Of het nu de eerste verleidelijke slok van de dag is of een broodnodige boost halverwege de middag, een kop koffie lijkt altijd op het juiste moment te komen. Maar hoe reageert jouw lichaam eigenlijk op die cafeïneboost? En waar ligt de grens tussen een opkikker en te veel van het goede?

De Cafeïnekick: Alertheid en Energie

Het effect van cafeïne is geen geheim; je voelt je alerter en het kan je een verbeterde concentratie geven. Na die eerste slok voel je je plotseling wakkerder, meer gefocust en misschien zelfs minder vermoeid. Cafeïne werkt door de aanmaak van adrenaline en cortisol te stimuleren. Deze hormonen, die van nature in je lichaam voorkomen, worden geassocieerd met een verhoogde alertheid en energie.

De Keerzijde: Ongewenste Bijwerkingen

Maar er is een keerzijde aan de medaille. Te veel cafeïne kan leiden tot ongewenste bijwerkingen zoals hartkloppingen, slapeloosheid en zelfs hoofdpijn. Wanneer je cafeïne consumeert, hechten cafeïnemoleculen zich aan receptoren in je hersenen die verantwoordelijk zijn voor slaapdruk. In feite leggen ze een blokkade op voor de signalen van vermoeidheid.

Niet iedereen reageert op dezelfde manier op cafeïne. Sommige mensen breken het sneller af dan anderen, en factoren zoals gewenning spelen ook een rol.

Veilige Inname van Cafeïne

Volgens de Nederlandse Gezondheidsraad is een inname tot 400 mg cafeïne per dag over het algemeen veilig. Het zal je verbazen hoeveel producten cafeïne bevatten. Natuurlijk zit het in koffie, maar ook in thee, energiedrankjes (soms in enorme hoeveelheden), cola en zelfs chocolade.

Dus, de volgende keer dat je naar dat kopje koffie reikt, onthoud dan dat je een fijn evenwicht moet vinden tussen genieten van de voordelen van cafeïne en het vermijden van de nadelen van te veel ervan.

Koffie: Gezond of Ongezond?

Is koffie nou ongezond of niet? Het hangt er maar net vanaf over welke lichaamsfunctie je het hebt. Maar van het aloude beeld dat koffie verslavend is en dus per definitie slecht kan inmiddels wel afscheid genomen worden. Het was al wetenschappelijk bewezen dat koffie een krachtige anti-inflammatoire werking heeft. En een recente studie uit Australië die werd gepresenteerd op het jaarcongres van het American College of Cardiology laat zien dat het drinken van 2 of 3 kopjes koffie per dag geassocieerd kan worden met een lagere kans op hartklachten en zelfs een langere levensduur.

Ten onrechte bestaat het beeld dat koffie slecht is voor het hart, omdat het hartkloppingen kan veroorzaken. “Maar ons onderzoek laat zien dat koffiegebruik niet ontmoedigd, maar juist aangemoedigd moet worden als onderdeel van een gezond dieet, voor mensen met en zonder hartkwaal”, stelt professor Peter M. Kister, die verbonden is aan het Alfred Hospital and Baker Heart Institute in Melbourne, en daar hartritmestoornissen onderzoekt.

Onderzoek naar Koffie en Hartgezondheid

De Australische wetenschappers baseerden hun bevindingen op een analyse van de UK BioBank, een databank met minstens 10 jaar informatie over de gezondheid van meer dan een half miljoen mensen. Daarbij keken de onderzoekers vooral naar de hoeveelheid koffie die mensen consumeerden, variërend van nul tot meer dan zes kopjes per dag, en of er een correlatie was met hartritmestoornissen, cardiovasculair lijden inclusief kransslagader aandoeningen, hartfalen en beroerte, en ze keken tevens naar overlijden aan alle oorzaken en aan hartgerelateerde oorzaken, zowel bij mensen met als zonder hartkwaal.

De patiënten werden ingedeeld naar gelang de hoeveelheid koffie die ze dagelijks zeggen te drinken: 0, minder dan 1, , 2 tot 3, 4 tot 5 en meer dan 5. In een eerste studie werden gegevens geanalyseerd van 382.535 personen zonder historie van hartkwalen, om te zien of hun koffiegewoonten een rol speelden bij het ontwikkelen van hartziekte of beroerte gedurende 10 jaar. Het bleek dat de groep die 2 tot 3 kopjes koffie per dag dronk het meeste gezondheidsvoordeel leek te hebben, met een 10 tot 15% lagere kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten of overlijden.

Een tweede studie betrof 34.279 participanten die wel een historie van cardiovasculaire aandoening hadden. Bij deze groep bleek het drinken van 2 tot 3 koppen koffie per dag zich ook te vertalen in een lager overlijdensrisico dan bij degenen die geen koffie drinken. Ook bleek er geen associatie te zijn tussen koffieconsumptie, in welke kwantiteit dan ook, en een hoger risico op hartritestoornissen.

Juist dat vermeende risico is vaak de reden waarom artsen hartpatiënten ontraden om koffie te drinken, merkt Kistler op. Bij de 24.111 patiënten die een historie van hartritmestoornissen hadden bleek koffiedrinken geassocieerd te zijn met een lager overlijdensrisico. Mensen met atriumfibrillatie die 1 kopje koffie per dag drinken bleek het overlijdensrisico bijna 20% lager te zijn dan bij de niet-koffiedrinkers.

Kistler tekent wel aan dat mensen niet per se meer koffie moeten gaan drinken, als ze zich daardoor opgejaagd voelen of slechter gaan slapen. “Maar koffiedrinkers kunnen met een gerust hart koffie blijven drinken, ook als ze een hartaandoening hebben. Mensen denken bij het woord koffie altijd meteen aan cafeïne, maar er zitten meer dan 100 biologisch actieve stoffen in koffie.

Het bleek dat alle soorten koffie een lager overlijdensrisico met zich meebrengen, en dat koffie met cafeïne meer gunstige effecten op de hartgezondheid met zich meebrengt dan cafeïnevrije.

Beperkingen van het Onderzoek

Aan de drie studies zijn wel een aantal beperkingen verbonden. Zo is er niet gekeken naar andere factoren in het dieet die mogelijk een rol kunnen spelen bij cardiovasculaire aandoeningen. Ook is er geen rekening gehouden met de manier waarop mensen koffie drinken: zwart, met melk, suiker of zoetjes. Daarnaast was het merendeel van de participanten blank en moeten verdere studies bevestigen of de bevindingen gelden voor alle populaties.

Tot slot moet opgemerkt worden dat de koffieconsumptie werd vastgesteld op basis van wat de participanten zelf rapporteerden bij aanvang studie.

Koffie en Hartconditie: Wat zegt de wetenschap?

Bijna acht op de tien Nederlanders drinkt wel eens koffie. Uit gewoonte, om er extra energie van te krijgen of omdat het lekker is. Maar hoe gezond is koffie eigenlijk? En wat voor effect heeft het op je hart?

Koffie is een plantaardig product dat bestaat uit duizenden stofjes. De bekendste hiervan is cafeïne. “Deze stof geeft je een opwekkend gevoel”, legt Geleijnse uit. “Na het drinken van een kopje koffie laat cafeïne je bloeddruk en hartslag tijdelijk stijgen. Dit kun je vergelijken met traplopen: als je een steile trap op loopt, stijgen je bloeddruk en hartslag ook even. Ben je eenmaal boven, kalmeren ze weer.”

De bloeddruk en hartslag stijgen dus maar kort, al roept dat wel de vraag op of het bij hartproblemen verstandig is om koffie te drinken. Geleijnse is hier kort en krachtig over: bij normaal gebruik van koffie is dat geen probleem. Er zitten veel mineralen en antioxidanten in koffie die gezonde cellen en weefsels in het lichaam beschermen. Koffie zou de conditie van je hart- en bloedvaten zelfs kunnen verbeteren!

De Beste Methode om Koffie tezetten

Er zijn verschillende methodes om koffie te zetten. Welke je gebruikt, maakt volgens Geleijnse voor je hartconditie veel uit. “De Turkse methode om koffie te zetten, raad ik bijvoorbeeld af”, vertelt ze. “Hierbij wordt koffie gekookt en niet gefilterd. De cafetière zou ik ook links laten liggen: hierbij komt koffie lang in contact met heet water, zonder dat er een papieren filter gebruikt wordt. Hierdoor blijven vettige deeltjes uit de koffie achter.”

Die deeltjes zijn volgens Geleijnse niet gezond. “Dit zijn stoffen die het cholesterolgehalte in het bloed verhogen, met name het slechte LDL-cholesterol. Deze blijft aan de binnenkant van de bloedvaten plakken, wat de kans op een (nieuwe) hartaanval of beroerte vergroot.”

Hoe beter de koffie gefilterd is, hoe gezonder, aldus Geleijnse. Koffie uit een apparaat met een papieren filter, maar ook oploskoffie en koffiepads, zijn wat de hoogleraar betreft een veilige keuze. “Belangrijk is ook om ongezonde toevoegingen in koffie te vermijden. Denk aan karamel of slagroom. Deze kunnen leiden tot meer lichaamsgewicht, waardoor je meer last kunt krijgen van hartproblemen.

Het Voedingscentrum meldt dat het langdurig drinken van twee tot vier koppen gefilterde koffie per dag samenhangt met een ongeveer 10 procent lager risico op hartklachten. Daarnaast zou er sterk bewijs zijn dat het drinken van vijf koppen koffie per dag samenhangt met een 30 procent verminderd risico op diabetes type 2, een belangrijke risicofactor voor een hartinfarct. Oftewel: een goed gezet kopje koffie kan op den duur de hartconditie verbeteren!

Alle organen werken met elkaar samen. Koffie kan daarom zowel direct als indirect een gezondheidsvoordeel voor je hart opleveren. Nierschade is bijvoorbeeld één van de oorzaken van hoge bloeddruk. Recent onderzoek van Wageningen Universiteit laat een gunstig verband zien tussen koffiedrinken en het functioneren van de nieren.

Om van je kopje koffie te genieten én goed voor je hart te zorgen hoef je volgens Geleijnse niet per se koffie met cafeïne te drinken. “Bij onze onderzoeken in Wageningen zien we dat het langdurig drinken van cafeïnevrije koffie ook goed is voor het hart.”

“Drink niet kort achter elkaar te veel koffie met cafeïne, want dan krijgt het hart een te grote oppepper. Houd het bij maximaal vijf kopjes per dag en let daarbij op het tijdstip. Een goede kwaliteit van slaap is bij hartproblemen erg belangrijk. Wanneer je ’s avonds nog cafeïne binnenkrijgt, kan dat de kwaliteit van je slaap beïnvloeden. Drink daarom ’s avonds cafeïnevrije koffie als je hier gevoelig voor bent.”

Geleijnse benadrukt dat zwangere vrouwen niet meer dan twee à drie kopjes koffie moeten drinken: te veel cafeïne binnenkrijgen zou de groei van de ongeboren baby kunnen verminderen. In het algemeen geldt daarom: zet je op de juiste manier koffie en drink je met mate?

Cafeïne: Voordelen en Nadelen

Cafeïne; we kunnen er geen genoeg van krijgen. Dagelijks drinken we met collega’s en vrienden deze opwekkende stof die te vinden is in onder andere koffie, thee, cola en energiedrankjes. Zoals je misschien zelf al hebt gemerkt, kan teveel cafeïne leiden tot hartkloppingen en slapeloosheid. Maar er zijn ook voordelen: sportprestaties zouden er beter door kunnen worden en je presteert beter tijdens je werk. En doordat cafeïne de stofwisseling ‘aanzet’, val je zelfs af van deze “vetverbrander”. En het lijkt zelfs dat cafeïne de kans op hart- en vaatziekten vermindert.

Recent onderzoek, uitgevoerd door medici van de McMaster University in Canada, wijst uit dat cafeïne het “slechte” LDL-cholesterol verlaagt. Dit cholesterol zorgt voor vaatwand-vervetting. Daarmee verminder je inderdaad het risico op hart- en vaatziekten. Het laagste risico bereik je volgens de onderzoekers door het drinken van 3 tot 5 kopjes per dag. Ook ander onderzoek lijkt aan te tonen dat koffieconsumptie de kans op een beroerte vermindert, door de verlaging van je LDL-cholesterol.

Het Effect van Cafeïne op LDL-cholesterol

In het onderzoek werden 12 gezonde vrijwilligers tussen de 22 en 45 jaar onderzocht. De vrijwilligers moesten 12 uur vasten en kregen 400 mg cafeïne, wat ongeveer overeenkomt met vier kopjes filterkoffie. Bloedmonsters werden genomen vóór toediening van de cafeïne, na 2 uur en na 4 uur. Daaruit bleek dat cafeïne de bloedconcentratie van PCSK9 met 25% verlaagt na 2 uur en met 21% na 4 uur. PCSK9 is een stof die het LDL cholesterol verhoogt. Dit gunstige effect werd niet waargenomen in de groep vrijwilligers die gedurende dezelfde periode geen cafeïne kregen.

De onderzoekers concludeerden kortom, dat de studie een overtuigend bewijs levert dat cafeïne, via verlaging van PCSK9, leidt tot verlaging van het LDL en daardoor verantwoordelijk is voor een vermindering van de kans op hart- en vaatziekten.

Cafestol: Een Belangrijke Kanttekening

Toch is het niet zo dat iedere vorm van koffie je kans op een hartinfarct of beroerte verlaagt. Koffie bevat namelijk, naast het heilzame cafeïne, ook een andere stof; cafestol. Deze stof verhoogt juist het LDL. Cafestol vind je in hogere concentratie met name in espresso koffie (percolator koffie) en “turkse” koffie (“doordruk” koffie).

Hartkloppingen: Oorzaken en Wanneer een Arts Raadplegen

Hartkloppingen kunnen door veel dingen komen. Bijvoorbeeld stress, angst, alcohol, koffie of roken. Meestal zijn hartkloppingen niet gevaarlijk. Je kunt met je huisarts uitzoeken waar je klachten door komen.

Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je ook andere klachten hebt bij hartkloppingen. Bij hartkloppingen voel je je hart in je borstkas of keel kloppen. Dit kan een heel vervelend gevoel geven. Je hart klopt normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut, als je rustig zit. Als je ligt, voel je je hartslag meer dan als je bezig bent. Vooral als je op je linker zij ligt. Beweeg je of heb je stress, dan gaat je hart sneller kloppen.

Je hart kan heel snel gaan kloppen. Je kunt voelen dat je hart soms een slag lijkt over te slaan. Vaak komt daarna een extra harde hartslag. Je hart kan ook heel snel of onregelmatig kloppen zonder dat je dat merkt. Wel kun je dan andere klachten hebben.

Soms kunnen hartkloppingen gevaarlijk zijn. Meestal zijn hartkloppingen niet gevaarlijk. Je bespreekt hoe de hartkloppingen bij jou precies gaan. Soms zal de huisarts onderzoeken of de hartkloppingen komen door een hartritme-stoornis, zoals boezem-fibrilleren. Je kunt ook een apparaatje krijgen (een holter). Dat draag je een paar dagen bij je. Je huisarts kan ook bloedonderzoek laten doen.

Vaak helpt het om naar je manier van leven te kijken. Komen de hartkloppingen op bepaalde momenten? Heb je veel stress? Misschien merk je niet dat je gespannen bent of bang. Maar als je er goed over nadenkt, zijn er toch wel spanningen. Praat hierover met bijvoorbeeld een vriend of vriendin. Of met je huisarts.

Misschien krijg je vooral hartkloppingen als je alcohol drinkt. Of als je dranken met cafeïne drinkt, zoals koffie, cola of energiedrank. Probeer hier dan een tijd mee te stoppen. Krijg je de hartkloppingen bij een paniekaanval? Ben je in de overgang? Je hart kan sneller kloppen bij een opvlieger.

Wanneer moet je direct bellen?

Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je hartkloppingen hebt met 1 of meer van deze klachten:

  • Je voelt pijn of druk in of op de borst. En het gaat niet weg na een paar minuten.
  • Je bent in de war, praat moeilijk, ziet minder of hebt een scheve mond.
  • Je hebt een onrustig gevoel, je bent misselijk, je zweet en hebt minder kleur in je gezicht.
  • Je ademt moeilijk.
  • Je hebt het gevoel dat je flauwvalt.
  • Je hart klopt ineens anders dan je gewend bent.

Koffie en Stress: Een Slechte Combinatie?

Koffie heet koffie omdat het cafeïne bevat, zo simpel is dat. Koffie staat immers ook voor gezelligheid en dient, wanneer je half gapend op je werk komt, als oppepper. Sommige mensen komen niet of nauwelijks in hun ritme zonder dat ze eerst een kopje van deze bruine godendrank genuttigd hebben.

Wanneer iemand gestresst is of een periode meemaakt waarin stress de boventoon voert, wanneer iemand regelmatig een paniekaanval heeft of last heeft gehad van hyperventilatie, dan is koffie zeker niet je beste vriend. De adrenaline stimuleert weer de afgifte van dopamine, deze is een neurotransmitter, en stimuleert je hersenen. Wanneer je al lange tijd erg moe bent en je je vaak gespannen voelt, dan heeft koffie op de lange duur zelfs een uitputtende werking.

Koffie heeft invloed op je energieniveau en je melatoninegehalte. Melatonine is een lichaamseigen stof die wordt aangemaakt als het donker wordt en je helpt om in slaap te komen. Dit wordt beperkt door cafeïne waardoor je vaak langer wakker blijft. Maar als je teveel en te vaak koffie drinkt dan maakt je lijf zich klaar om daar aan te wennen met als gevolg dat je kunstmatig wakker gehouden wordt. Het is wachten op het moment dat je lijf echt op is en moet rusten.

Voor mensen die vaak gestresst zijn, is het niet aan te raden om veel koffie te drinken. De onrust zal alleen maar toenemen. Ook mensen die regelmatig met paniekaanvallen te kampen hebben, kunnen de koffie beter laten staan. Heb je daar geen last van? Dan is mijn tip om koffie te beperken tot ongeveer 2 koppen per dag. Voel je je wel vaak gestresst en/ of angstig, neem dan zo min mogelijk koffie of liever helemaal geen koffie.

World Stroke Day: Koffie en Preventie van Hart- en Vaatziekten

Wetenschappelijk is namelijk bewezen dat het drinken van koffie gezond helpt tegen hart- en vaatziekten. Het drinken van koffie zat lange tijd in een verdomhoekje. Menigeen probeerde te minderen en sommigen klaagden over hartkloppingen door cafeïne. Maar sinds een aantal jaar is in ieder geval de wetenschappelijke wereld om: koffie blijkt juist goed voor van alles en nog wat.

Chinese onderzoekers tonen aan dat de regelmatige consumptie van matige hoeveelheden koffie en cafeïne de kans op onder meer diabetes, coronaire hartziekten en beroertes vermindert. Het is niet de eerste studie die aantoont dat koffie beschermend werkt tegen hart- en vaatziekten en tal van andere aandoeningen.

Ook Nederlandse onderzoekers van de Universiteit Wageningen en het UMC Groningen kwamen eind vorig jaar tot de conclusie dat tot vier koppen koffie per dag drinken gezond is. Eerdere studies toonden ook al aan dat koffie de kans op parkinson, hart- en vaatziekten en lever- en prostaatkanker vermindert. In het algemeen heeft koffie een positief effect op de levensverwachting. Daarbij geldt wel: hoe beter de koffie gefilterd is, hoe gezonder.

Studies over koffieconsumptie en hartgezondheid

Hieronder een overzicht van de studies die in dit artikel genoemd worden:

Studie Onderwerp
Chieng D, Canovas R, Segan L, et al. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 1455. Effects of habitual coffee consumption on incident cardiovascular disease, arrhythmia and mortality: findings from UK Biobank.
Kistler P, Chieng D, Canovas R, et al. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 1490. Regular coffee intake is associated with improved mortality in prevalent cardiovascular disease.
Chieng D, Canovas R, Sugumar H, et al. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 26. Ground, instant or decaffeinated coffee? Impact of different coffee subtypes on incident arrhythmia, cardiovascular disease and mortality.

labels:

Zie ook: