kachel in je winterkas. Zet deze ‘s avonds op de laagste stand aan, wanneer de kans op vorst het grootst is. Gebruik propagatoren. Deze compacte minikassen creëren een optimaal broeikaseffect.

Licht in de winter

In de winter zijn de dagen korter. Dit betekent dat je gewassen minder zonlicht krijgen. Overweeg het gebruik van groeilampen in de kas om je planten van voldoende licht te voorzien.

Wat kun je kweken in de kas?

Je kan er niet alleen plantjes vroeger opkweken om ze later buiten uit te planten. Sommige groentesoorten groeien beter in een kas dan buiten. Niet alleen groenten voelen zich thuis in een kas. Een kas maakt het mogelijk om bijna het hele jaar door groenten te kweken. In een warme kas of binnenshuis kan je vanaf begin februari zomerprei zaaien. Buiten in volle grond kan je vanaf maart tuinbonen, erwten en worteltjes zaaien. Is je kas nog te koud? Tussen half en eind april zaai je courgette en pompoen, die je in mei buiten kan uitplanten. Let op: wacht tot half mei om meloen en komkommer uit te planten, want ze zijn erg gevoelig voor koude voeten. Eind september tot begin oktober kan je winterbloemkool zaaien.

Zo kan je aardbeien in een kas kweken en daardoor ongeveer twee weken vroeger oogsten. Het nadeel is dat ze in een kas sneller last krijgen van spint. Het is dus telkens een kwestie van de voor- en nadelen goed tegen elkaar af te wegen. De andere genoemde fruitsoorten hebben vooral meer warmte nodig dan ons klimaat buiten kan bieden. Daarnaast zijn er nog echte mediterrane fruitsoorten die je enkel in een warme kas kan kweken.

Kies je voor de klassieke fruitbomen, dan heb je veel ruimte nodig in de kas. Regelmatig kleine beetjes water geven zorgt daarentegen voor oppervlakkige wortels en een blijvend hoge luchtvochtigheid in de kas. Frambozen vormen hierop een uitzondering.

Anders wordt het wanneer je fruitbomen (dus geen leibomen) of druivenranken die naar voren hellen in de kas hebt staan. Groenten hebben veel meer water nodig dan fruitbomen. Groenten die onder fruitbomen groeien, staan vaak te donker. Naast groenten en fruit kan je ook sierplanten kweken. Ook vaste planten kan je voorzaaien in een kas. Sommige vaste planten hebben een koude prik nodig om te kunnen ontkiemen. Zelfs wietplanten worden vaak in een kas gekweekt.

ZaaiKalender voor wintergroenten in een kas

Onze zaaikalender voor de groententuin in de kas is jouw kompas door het winterseizoen. Met deze zaaikalender, weet je wanneer je wintergroenten moet zaaien. Je bent verzekerd van een overvloedige oogst, zelfs als de temperaturen buiten dalen.

Hier zijn enkele voorbeelden van wintergroenten die je in de winter in een koude kas kunt zaaien en kweken:

  • Bloemkool: Je kunt in maart een vroege teelt van bloemkool zaaien onder glas. Voor de vroege teelt worden rassen met een korte groeiduur gebruikt, bijvoorbeeld de oude ras Alpha.
  • Spinazie: Spinazie is een makkelijke groente die snel groeit en goed tegen de kou kan. Je kunt de vroege teelt in december en januari in de kas zaaien, en een maand later oogsten.
  • Veldsla: Veldsla is een heerlijke bladgroente die je ook in de winter kunt eten. Je kunt veldsla zaaien van september tot november in de kas, en oogsten van november tot april. Veldsla is winterhard tot 15°C.
  • Winterpostelein: Winterpostelein is een frisse salade die rijk is aan vitamine C. Je kunt winterpostelein nog zaaien van september tot december in de kas, en oogsten van december tot maart.

Het belangrijkste is dat je kiest voor soorten die bestand zijn tegen lage temperaturen en weinig licht. Zo kun je ook in de winter genieten van je eigen groenten uit de kas!

Heb je een grote kas, dan kun je de grote kas in de winter tevens voor het overwinteren van uitheemse gewassen gebruiken.

Verschillende soorten kassen

Bij Warentuin zijn allerlei verschillende soorten kassen te bestellen. Grofweg zijn er vijf soorten kassen te onderscheiden:

  • Kweekkassen van glas
  • Muurkassen
  • Tunnelkassen
  • Broeikassen
  • Patiokassen

Welke soort kas het meest geschikt is voor jouw situatie, is afhankelijk van verschillende factoren.

Winterteelt met wintergroenten in de moestuin

Met de vorst aan de grond lijkt het misschien onwaarschijnlijk, maar de ervaren tuinier begrijpt dat het seizoen in de winter moestuin verborgen potentieel biedt. De wintergroenten die in de moestuin het best gedijen in de kou zijn de typische wintergroenten zoals kool, wortel, spruit, biet. Met de juiste planning voor je moestuin in de winter word je voorzien van een rijke oogst, rechtstreeks uit je eigen tuin.

Winterteelten zijn gedefinieerd als gewassen die uitsluitend na 1 november worden geoogst of de hele winter op het veld staan. Met winterharde groenten bedoelen we de groente die je in de herfst en winter kunt kweken en dat deze buiten kunnen overwinteren.

Heb je een serre aan huis? Met de juiste groenten planten voor in de kas zou je met een winterse teelt in een kleine serre van start kunnen gaan. Over het algemeen zijn bladgroenten zoals sla, spinazie, snijbiet, rucola en boerenkool geschikt voor de winterse teelt in een kleine serre. Ze hebben niet veel ruimte nodig en kunnen goed tegen lage temperaturen.

Andere groenten die je kunt proberen zijn radijs, wortel, prei, knoflook, ui en kool. Deze groenten hebben meer ruimte en licht nodig, maar kunnen ook vorstbestendig zijn als je ze goed beschermt.

Om succesvol te zijn met de winterse teelt in een kleine serre, moet je rekening houden met een goede ventilatie en vochtigheidsregeling in je serre. Te veel vocht kan leiden tot schimmelziekten en plagen, terwijl te weinig vocht kan leiden tot uitdroging en vorstschade. Zorg ervoor dat je de serre regelmatig lucht en dat je de planten niet te veel water geeft.

Nederlands recept met wintergroenten: Boerenkoolstamppot

Knapperige boerenkool met aardappelen en worst - geniet van een smaakvolle reis naar de Nederlandse keuken.

Ingrediënten traditionele boerenkoolstamppot met rookworst:

  • 1 kg kruimige aardappelen - geschild
  • 500 g verse boerenkool - gewassen en fijngehakt
  • 125 g gerookte spekjes
  • 3 uien
  • 1 teentje knoflook - geperst
  • 100 ml melk
  • 50 roomboter
  • 1 el mosterd
  • 1 snufje nootmuskaat
  • zout en peper, naar smaak
  • Rookworst (traditioneel gebruikt als bijgerecht)

Bereidingswijze

  1. Kook de aardappelen in een ruime pan met water en een snufje zout tot ze gaar zijn.
  2. Voeg de fijngehakte boerenkool en de worst toe aan de aardappelen in de laatste 15 minuten. Laat de aardappelen, de boerenkool en de worst samen doorkoken tot ze gaar zijn.
  3. Smelt ondertussen in een koekenpan de boter. Bak de ui met de knoflook en de spekblokjes 8 min.
  4. Verwarm de melk en neem de rookworst uit de pan.
  5. Giet de aardappelen en boerenkool af en bewaar een kopje van het kookvocht.
  6. Stamp de aardappelen en boerenkool fijn tot een smeuïge puree. Voeg geleidelijk de melk en boter toe om de gewenste consistentie te bereiken.
  7. Schep het ui-spekmengsel door de stamppot en breng op smaak met zout, peper, mosterd en nootmuskaat. Als de stamppot te dik is, kun je wat van het bewaarde kookvocht toevoegen.
  8. Serveer de Boerenkoolstamppot warm, traditioneel met een rookworst bovenop of naast de stamppot.

Dit hartverwarmende gerecht is een favoriet onder Nederlanders en biedt de ideale combinatie van romige aardappelpuree en de karakteristieke smaak van boerenkool. De rookworst geeft het gerecht een heerlijke hartigheid en maakt het tot een perfecte keuze voor een winterse maaltijd.

Tips voor een lekkere boerenkoolstamppot
Tip Beschrijving
Low Carb Tip Vervang de aardappelen door knolselderij als puree voor een heerlijk koolhydraatarm gerecht.
Verrassende variatie Vervang de aardappelen met zoete aardappelen en de worst met gegrilde zalm.

Met deze tips kun je optimaal profiteren van je kas en succesvol groenten, fruit en kruiden kweken in je moestuin. Succes!

labels:

Zie ook: